جنگ‌های ارتداد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

جنگ‌های ارتداد یا جنگ‌های رده (به عربی: حروب الردة) مجموعهٔ جنگ‌هایی است که اندکی پس از درگذشت محمد، پیامبر مسلمانان، میان شماری از قبایل مرتد عرب و مسلمانان در گرفت. این قبایل که از اسلام برگشته بودند در برابر حکومت اسلامی وقت اعلام استقلال کرده و بر ضد آن قیام کردند. این جنگ‌ها میان سال‌های ۱۱ تا ۱۳ هجری (۶۳۲ تا ۶۳۳ میلادی)، و در زمان خلافت ابوبکر صورت گرفت. برخی از این قبایل، مثل قبیله بنی حنفیه، از اسلام برنگشته بودند، لکن از دادن وجوهات شرعی به دولت ابوبکر خودداری می‌کردند، اما ابوبکر این قبایل را نیز مرتد خواند و با آنها نیز جنگید.

چالش[ویرایش]

ابوبکر در بدو خلافت با دو بحران ظهور متنبیان (مدعیان پیامبری) نظیر طلیحة اسدی و مُسیلمه و سرپیچی اعرابیان تازه مسلمان از پرداخت زکات مواجه شد. این امر منجر به جنگ هایی موسوم به جنگ های ارتداد شد.[نیازمند منبع] هرچند برخی قبایل پذیرفتند با ابوبکر بیعت کنند مشروط بر آنکه زکات را نپردازند، اما ابوبکر هیچ گونه سازش در خصوص زکات را نپذیرفت و آن را بمنزله معیاری برای پذیرش اسلام از سوی قبایل طرح کرد و دستور داد با هر کس از پرداخت زکات مطابق سهمی که به محمد می پرداخت خودداری کند، به عنوان مشرک بجنگند.عمر این رویه ابوبکر را نقد کرد و مشروعیت جنگ با کسانی که زکات نمی پردازند، بعدا موضوع بحث فقها واقع شد. مادلونگ می نویسد طبق معیارهای قرآنی این افراد را حداکثر می توان منافق تلقی کرد، نه شورشی و یا مرتد.[۱]

لشکرآرایی[ویرایش]

ابوبکر فرماندهی سپاه مسلمانان در جنگ های رده را عمدتا به بزرگانی از قبیله قریش از جمله تیره بنو عبدشمس شامل یزید بن ابوسفیان، خالد بن اسید بن ابی العاص، خالد بن سعید عاص و تیره بنی مخزوم شامل خالد بن ولید، عکرمه بن ابی جهل و مهاجر بن ابی امیه سپرد و کمتر کسی از مهاجران نخستین و انصار را به فرماندهی گماشت. همچنین با شروع فتوحات، فرماندهی سپاه عراق را به خالد بن ولید و فرماندهی سپاه شام را به یزید بن ابی سفیان سپرد. ویلفرد مادلونگ بر این نظر است که وی قصد داشت به این ترتیب رضایت خاطر قریش را از خلافت جدید فراهم سازد.[۲]

ابوبکر به سپاهش گفته بود با هرکه به اسلام گروید ستیز نکنند.[۳] سجاح بنت حارث به سوی قومش، بنی تغلب زمانی که از لشکرکشی مسلمانان به سویش آگاه شد عقب‌نشینی کرد، او زمان عمر بن خطَّاب تسلیم شد. مسلمانان مالک بن نویره و یارانش را اسیر کردند و ضرار بن ازور او را کشت،[۴] در حالی که وی و قبیله اش اسلام آورده بودند، اما به نظر می رسد جرمشان سرباز زدن از بیعت با ابوبکر بوده است. [۵]

گردانی از سپاه مسلمانان، به فرماندهی شرحبیل بن حسنه به دست نیروهای مُسیلمه شکست خورد تا خالد بن ولید به او یاری رساند و با مُسیلمه و همراهانش از قبیلهٔ بنی حنیفه، ستیز کرد که خالد تعداد زیادی از آن‌ها را به قتل رساند. مسیلمه خودش هم به دست وحشی بن حرب پس از مبارزه طلبیده شدن کشته شد.[۶] بعد از شکست دادن دو تا از مهم‌ترین دشمنان ابوبکر؛ طلیحة اسدی و مُسیلمه، گروهای اسلام‌برگشته یکی پس از دیگری از دست مسلمانان شکست خوردند تا به کلی این خیزش سرکوب شد.

منابع[ویرایش]

  1. Madelung, Succession to Muhammad, 48.
  2. Madelung, Succession to Muhammad, 45-46.
  3. حمید الله, محمد (1983). مجموعة الوثائق السیاسیَّة للعهد النبویّ والخِلافة الراشدة (4 ed.). بیروت-لبنان: دارالنفائس. p. 340-341. 
  4. شبارو, عصام محمد (۱۹۹۵). الدولة العربیَّة الإسلامیَّة الأولی (۱-٤۱هـ/٦۲۳-٦٦۱م) (3 ed.). بیروت-لبنان: دارالنهضه عربی (بیروت). p. 253. 
  5. Madelung, Succession to Muhammad, 49-50.
  6. شبارو, عصام محمد (۱۹۹۵). الدولة العربیَّة الإسلامیَّة الأولی (۱-٤۱هـ/٦۲۳-٦٦۱م) (3 ed.). بیروت-لبنان: دارالنهضة العربیة (بیروت). p. 256. 
  • جعفری، کوروش، زمینه‌ها و چگونگی جنگ‌های رده، به‌راهنمایی: اللهیار خلعتبری؛ استاد مشاور: علی اصغر مصدق رشتی؛ پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد در دانشگاه شهید بهشتی، دانشکدهٔ علوم انسانی، ۱۳۸۴.