خیزش شعبانیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
1991 uprisings in Iraq
بخشی از the Iraqi–Kurdish conflict, the وحدت بین شیعه و سنی, and the جنگ خلیج فارس (ابهام‌زدایی)
Destroyed tank 1991 uprising Iraq.jpg
An Iraqi government tank disabled by rebels
تاریخ 1 March – 5 April 1991
(۱ ماه و ۴ روز)
مکان عراق
نتیجه Iraqi government victory
تغییرات
قلمرو
Establishment of the کردستان عراق, as well as the Iraqi no-fly zones
طرفین درگیر
عراق بعثی

سازمان مجاهدین خلق ایران

Shia rebels:

پیشمرگه:


Other dissidents:

فرماندهان و رهبران
صدام حسین

علی حسن المجید
طه یاسین رمضان
عزت دوری
طارق عزیز
قصی صدام حسین
مسعود رجوی

سید محمدباقر حکیم

عبدالعزیز حکیم
هادی عامری
مسعود بارزانی
جلال طالبانی

قوا
Est. 300,000
Est. 4,500
SCIRI: Est. 40,000–50,000
KDP: Est. 15,000–45,000
PUK: Est. 4,000–12,000
تلفات
Est. 5,000 killed Est. 150,000–230,000 killed (mostly civilians)

قیام ۱۹۹۱ در عراق یا انتفاضه شعبانیه قیام مردم عراق علیه رژیم بعث عراق بود که سرتاسر کشور از شمال تا جنوب را در برگرفت. این قیام در پایان جنگ خلیج فارس و قطعنامه ۶۷۰ شورای امنیت که کلیه تحرکات هوایی ارتش عراق حتی بالگردها را ممنوع کرد به وقوع پیوست و در نتیجه آن کنترل بخش اعظم کشور به دست نیروهای مردمی افتاد. از هجده استان عراق، چهارده استان سقوط کرد و در این میان تنها استانهای مرکزی شامل استانهای غربی و صلاح الدین و بغداد در دست رژیم بعث باقی‌ماند. با همه اینها قیام توسط نیروی سنگین نظامی صدام حسین و وفادارانش در گارد ریاست جمهوری عراق به شدت سرکوب شد بویژه نقاط مرکزی شهر کربلا که یکی از هسته‌های مقاومت مردمی بود به ویرانه تبدیل شد و حرم حسین بن علی مورد اصابت چندین گلوله تانک گارد ریاست جمهوری صدام حسین قرار گرفت. در جریان این درگیری‌ها هزاران نفر کشته و نزدیک به دو میلیون نفر از عراق آواره شدند.

نقش سازمان مجاهدین خلق در کمک به نیروهای عراقی مطرح شده گرچه این سازمان انکار می‌کند.[۱][۲]

خیزش در شمال عراق[ویرایش]

دیدار اجباری آیت‌الله خویی با صدام حسین، پس از شکست انتفاضه شعبانیه.

خیزش در شمال عراق همگام با قیام در سایر مناطق عراق بود و سلیمانیه پیشرو خیزش بود زمانی که در ۰۵/۰۳/۱۹۹۱ شروع شد و در اربیل هم از آن پیروی شد در ۰۳/۱۱/۱۹۹۱ سپس بقیه شهرهای شمالی عراق. ارتش عراق وارد عمل شد و خیزش را سرکوب کرد و شهرهای اصلی شمالی را بوسیله توپخانه ویران کرد. صدها هزار نفر از مردان و زنان و کودکان و سالخوردگان مجبور به ترک خانه‌هاشان و مهاجرت به مرزهای ترکیه با پای پیاده و یا سوار بر الاغ و یا کامیون شدند چرا که حکومت به ساکنین منطقه هشدار داده بود و از آن‌ها خواسته بود مناطق را ظرف ۲۴ ساعت ترک کنند در غیر این صورت سرنوشت حتمیشان مرگ خواهد بود. این جمعیت از بی‌ملاحظگی حکومت فرار کردند به ویژه بعد از سرکوب خیزش در جنوب عراق بویژه کربلا. شهرها در این دوره شهراشباح شده بود و به جز ساختمانهای فروپاشیده کسی در آن باقی نمانده بود؛ و شمار کثیری از این مردم طی راه‌های دشوارشان کشته شدند بوسیله مسلسلهای هلیکوپترهای نظامی که تعمداً بر روی آنها آتش می‌کردند و یا در زمینهای مینگذاری شده که طی جنگ اول خلیج فارس بین ایران و عراق کار گذاشته شده بودند؛ و هنگام ورودشان به مرزهای ترکیه و ایران بعد از پیمودن راه‌های کوهستانی دشوار و ناهموار و سرد برخی کشورها و سازمانهای بشردوستانه کمکهای غذایی چادر و درمان پزشکی ارائه می‌دادند. بر اثر خیزش در میانه ماه مارس سال ۱۹۹۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه شماره ۶۸۸ را تصویب کرد به وضع منطقه امن برای کردها در شمال عراق تحت نام کردستان به عرض جغرافیایی ۳۶ و نیروهای ارتش عراق را از آن خارج کرد.

