خانقین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۲۰′ شمالی ۴۵°۲۳′ شرقی / ۳۴.۳۳۳° شمالی ۴۵.۳۸۳° شرقی / 34.333; 45.383

خانقین
خانقین بر عراق واقع شده‌است
خانقین

۳۴°۲۰′۴۹″ شمالی ۴۵°۲۴′۰۲″ شرقی / ۳۴.۳۴۶۹° شمالی ۴۵.۴۰۰۶° شرقی / 34.3469; 45.4006

اطلاعات کلی
نام رسمی : خانقین
کشور : عراق Iraq location map.svg
استان :

دیاله

شهرستان : خانقین
نام محلی : خانه‌قین
نام‌های قدیمی : دو خانگ (دوران ساسانی)
مردم
جمعیت ۶۰۸۰۰
زبان‌های گفتاری: کردی کلهری و فیلی
مذهب: سنی،[۱] شیعه،[۱] اهل حق[۲]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا : ۱۸۱ متر

خانِقین بهکردی کلهری: خانه‌قین Xaneqîn)، از شهرهای پرجمعیت استان دیاله در عراق در نزدیکی مرز ایران است. این شهر پیوندهای عمیقی از نظر فرهنگی و گویش با شهرهای مرزی استان کرمانشاه همچون قصر شیرین، سر پل ذهاب، گیلانغرب، اسلام‌آباد غرب و شهرستان ایوان در استان ایلام دارد. بسیاری از مردم این شهرها دارای نسبت خویشاوندی با یکدیگر هستند.

زبان و گویش[ویرایش]

زبان مردم خانقین کردی کلهری است . [۳][۴][۵][۶][۷]

پیشینه[ویرایش]

شهر خانقین در ۱۵۵ کیلومتری شمال شرقی بعقوبه، مرکز استان دیاله واقع شده‌است و در گذشته به راه خراسان معروف بود. خانقین در در دوران آشوری‌ها و اکدی‌ها راه بازرگانی دولت بوده و از آنجا به عنوان محلی برای استراحت بازرگانان ایرانی و هندی استفاده می‌شد که رهسپار آنجا می‌شدند.[۸] همچنین جاده ابریشم پس از گذر از کرمانشاه و قصرشیرین از این شهر نیز می گذشته است.

خانقين در دوران پادشاهی رضاشاهپهلوی طی پیمان سعدآباد به عراق (ملك غازی اول) واگذار شد.

نام خانقین در فارسی میانه دوخانَگ (دوخانه) بوده که پس از اسلام به آن شکل عربی داده و به‌جای واژه فارسی دو، پسوند عربی -َین را به آن افزودند.[۹]

در زمان صدام حسین و در پی سیاست عربی‌سازی او، شمار زیادی از مردم خانقین و روستاهای آن به جنوب عراق منتقل شدند و محله‌هایی عرب‌نشین از کوچیدگان عرب در خانقین درست شد. برای نمونه: محله «شعله» در ارکوازی، «۷ نیسان» در کاریز، الاشتراکیة در ملک‌شاه، «آبو عبیدة ابن الجراح» در عالی‌آبه، کویخا زوراب و «التآمیم» در توله‌فروش. در هر محله ۱۰۰ تا ۱۵۰ خانوار عرب مستقر شدند.[۱۰]

شهر خانقین امروزه به عنوان یکی از مناطق مورد بحث و جدال میان دولت مرکزی عراق و دولت سرزمین کردستان عراق به‌شمار می‌آید و ادارات دولتی این شهر بعد از سقوط رژیم سابق عراق در سال ۲۰۰۳ توسط دولت اقلیم کردستان عراق اداره می‌شود.[۸]

پل الون[ویرایش]

پل الون در مرکز شهر خانقین و بر روی رودخانه الون واقع است که از کوه‌های دالاهو در کرمانشاه سرچشمه گرفته و پس از گذر از سرپل ذهاب و قصرشیرین وارد استان دیاله در بخش کردنشین عراق می‌شود و نام رودخانه دیاله به خود می‌گیرد. ساسانیان در آن دوران به علت سیلاب‌های شدید این پل را که از ۲۴ پایه تشکیل شده‌است بنیاد کردند و تا دوران یاقوت حموی نیز این پل پابرجا بوده است. این پل در دوران ساسانی‌ها بدین شیوه کنونی نبوده، بلکه پهنای این پل ۱۵۰ متر و ارتفاع آن از سطح زمین ۶ متر بوده‌است.

بر پایهٔ منابع تاریخی برای نخستین بار پل اَلوَن ۱۶۰۰ سال پیش در شهر خانقین ساخته شد و بعد از تخریب آن بار دیگر در سال ۱۸۶۰ توسط خواهر محمدعلی میرزای دولتشاه، والی سابق کرمانشاه مرمت و بازسازی شد.

وی در سال ۱۸۵۵ برای زیارت اماکن مقدس شیعیان در کربلا و نجف اشرف راهی خانقین شد، اما در آن سال با سیلاب سختی مواجه شده و تصمیم می‌گیرد هزینه سفر خود را به علاوهٔ هزینه‌ای بیشتر برای ساخت پلی در خانقین صرف کند. وی شماری معمار اصفهانی را با خود به خانقین آورد و با استفاده از چوب گردوی واردشده از کرمانشاه این پل ساخته شد.[۸]

منابع[ویرایش]

  1. ^ سایت http://www.khanaqin.com/ و نسخه‌های انگلیسی و عربی
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ دانشنامه اسلام:خانقین
  2. سایر فرق> غلات (اهل حق)
  3. دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد دهم، تهران ۱۳۸۰، ص. ۵۴۸-۵۴۹
  4. کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
  5. Ethnologue report for southern Kurdish
  6. Rüdiger Schmitt: Die iranischen Sprachen in Gegenwart und Geschichte. Wiesbaden (Reichert) ۲۰۰۰,.
  7. Rüdiger Schmitt (Hg.): Compendium Linguarum Iranicarum. Wiesbaden (Reichert) ۱۹۸۹,
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ پل الون هدیه یک دختر قاجاری به شهر خانقین. در: آکانیوز. بازدید: سپتامبر ۲۰۰۹.
  9. محمدی ملایری، محمد: فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، جلد دوم: دل ایرانشهر، تهران، انتشارات توس ۱۳۷۵.
  10. وبگاه خانقین (به کردی سورانی). بازدید: سپتامبر ۲۰۰۹.