حلبچه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حلبچه
هه ڵه بجه
Irak locator18.svg
Yadman.png
مختصات جغرافیایی مختصات: ۳۵°۱۱′ شمالی ۴۵°۵۹′ شرقی / ۳۵٫۱۸۳°شمالی ۴۵٫۹۸۳°شرقی / 35.183; 45.983
کشور  عراق
منطقه Flag of Kurdistan.svg کردستان عراق
استان حلبچه
جمعیت حدود ۱۱۷٫۰۰۰ (۲۰۱۳)
مساحت ، کیلومتر مربع
تراکم جمعیت کیلومتر مربع
پیش شماره
وبگاه

حَلَبْچِه یا حَلَبجهَ (به کردی: هه‌ڵه‌بجه / Helebce) از شهرهای استان حلبچه کردستان عراق در ۱۵–۱۰ کیلومتری مرز ایران و ۲۲۵ کیلومتری شمال شرقی بغداد است. این شهر در منطقه شهرزور عراق قرار دارد. این شهر در مجاورت مرزی شهرستان پاوه و شهر مریوان از ایران قرار دارد. شهرک حلبچه بعد از بمباران شیمیایی رژیم بعث به دلیل آلودگی شدید مواد شیمیایی خالی از سکنه شد. لذا ساکنان این منطقه شهر را در فاصله نزدیک سه کیلومتری از محل حادثه از نو بنیان نهادند. مردمان این منطقه به شهر بمباران شده همینک حلبچه قدیم (هه‌ڵه‌بجه‌ی كۆن) میگویند که خالی از سکنه است و شهرک جدید بعد از بمباران را حلبچه تازه (هه‌ڵه‌بجه‌ی تازه‌) مینامند. [۱].

تاریخچه[ویرایش]

بمباران شیمیایی[ویرایش]

ساکنان حلبچه در جریان جنگ ایران و عراق، در تاریخ ۱۶ تا ۱۷ مارس ۱۹۸۸ توسط رژیم وقت عراق بمباران شیمیایی شدند و بیشتر از پنج هزار غیرنظامی و بی‌دفاع در یک نیمروز در این شهر جان باختند. این بمباران شیمیایی تقریباً هم‌زمان بود با عملیاتی مرسوم به عملیات انفال (عملیات انفال عملیاتی بود که پیرامون آن حدود ۱۸۲ هزار نفر به‌ویژه کودکان و زنان و سالخوردگان مناطق کردنشین توسط ارتش حزب بعث عراق کشته و زنده به گور شدند)[نیازمند منبع] مناطق اطراف حلبچه در آن زمان (زمان بمباران شیمیایی) در اشغال نیروهای ایرانی و هم‌چنین در دست گروه‌های پیش‌مرگ کُرد (یه‌كیه‌تی) بود و صدام به جرم همکاری با نیروهای ایرانی دست به این کار زد.طبق گفته ساکنان شهر حلبچه 5 روز قبل از کشتار توسط هواپیماهای رژیم بعث اعلامیه هایی مبنی بر خروج از شهر و قطع همکاری ساکنان شهر با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران ریخته شد ولی در اعلامیه ها هیچ اشاره ای مبنی بر بمباران شیمیایی نشده بود. سپاه پاسداران و اتحادیه میهنی کردستان در این شهر اقدام به ایجاد پایگاه هایی لجستیکی کرده بودند و نیز مراکزی رایگان جهت تامین آذوقه مانند قند و شکر و روغن و نان و... به ساکنان حلبچه احداث نموده بود که موجب خشم مقامات بعثی و بوجود آوردن چنین تراژدی گردید.

احمد ناطقی، سعید صادقی و سعید جان‌بزرگی (که به دلیل استنشاق گازهای شیمیایی بعدها جانش را از دست داد) عکاسانی بودند که هم‌زمان با بمباران شیمیایی، در حلبچه بودند و عکس‌های مهمی از قربانیان حلبچه ثبت کردند. انتشار عکس‌های آن‌ها به دلیل آنکه در لحظهٔ مرگ قربانیان گرفته شد؛ تکان‌دهنده بود و تأثیر فراوانی بر افکار عمومی جهان گذاشت. عکس عمر خاور (مرد کردی که کودکی را در آغوش دارد) از آثار احمد ناطقی و تندیس همین تصویر در چند جای حلبچه نصب شده‌است.

