خیزش شعبانیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
خیزش شعبانیه
Destroyed tank 1991 uprising Iraq.jpg
یک تانک دولت عراق که توسط مخالفان منهدم شد.
تاریخ از ۱ مارس تا ۵ آوریل ۱۹۹۱
(۱ ماه و ۴ روز)
مکان عراق
نتیجه پیروزی دولت عراق
  • مجازات گسترده علیه ملت که منجر به خروج اجباری و مهاجرت ۱.۸ میلیون نفر شد.
  • درگیری‌های مداول در مناطق شمالی (کردستان عراق) تا اکتبر ۱۹۹۱ و روستاهای جنوبی تا سال ۱۹۹۴
  • تخریف سریع مناطق اطراف حوضه رودی دجله و فرات توسط دولت عراق
تغییرات
قلمرو
تاسیس منطقه خودمختار جمهوری کردستان عراق و مناطق پرواز ممنوع عراق
طرفین درگیر
عراق بعثی

سازمان مجاهدین خلق ایران

شورشیان شیعه:

پیشمرگه:


مخالفان دیگر:

فرماندهان و رهبران
صدام حسین

علی حسن المجید
طه یاسین رمضان
عزت دوری
طارق عزیز
قصی صدام حسین
مسعود رجوی

سید محمدباقر حکیم

عبدالعزیز حکیم
هادی عامری
مسعود بارزانی
جلال طالبانی

قوا
حدود ۳۰۰.۰۰۰ نفر
حدود ۴.۵۰۰ نفر
SCIRI: حدود ۴۰.۰۰۰–۵۰.۰۰۰
KDP: حدود ۱۵.۰۰۰–۴۵.۰۰۰
PUK: حدود ۴.۰۰۰–۱۲.۰۰۰
تلفات
حدود ۵.۰۰۰ نفر کشته شدند حدود ۱۵۰.۰۰۰ تا ۲۳۰.۰۰۰ نفر کشته شدند (اکثراً غیرنظامیان)

خیزش شعبانیه یا انتفاضه شعبانیه قیام مردم عراق علیه رژیم بعث عراق بود که سرتاسر کشور از شمال تا جنوب را دربرگرفت. این قیام در پایان جنگ خلیج فارس و قطعنامه ۶۷۰ شورای امنیت که کلیه تحرکات هوایی ارتش عراق حتی بالگردها را ممنوع کرد به وقوع پیوست و در نتیجه آن کنترل بخش اعظم کشور به دست نیروهای مردمی افتاد. از هجده استان عراق، چهارده استان سقوط کرد و در این میان تنها استانهای مرکزی شامل استانهای غربی و صلاح الدین و بغداد در دست رژیم بعث باقی‌ماند. با همه اینها قیام توسط نیروی سنگین نظامی صدام حسین و وفادارانش در گارد ریاست جمهوری عراق به شدت سرکوب شد به ویژه نقاط مرکزی شهر کربلا که یکی از هسته‌های مقاومت مردمی بود به ویرانه تبدیل شد و حرم حسین بن علی مورد اصابت چندین گلوله تانک گارد ریاست جمهوری صدام حسین قرار گرفت. در جریان این درگیری‌ها هزاران نفر کشته و نزدیک به دو میلیون نفر از عراق آواره شدند.

نقش سازمان مجاهدین خلق در کمک به نیروهای عراقی مطرح شده گرچه این سازمان انکار می‌کند.[۱][۲]

خیزش در شمال عراق[ویرایش]

دیدار اجباری آیت‌الله خویی با صدام حسین، پس از شکست انتفاضه شعبانیه.

خیزش در شمال عراق همگام با قیام در سایر مناطق عراق بود و سلیمانیه پیشرو خیزش بود زمانی که در ۵ مارس ۱۹۹۱ شروع شد و در اربیل هم از آن پیروی شد در ۳ نوامبر ۱۹۹۱ سپس بقیه شهرهای شمالی عراق. ارتش عراق وارد عمل شد و خیزش را سرکوب کرد و شهرهای اصلی شمالی را بوسیله توپخانه ویران کرد. صدها هزار نفر از مردان و زنان و کودکان و سالخوردگان مجبور به ترک خانه‌هاشان و مهاجرت به مرزهای ترکیه با پای پیاده یا سوار بر الاغ یا کامیون شدند چرا که حکومت به ساکنین منطقه هشدار داده بود و از آن‌ها خواسته بود مناطق را ظرف ۲۴ ساعت ترک کنند در غیر این صورت سرنوشت حتمیشان مرگ خواهد بود. این جمعیت از بی‌ملاحظگی حکومت فرار کردند به ویژه بعد از سرکوب خیزش در جنوب عراق به ویژه کربلا. شهرها در این دوره شهر اشباح شده بود و به جز ساختمان‌های فروپاشیده کسی در آن باقی نمانده بود؛ و شمار کثیری از این مردم طی راه‌های دشوارشان کشته شدند بوسیله مسلسلهای هلیکوپترهای نظامی که تعمداً بر روی آن‌ها آتش می‌کردند یا در زمین‌های مینگذاری شده که طی جنگ اول خلیج فارس بین ایران و عراق کار گذاشته شده بودند؛ و هنگام ورودشان به مرزهای ترکیه و ایران بعد از پیمودن راه‌های کوهستانی دشوار و ناهموار و سرد برخی کشورها و سازمانهای بشردوستانه کمکهای غذایی چادر و درمان پزشکی ارائه می‌دادند. بر اثر خیزش در میانه ماه مارس سال ۱۹۹۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه شماره ۶۸۸ را تصویب کرد به وضع منطقه امن برای کردها در شمال عراق تحت نام کردستان به عرض جغرافیایی ۳۶ و نیروهای ارتش عراق را از آن خارج کرد.

