موسی خیابانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
موسی خیابانی

'موسی نصیر اوغلو خیابانی[۱][۲] ملقب به موسی خیابانی(١٣٢٦–۱۹بهمن ۱۳۶۰)[۳]در تبریز متولد شد. وی از اعضای باسابقهٌ سازمان مجاهدین خلق ایران و عضو مرکزیت سازمان طی سال‌های بعد از ۱۳۵۰ بود. پس از انقلاب، او به همراه مسعود رجوی، رهبران اصلی این سازمان بودند. خیابانی پس از رجوی، مهم‌ترین رهبر این سازمان بود و در سال ۱۳۶۰ پس از اعلام جنگ مسلحانه، فرماندهی نظامی سازمان را برعهده داشت.

در ۲۳ بهمن ۱۳۵۷، رجوی و خیابانی، جنبش ملی مجاهدین را تأسیس کردند و دو روز بعد در یک بیانیه مشترک، حمایت کامل خود را از جنبش ملی مجاهدین اعلام نمودند.[۴] کمی بعد همان نام سابق تشکیلات (سازمان مجاهدین خلق ایران) بازگشت و مسعود رجوی به عنوان مسئول اول سازمان و موسی خیابانی به عنوان جانشین رجوی، در راس این تشکیلات قرار گرفتند.

خیابانی در انتخابات مجلس اول شرکت کرد، اما در همان دور اول به میزان کافی رای نیاورد. در پایان خردادماه ۱۳۶۰، رهبری سازمان اعلام جنگ مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی ایران کرد و بلافاصله موسی خیابانی به عنوان فرمانده نظامی سازمان وارد صحنه عملیات نظامی و جنگ داخلی شد. در زمانی که خیابانی به عنوان فرمانده نظامی، جنگ مسلحانه با جمهوری اسلامی را هدایت می‌کرد، بیش از ۳۰۰ تن از سپاه پاسداران در این نبردها کشته شدند. البته جمهوری اسلامی در اطلاعیه‌ای در آبان ۱۳۶۰، مدعی شد که آمار کسانی که تا آن زمان در این جنگ‌های داخلی، توسط شاخه نظامی مجاهدین به فرماندهی خیابانی کشته شده‌اند، از ۵۰۰ تن نیز فراتر رفته‌است.[۵] هرچند جمهوری اسلامی ادعا کرده که اکثریت این افراد مردم غیرنظامی بودند، اما سازمان مجاهدین، غیرنظامی بودنِ آنان را رد می‌کند.[۶] همزمان با کشته شدن صدها تن از سپاه پاسداران، نظام جمهوری اسلامی بیش از ۲۵۰۰ تن از مجاهدین خلق را در سال ۱۳۶۰ اعدام کرد.[۷]

موسی خیابانی در ۱۹ بهمن۱۳۶۰ در حین نبرد مسلحانه با سپاه پاسداران و کمیته انقلاب، کشته شد.

زندگی[ویرایش]

او در سال ۱۳۲۶ در تبریز متولد شد. گفته می‌شود پدرش در بازار تبریز مغازه دار بوده و سطح خانوادگی متوسطی داشتند. او در رشته فیزیک دانشگاه علوم تهران پذیرفته شد و در دانشگاه بود که در اواخر سال ۱۳۴۵ به عضویت سازمان درآمد و تحت آموزش بنیان‌گذار سازمان محمد حنیف نژاد قرار گرفت.[۱] دربارهٔ شخصیتش اعضای با سابقه سازمان گفته‌اند موسی بچه مسلمانی معتقد بود و با محمد حنیف نژاد قرآن و نهج البلاغه می‌خواندند و اساساً طوری بود که پس از دستگیری در زندان هم توده ای‌ها و هم مذهبی‌ها و حتی بازجوهای ساواک از او حساب می‌بردند و او را در حالیکه شکنجه می‌کردند آقا موسی صدا می‌زدند.[۲] او قبل از سال ۱۳۵۰ در ارتباط با رهبران و بنیان‌گذاران سازمان مسئولیت‌های سنگینی را در سازمان به عهده داشت. در سال ۱۳۴۹ همزمان با ورود سازمان به مرحلهٌ تدارک عمل و ایجاد آمادگی‌های نظامی، موسی به‌همراه چند تن دیگر از کادرها و مسئولان سازمان برای طی دورهٌ آموزش نظامی و چریکی راهی فلسطین گردید و پس از طی آموزش‌های لازم در مرداد سال ۱۳۵۰ مخفیانه به ایران بازگشت.[نیازمند منبع] موسی در سال ۱۳۵۸ با آذر رضایی خواهر برادران مجاهد کشته شده رضایی ازدواج کرد.[۳]