عکاسان سایر کشورهای جهان دو روز بعد، از این جنازه عکس گرفته‌اند اما به دلیل گذشت زمان؛ جنازه‌ها از حالت اولیه خارج شده و از تأثیرگذاری کمتری برخوردار بودند.[نیازمند منبع]

گازهای سمی به‌کاررفته از سوی دولت عراق در حلبچه گاز خردل، سارین، تابون و وی‌اکس بود که از سوی برخی دولت‌های غربی به رژیم بعث عراق تحویل داده شده بود و معامله‌گر هلندی فرانس فان آنرات در این مسئله نقش کلیدی داشت.

کیهان کلهر قطعه‌ای به یاد قربانیان حلبچه نواخت که در آلبوم شهر خاموش منتشر شد.[۲]
خانوادهٔ کامکار هم در اثری به نام «پوئم سمفونی حلبچه و خرمشهر» با زبان ساز و آواز پیرامون فاجعه حلبچه پرداخته‌اند.[۳]


نام شناسی[ویرایش]

درباره نام حلبچه توضیحات مختلف وجود دارد:

  • شکارگاه عقاب بوده و در زبان کردی به عقاب هَلو(هەڵو) میگویند و هلو+بچە یعنی بچه عقاب که به مرور زمان به حلبجه تغییر یافته است .
  • چون در مسیر مردم بازرگانان کرمانشاهی به سمت حلب بوده و آب و هوای آن را مانند حلب سوریه دیده اند به ان حلبچه یا حلب کوچک نام نهاده‌اند.
  • همچنین به علت درختان زیاد و کوهستان زیبا به آن عجب جا گفته اند که از فارسی گرفته شده است ، و بعدها دگرگون شده استه به حلبجه .
  • میگویند اولین کسی که شهر را آباد کرده است شخصی به نام هلوبگ بوده است و نام شهر از وی گرفته شده و با توجه به تعلیل در زبان کردی تبدیل شده و بە (ھلوجا) یا (حلبجە) تغییر یافته است .
  • بعلت وجود درختان آلو و آلوچه که در زبان کردی(ھەڵوژەی) گفته میشوند و به مرور زمان بعلت تغییرات زبان کردی به حلبچه تغییر یافته .
  • طبق روایتی بین سالهای ١٦٠٠ تا ١٦١٥ ھلوخان اردلانی ان را اباد کرده و نام خود را بر آن نهاده.
  • بنا به نظر استاد جلال بابان نام شهر از نام الب ارسلان سلجوقی گرفته شده است .

مردم[ویرایش]

زبان[ویرایش]

مردم حلبچه به زبان کردی سورانی و کردی هورامی صحبت می‌کنند.[۴]

قومیت[ویرایش]

مردم حلبچه کرد هستند.[۴]

دین[ویرایش]

اهالی حلبچه مسلمان سنی مذهب هستند.[۴]

جمعیت[ویرایش]

جمعیت حلبچه بیش از 100000نفر است.

افراد مشهور[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Dr Abdulla Ghafor (2001). Index of Kurdistan Villages. Vol. 2. (Index of villages in Southern Kurdistan in the Iraqi Population Census 1957). Stockholm.
  2. جم، Jamejam, جام. ««شهر خاموش» کیهان کلهر به سنگاپور می‌رسد». Jamejam Online. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۲۰.
  3. «در نقد و بررسي پوئم سمفوني خرمشهر و حلبچه». ایسنا. ۲۰۱۱-۱۱-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۷-۲۰.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ "Ghosts of Halabja: Saddam Hussein and the Kurdish Genocide: Saddam Hussein …". Retrieved 28 September 2013.

پیوند به بیرون[ویرایش]