کردهای خراسان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کردهای خراسان
Kurdish-inhabited areas of the Middle East and the Soviet Union in 1986.jpg
کل جمعیت

۰٫۵ ميليون

نواحی با بیشترین جمعیت

بترتیب جمعیت: استانهای خراسان شمالی، خراسان رضوی و گلستان
زبان‌های رایج
کردی کرمانجی
ادیان و مذاهب
اسلام شیعه
پراکنش اقوام کرد در خاورمیانه. بالا سمت راست پراکنش کردهای خراسان را نشان می‌دهد.

کُردهای خراسان بخشی از مردم کرد ایران‌اند که پراکنش آنان در منطقه شمال خراسان بزرگ است که این منطقه با نام کردخانه[۱] شناخته می‌شود. زبان مردم این منطقه کردی کرمانجی و دین آنان اسلام است. فرهنگ کردهای خراسان با تفاوت‌های جرئی همانند فرهنگ کردی مردم سرزمین کردستان است. کردهای خراسان مسلمان شیعه مذهب‌اند و جمعیتشان با استناد به دانشنامه ايرانيكا «نيم ميليون» است.[۲] «کردهای خراسان از ترکیب کردستان بزرگ کرد های سوریه ، قفقاز ،باکو ،ترکیه ،کردهای جنوب عراق ، ماکو و مهاباد تشکیل شده اند و کردهای افغانستان، پاکستان وهندوستان هم از خراسان به آن ولایت رفته اند .» [۳] [۴]ادبیات شفاهی این مردم به علت نداشتن رسم‌الخط کرمانجی خراسان در معرض آسیب است.

پیشینه[ویرایش]

مردم کردتبار منطقهٔ خراسان بنا به منابع تاریخی نوادگان کردهایی هستند که در زمان شاه عباس از منطقه باختری دریاچه ارومیه به این نواحی برای نگاهداری از مرزهای ایران کوچ داده شدند و بنا به روایتی دیگر شاه عباس آنان را به خاطر تضعیف سرکشی خان‌های کرمانجی و بکار بردن آنان در مقابله با حملات بی‌امان ازبکان به خراسان بزرگ کوچاند.[۵][۶] [۷][۸] کردها قبل از زمان صفویه نیز در خراسان سکنی داشته اند . کُرد بودن ابومسلم خراسانی [۹] خاطرات دعبل خزائی در راه عبور ورسیدن به مرو و برخورد او با کُردی های علوی ، خاطرات تیمور درکتاب منم تیمور جهانگشا ، که در مسیرقوچان به گروهی برمی خورد ؛‌ که می گویند :‌ ما کُردیم و همزمان با دوره ی تیمور ،‌ کلاویخو نیز در سفرنامه ی خود اشاره به وجود کردها در خراسان می نماید.[۱۰] دلیل بر وجود کردها پیش از زمان صفویه در خراسان است . [۱۱] [۱۲]

جغرافیا[ویرایش]

این منطقه در شمال خراسان در ایران قرار گرفته و ساکنان آن بیشتر اقوام کُرد است. این اقوام شامل حدود ۲۲ ایل یا طوایف مهم کُردی است. اکنون این منطقه با توجه به تقسیمات سیاسی ایران جزئی از استانهای خراسان شمالی، خراسان رضوی و گلستان به حساب می‌آید. شهرهای قوچان، شیروان، بجنورد، درگز، اسفراین، چناران، آشخانه و فاروج دارای اکثریت اقوام کرد و شهرهای مشهد، نیشابور و سبزوار دارای اقلیت کرد می‌باشند و بیشترین جمعیت کردنشین در شهرهای قوچان، شیروان ، بجنوردو اسفراین می‌باشند.

روستاهای کردنشین[ویرایش]

بیشتر روستاهای شهرستان شیروان از جمله؛کلاته هندی، بلغان، گرماب، سرچشمه، حصار گلیان، ملاباقر، رزمقان، ورگ، تنسوان، زمان، سرداب، سرانی، کاکلی، پیرشهید،شورک و... کرد نشین می‌باشند. شیخ امیرانلو، میلانلو، سیرسپرانلو، نامانلو، قالتمانلو، تخت، چیرمه، پالکانو در جیریستان، پهلوانلو، بردر، قرچقه، شمخال در باجگیران، توپکانلو، تیتکانلو، حمزه لو، رشوانلو، رودکانلو، در بادام، زیدانلو ،بیگلر (قوچان) وروستای یدک (ایگ) در قوچان و بجنورد و درگز، سیوکانلو در اوغاز تازه، کم کیلانلو در باجگیران، شهرانلو، دولت خانی و شیخکانلو در اوغاز و چناران و قاسملو در اسفراین طایفه بزرگ میلانلو در درگز، طایفه‌های شیخوانلو، باچوانلو، قراچورلو، زیدانلو، مادانلو (بادانلو)، کیکانلو، پالکانلو، کیوانلو، زنگنه، تورانلو، دوله شانلو، ارتکانلو، بریوان لو، چگنی، صوفیانلو، بادلو، کپکانلو، گوشانلو، گیلانلو، قرچقه و ایزانلو

مردم[ویرایش]

استان خراسان شمالی ‪ ۸۱۱‬هزار نفر جمعیت دارد که حدود ۴۰ تا ۵۰ ‬درصد[۱۳] آنان را کردها در برمی‌گیرند و کردها بزرگترین گروه قومی این استان‌اند. اینان شیعه مذهب هستند. حدوداً ۲۲ قبیله مهم و ۱۲۲ گروه از این قومیت در خراسان ساکن‌اند. کردهای خراسان از شاخه کرمانجها هستند و به زبان کرمانجی سخن می‌گویند. یکی از عمده ویژگیهای قوم کرمانج خراسان شمالی که افراد این قوم را از دیگر اقوام ممتاز می‌کرده پوشش مردان و زنان این قوم بوده‌است که اکنون تنها به عنوان زینت به کار برده می‌شود. تنها بعضاً این پوشش اصیل کرمانجی در میان زنان عشایر، آن هم زنان مسن‌تر، دیده می‌شود و گاه نیز اهالی خطه خراسان شمالی در مجالس جشن و شادی اقدام به پوشیدن لباسهای کرمانجی می‌کنند.

