اقوام خراسان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

اقوام خراسان بزرگ شامل گروه‌های قومی ساکن در محدوده خراسان می‌شوند. این قومیت‌ها غالباً دارای قرینه‌هایی در آن سوی مرزهای سیاسیِ کنونی خراسان یا استان‌های خراسان در ایران، همچون ترکمنستان کنونی و افغانستان می‌باشند. قدیمی‌ترین قوم شناخته‌ شده ای که در محدوده خراسان سکونت کرده‌اند پارت‌ها و هپتالیان هستند که امروزه تات‌ها را بازمنده پارت‌ها می‌دانند[۱] که به زبان تاتی از شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی سخن می‌گویند.[۲][۳][۴][۵][۶][۷] طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد، تات‌ها حدود ۸٫۶٪ (۷٫۷٪ مرد، ۹٫۳٪ زن) از ساکنین استان خراسان شمالی را تشکیل می‌دهند.[۸] امروزه گسترده‌ترین گروه قومی در خراسان فارس‌ها هستند. طایفه خاوری هم در شهرستان فریمان واطراف وبرخی شهرستانهای خراسان ساکن می‌باشند.

خراسان محل زندگی اقوام گوناگونی است که به رغم تفاوت‌های نژادی و فرهنگی، به واسطه پیوند محکمی از عوامل پایداری چون دین، تساهل و قومیت با هم متحدند. یکی از دلایل تنوع اقوام خراسان، مهاجرت یا کوچ اختیاری یا اجباری به این سرزمین بوده‌است. این مهاجرتها در تمام دوره‌های تاریخی تاکنون به شکل‌هایی جاری بوده است. شهرهای بزرگ خراسان به واسطه ویژگی‌های مهاجرپذیر تقریباً از تمامی نقاط ایران و برخی کشورهای دیگر از جمله عراق و افغانستان مهاجر پذیرفته‌است. یکی از بارزترین ویژگی‌های گروه‌های قومی غیر فارسی زبانان در خراسان تکلم به زبان مادری، علاقه به موسیقی بومی و پوشیدن پوشاک سنتی است.

گروه‌های قومی[ویرایش]

ترکمن ها[ویرایش]

در شمالی‌ترین نواحی خراسان در استان خراسان شمالی شهرستان بجنورد و راز و جرگلان ، ترکمن‌های خراسان زندگی می‌کنند، آن‌ها مسلمان اهل سنت هستند و به زبان ترکمنی تکلم می‌کنند و به شکل سنتی بیشتر به کارهای کشاورزی، دامداری و بافت قالیچه مشغول‌اند.[۹][۱۰]

کردها[ویرایش]

کردهای خراسان و ترک‌های خراسان در منطقه وسیعی از نواحی شمال خراسان زندگی می‌کنند. تعداد هر یک از این دو گروه بسار بیشتر از ترکمن هاست. مذهب این اقوام، شیعه اثنی عشری و اهل سنت است و به زبانهای ترکی خراسانی و کردی کرمانجی تکلم می‌کنند. ترکیب جمعیتی در استان های خراسان شمالی و شمال خراسان رضوی و شهرهای بجنورد، شیروان، قوچان، اسفراین، درگز، فاروج، نیشابور و کلات علاوه بر فارسی زبانان از این دو گروه شکل گرفته‌است. در این مناطق پوشاک مردان و زنان از ویژگی‌های خاصی بر خوردار است که آن را از بقیه نقاط خراسان متمایز ساخته‌است.[۱۱]

خاوری ها[ویرایش]

عمدتا در شهرستان فریمان مشهد و همچنین در بخش نصر آباد تربت جام زندگی می‌کنند و مذهبشان شیعه اثنی عشری است.

سیستانی ها و بلوچ ها[ویرایش]

سیستانیها و بلوچ‌های خراسان بیشتر در مرکز، شمال، شمال شرقی و جنوب خراسان در شهرهایی مثل بیرجند، نهبندان، سرخس و تربت جام، تایباد و البته مشهد مستقرند و سیستانی ها مسلمان شیعه و بلوچ ها مسلمان سنی هستند. مردان و زنان آن‌ها نیز در استفاده از پوشاک سنتی خویش اصرار می‌ورزند.

عرب ها[ویرایش]

عربهای خراسان گروهی از اعراب مهاجر به منطقه خراسان است. این گروه از نگاه تاریخی بیشتر در جنوب و مرکز استان‌های خراسان ساکن‌اند. این افراد بازماندگان اجداد عرب خود می‌باشند که در قرون اولیه اسلامی به ایران آمده‌اند. تکلم به زبان عربی، معرف قومیت آنان است. گروهی از اعراب خراسان معاودان عراقی (پیش از صدام یا پس از اشغال عراق) می‌باشند.[۱۲][۱۳]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مقدمه کتاب «فرهنگ تطبیقی تالشی، تاتی، آذری»؛ پارت‌ستیزی بی‌امان ساسانیان و ارباب آتشکده‌ها…
  2. «زبان تاتی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ اكتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱۱ اوت ۲۰۱۷. تاریخ وارد شده در |archive-date= را بررسی کنید (کمک)
  3. «منطقه گیفان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۱ اوت ۲۰۱۷.
  4. «مقدمه کتاب «فرهنگ تاتی»، دکتر جهاندوست سبزعلیپور؛ گویش‌های تاتی: ۶) شمال خراسان، نشر فرهنگ ایلیا، رشت، ۱۳۹۰، ۴۲۵ صفحه». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۶.
  5. «خراسان شمالی از یک نگاه». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ فوریه ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۶.
  6. «تاریخچه تات‌ها در خراسان». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ فوریه ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۶.
  7. پژوهشی در گویش تاتی شمال خراسان
  8. شماره کتابشناسی ملی:۲۸۷۹۷۳۹ طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان خراسان شمالی/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۲-۴۷-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۳۰۲ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  9. بیگدلی، محمدرضا. ترکمنهای ایران. پاسارگاد. ۱۳۶۹
  10. «پورکریم». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ ژانویه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۱۱.
  11. http://www.pen-kurd.org/englizi/varia/The-Kurds-in-Khorasan.pdf بایگانی‌شده در ۷ نوامبر ۲۰۱۷ توسط Wayback Machine The-Kurds-in-,
  12. «نسخه آرشیو شده» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۱۱.
  13. پایگاه حوزه نت : فتح خراسان به دست مسلمانان و استقرار آنان

پیوند به بیرون[ویرایش]