انتفاضه در طوزخورماتو[ویرایش]

در طوزخورماتو خیزش بین روزهای دهم و دوازدهم ماه مارس شروع شد و خیزشگران با پیشمرگها همکاری می‌کردند و نیروهای دولتی بدون هیچ مقاومتی فرار کردند. با این وجود نیروهای زیادی از بعثیها و افراد پلیس در حمله به مقر حزب کشته شدند و کنترل خیزشگران بر شهر سه روز ادامه داشت تا این که نیروهای دولتی از سه جهت به شهر نزدیک شدند و از فاصله یک کیلومتری به آن حمله کردند. هلیکوپترها بر مقاومت کنندگان بمبهای آتشزا و فسفری شلیک می‌کردند و از منطقه تکریت هم برای پرتاب موشک بر روی منطقه استفاده می‌کردند. نزدیک ۳۰۶ نفر از نیروهای پیشمرگ و هموطنان کشته شدند بعد از کنترل ۱۱ روزه طوزخورماتو توسط پیشمرگها. دفاع از این ناحیه بوسیله پیشمرگها به خاطر اهمیت لجستیکیش بود چرا که در راه بغداد کرکوک واقع شده‌است.

نقش سازمان مجاهدین خلق در سرکوب کردها و شیعیان[ویرایش]

گرچه سازمان مجاهدین خلق انکار می‌کند اما نویسندگانی این سازمان را در سرکوب‌های صورت گرفته توسط صدام شریک می‌دانند. الیزابت روبین در مقاله‌ای در نیویورک تایمز با عنوان "فرقه رجوی" به نقش این سازمان در سرکوبها اشاره دارد. مؤسسه رند در گزارش خود پیرامون این سازمان به نقش آن در سرکوبها می‌پردازد.[۲][۳][۴]

وبگاه ایرانی دیدبان این سازمان را متهم می‌کند که با حمایت توپخانه‌ای ارتش عراق به شهرهای خالص، جلولا، بعقوبه و خانقین حمله کرده است و طی عملیاتی موسوم به مرواید در سرکوب نقش مستقیم داشته.[۵]

در مقاله‌ای پیرامون فراریان از سازمان مجاهدین خلق که در ژورنال Melbourne Journal of International Law منتشر توسط دانشگاه ملبورن ارایه شده است نیز به نقش این سازمان توجه شده است. در این مقاله با ۷ تن از اعضای جدا شده از این سازمان مصاحبه شده که همگی درگیری نظامی را تأیید کرده‌اند اما اغلب مدعی اند که این موضوع بعنوان دفاع صورت گرفته است. کمپ اشرف (مقر اصلی این سازمان در عراق) در میان مسیر دست یابی مخالفان صدام به بغداد قرار داشت.[۲]

Eric Goldstein در کتاب خود پس از ذکر گزارش‌ها کردهای عراق از مشاهدات خود از سرکوبها گرچه این گزارش‌ها را به دلیل احتمال اثر گزاری میزبانی ایران از کردهای آواره عراق تضعیف می‌کند اما می‌نویسد که شواهد قوی از نقش داشتن گروههای نظامی مورد حمایت بغداد در سرکوب‌ها حکایت دارد.[۶]

فرزندان انتفاضه شعبانیه[ویرایش]

در پی حمله به اردوگاه اشرف و قتل شماری از مجاهدین خلق، مقامات ایران از «فرزندان انتفاضه شعبانیه» به عنوان عاملان این حمله نام می‌برند.[۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «The Cult of Rajavi». nytimes. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «FROM INTERNMENT TO RESETTLEMENT OF REFUGEES: ON US OBLIGATIONS TOWARDS MEK DEFECTORS IN IRAQ». The University of Melbourne.  خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Melbourne» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Melbourne» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  3. «The Mujahedin-e Khalq in Iraq». RAND. 
  4. «Washington's Favorite Terrorists». huffingtonpost. 
  5. «سل‌کشی صدام و نقش مجاهدین». ایران دیدبان. 
  6. Endless Torment: The 1991 Uprising in Iraq and Its Aftermath. Eric Goldstein, Middle East Watch (Organization. 
  7. تابناک