فرهنگ[ویرایش]

پوشاک[ویرایش]

کردهای خراسان نیز دیرینه دلدادگان و پرچمدار شکوه فرهنگی هستند که به رغم دور بودن از کردستان، مام میهن، توانسته‌اند فرهنگ نیاکان خود را به زیبایی بر دوش بکشند پوشش زن کرمانج خراسان شاخصه‌های منحصربه‌فردی دارد که نوع پارچه، زینت‌ها، نام‌ها و پردازش رنگ از جمله این ویژگی‌ها است. لباس زن کرمانج خراسان شمالی ترکیبی از گراس (goras)،شیلوار، کله (kolle)و نظامی است. بالاتنه که در اصطلاح کرمانجی «گراس» نامیده می‌شود و دامن که در اصطلاح کردی «پارچه» و «شیلوار» نامیده می‌شود، دو قسمت اصلی لباس کرمانجی هستند. بالاتنه لباس، «گراس» نامیده می‌شود که پیراهنی ساده‌است و یقه خاصی ندارد. «کله» پوششی است از جنس پارچه مخمل که بر روی گراس پوشیده می‌شود. برای کله از پارچه مخمل با رنگهای تند و گرم مثل قرمز و سبز و بنفش استفاده می‌شود. این لباس با سکه‌های تزیینی که در اصطلاح کرمانجی «دراو» نامیده می‌شود با تعبیه حلقه بر روی سکه، تزیین می‌شود. سکه‌های متعدد بر روی کله، هنگام راه رفتن، صدایی موزون تولید می‌کند. به حاشیه یقه، جیب‌ها و سر آستین‌های کله، نوارهایی زیگزاگ با رنگهای تند، دوخته می‌شود. زن کرمانج برای پوشش سر از (پشمی) که امروز به روسری موسوم است و شالی مخصوص استفاده می‌کند، این سرپوشها حتی روی چهره زن به جز چشمان را می‌پوشاند.[۱۴] [۱۵] [۱۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. تاریخ مختصر اعراب جنوب خراسان (عربخانه)
  2. "IRAN v. PEOPLES OF IRAN (1) A General Survey". Encyclopædia Iranica. March 29, 2012. Retrieved 18 October 2013. 
  3. برزویی ،مجتبی : اوضاع سیاسی کردستان از سال ۱۲۵۸ تا ۱۳۲۵ شمسی ،نشر فکر نو ، ۱۳۷۸ ، ص ۱۴۷
  4. جاناتان ، رندل ، با این رسوایی چه … ص ۳۱
  5. ک. توحدی، حرکت تاریخی کرد به خراسان، انتشارات توس و اسفند، ۱۳۶۶ و ۱۳۷۸
  6. وان برویین سن ، مارتین ؛ جامعه شناسی مردم کرد ( آغا ، شیخ ، دولت ) ترجمه ابراهیم یونسی ، نشر پانیذ ، چاپ اول ، تهران ۱۳۷۸
  7. حسنعلی پور ، حمید ؛ «وجه تسمیه شیروان» فصلنامه ی خراسان پژوهی ، بهار و تابستان ۷۸ ، مشهد ص ۱۹۶
  8. حسین زاده بوانلو ، اسماعیل ؛ « نقد و بررسی کتاب های حرکت کرد به خراسان» شهروند (نشریه) ، سال هشتم ، شماره ۳۹۴ ، چ کانادا ، ۱۶ بهمن ۱۳۷۷ ص ۸
  9. انصاف پور ، غلامرضا ؛ تاریخ سیاسی و جغرافیایی مردم کرد ، نشر ارمغان ، چ اول ، تهران ،۱۳۷۹ص ۱۳۵
  10. رنجبر ، سکینه ؛ « دلایل حرکت تاریخی کرد از غرب به خراسان » ، ده نگی کرمانج (مجله) سال اول ، شماره اول ، دانشگاه مشهد ، ۱۳۸۱، ص ۸
  11. علامه حبیبی مورخ افغانی مولف کتاب تاریخ افغانستان
  12. سفرنامه ابن حوقل ص234
  13. شماره کتابشناسی ملی:۲۸۷۹۷۳۹ طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان خراسان شمالی/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۲-۴۷-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۳۰۲ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  14. پاپلی یزدی ـ محمدحسین، کوچ نشینی در شمال خراسان، ترجمه اصغر کریمی، انتشارات استان قدس 1371،
  15. رشیدی ـ اکرم، آشنایی با جاذبه های بجنورد، روزنامه اطلاعات، 26 اردیبهشت 1383
  16. صادقی ـ مرتضی، ماتیکان مانه و سملقان، انتشارات مهردامون، بهمن 1383