انتفاضه در طوزخورماتو[ویرایش]

در طوزخورماتو خیزش بین روزهای دهم و دوازدهم ماه مارس شروع شد و خیزش‌کنندگان با پیشمرگها همکاری می‌کردند و نیروهای دولتی بدون هیچ مقاومتی فرار کردند. با این وجود نیروهای زیادی از بعثیها و افراد پلیس در حمله به مقر حزب کشته شدند و کنترل خیزش‌کنندگان بر شهر سه روز ادامه داشت تا این که نیروهای دولتی از سه جهت به شهر نزدیک شدند و از فاصله یک کیلومتری به آن حمله کردند. هلیکوپترها بر مقاومت کنندگان بمبهای آتشزا و فسفری شلیک می‌کردند و از منطقه تکریت هم برای پرتاب موشک بر روی منطقه استفاده می‌کردند. نزدیک ۳۰۶ نفر از نیروهای پیشمرگ و هموطنان کشته شدند بعد از کنترل ۱۱ روزه طوزخورماتو توسط پیشمرگها. دفاع از این ناحیه بوسیله پیشمرگها به خاطر اهمیت لجستیکیش بود چرا که در راه بغداد کرکوک واقع شده‌است.

یک ویدئو کامل از یک شهروند عراقی که وضعیت ناامن شهر کربلا و خسارت‌ها به حرم حسین ابن علی را نشان می‌دهد. ۱۱ مارس ۱۹۹۱

نقش سازمان مجاهدین خلق در سرکوب کردها و شیعیان[ویرایش]

گرچه سازمان مجاهدین خلق انکار می‌کند اما نویسندگانی این سازمان را در سرکوب‌های صورت گرفته توسط صدام شریک می‌دانند. الیزابت روبین در مقاله‌ای در نیویورک تایمز با عنوان «فرقه رجوی» به نقش این سازمان در سرکوبها اشاره دارد. مؤسسه رند در گزارش خود پیرامون این سازمان به نقش آن در سرکوبها می‌پردازد.[۳][۴][۵]

وبگاه ایرانی دیدبان این سازمان را متهم می‌کند که با حمایت توپخانه‌ای ارتش عراق به شهرهای خالص، جلولا، بعقوبه و خانقین حمله کرده‌است و طی عملیاتی موسوم به مرواید در سرکوب نقش مستقیم داشته.[۶]

در مقاله‌ای پیرامون فراریان از سازمان مجاهدین خلق که در ژورنال Melbourne Journal of International Law منتشر توسط دانشگاه ملبورن ارائه شده‌است نیز به نقش این سازمان توجه شده‌است. در این مقاله با ۷ تن از اعضای جدا شده از این سازمان مصاحبه شده که همگی درگیری نظامی را تأیید کرده‌اند اما اغلب مدعی اند که این موضوع به عنوان دفاع صورت گرفته‌است. کمپ اشرف (مقر اصلی این سازمان در عراق) در میان مسیر دست یابی مخالفان صدام به بغداد قرار داشت.[۳]

Eric Goldstein در کتاب خود پس از ذکر گزارش‌ها کردهای عراق از مشاهدات خود از سرکوبها گرچه این گزارش‌ها را به دلیل احتمال اثر گزاری میزبانی ایران از کردهای آواره عراق تضعیف می‌کند اما می‌نویسد که شواهد قوی از نقش داشتن گروه‌های نظامی مورد حمایت بغداد در سرکوب‌ها حکایت دارد.[۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «The Cult of Rajavi». nytimes. 
  2. https://www.law.unimelb.edu.au/files/dmfile/DeBoerZieck--Depaginated2.pdf
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «FROM INTERNMENT TO RESETTLEMENT OF REFUGEES: ON US OBLIGATIONS TOWARDS MEK DEFECTORS IN IRAQ». The University of Melbourne.  خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Melbourne» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  4. «The Mujahedin-e Khalq in Iraq». RAND. 
  5. «Washington's Favorite Terrorists». huffingtonpost. 
  6. «سل‌کشی صدام و نقش مجاهدین». ایران دیدبان. 
  7. Endless Torment: The 1991 Uprising in Iraq and Its Aftermath. Eric Goldstein, Middle East Watch (Organization.