دستگیری و زندان[ویرایش]

از راست: موسی خیابانی، مسعود رجوی و محمود طالقانی

او به‌دنبال یورش گستردهٌ ساواک به سازمان مجاهدین در شهریور سال ۱۳۵۰، همراه ۳۳ تن دیگر از اعضای مجاهدین دستگیر شد. وی ماه‌ها زیر شکنجه قرار داشت. شدت ضربات وارده در دورهٌ بازجویی به حدی بود که مدتی در بیمارستان بستری گردید[نیازمند منبع]. موسی خیابانی در اردیبهشت ۱۳۵۱، در یک دادگاه نظامی به اعدام محکوم گردید این حکم در دادگاه دوم نیز تأیید شد[نیازمند منبع]. لیکن پس از اعدام بنیانگذاران سازمان مجاهدین خلق ایران و اعضای کمیتهٌ مرکزی سازمان، رژیم شاه تحت فشارها و موج اعتراض‌های گسترده در واکنش به صدور احکام اعدام درمورد مجاهدین، مجبور شد که از اعدام او و چند تن دیگر از مجاهدین صرفنظر کند. موسی به حبس ابد محکوم شد و به زندان قصر انتقال یافت. سرانجام پس از ۷ سال زندان، در روز ۳۰ دی ۱۳۵۷، به همراه آخرین دسته از زندانیان سیاسی، از زندان شاه آزاد شد.

پس از انقلاب[ویرایش]

در ۳۰ دی ۱۳۵۷ کمی پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، بعد از این که آخرین دسته از زندانیان سیاسی از جمله اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران آزاد می‌شوند، سید محمود طالقانی به دیدارشان می‌رود. بخشی از صحبت‌های طالقانی در دیدار با آن‌ها:

در مقابل شکنجه‌چی‌ها و بازجویانی که خودتان می‌شناسید، وقتی اسم مجاهدین برده می‌شد، اعصاب این‌ها به‌هم می‌لرزید و کنترلشان را از دست می‌دادند. این دلیل بر قدرت عقیده و ایمان به‌حق است. از اسم مسعود رجوی وحشت داشتند، از اسم موسی خیابانی وحشت داشتند.[۸][۹]

مسعود رجوی از دیدگاه خیابانی[ویرایش]

موسی خیابانی در خرداد ۱۳۵۹ در مقاله‌ای تحت عنوان شهدای ۴ خرداد (مؤسسان سازمان)، دربارهٔ مسعود رجوی می‌نویسد:

شهید سعید محسن که من تا چند ساعت پیش از اعدام هم‌سلول او بودم… با حالتی پرنشاط و عرفانی شهادت را انتظار می‌کشید و در عین حال از ارائه رهنمود و آموزش برای ما در آخرین ایام عمرش نیز غافل نبود و سعید چه خوب آینده را پیش‌بینی می‌کرد به طوری که روزی در مورد برادرمان مسعود که حکم اعدامش به زندان ابد تبدیل شده بود و معلوم بود تنها عضو کادر مرکزی سازمان است که باقی خواهد ماند، به یکی از برادران گفته بود که او بار سنگینی را بایستی تحمل کند، باری که همه تجربیات و دستاوردهای سازمانی در آن متبلور است. همه تمجیدها نثار ما خواهد شد و از با به عظمت و بزرگی شهدا یاد خواهند کرد، در صورتی که همه تهمت‌ها را به او (مسعود رجوی) می‌زنند. او به مبارزه خود در مراحل خیلی بالاتر از این مراحلی که ما طی کردیم، ادامه خواهد داد و او بالاتر از ما قرار خواهد گرفت. چرا که او هرروز و هرساعت شهید خواهد شد.

— موسی نصیر اوغلو تبریزی (خیابانی)، [۱۰]

این روایت از سعید محسن توسط افرادی دیگر نیز نقل شده، اما برخی محققان در اصل آن تردید دارند.[۱۱]

آخرین صدای موسی خیابانی[ویرایش]

موسی خیابانی در آخرین نوار صوتی منتشر شده گفت:

خمینی سرانجام در برابر ما آتش جنگ را برافروخت. آتشی که البته دودش به چشم خودش رفت. او بالاخره تضاد ما با ارتجاع را به انفجار کشاند. خمینی با کشتار سی خرداد و اعدام‌های دسته جمعی اوایل تیرماه، خود در واقع فیتیله این انفجار را آتش زد. لکن صدای مهیب انفجار درست راس ساعت ۹ یک‌شنبه هفتم تیرماه بلند شد. صدایی که در سراسر ایران بلکه در سراسر جهان طنین انداخت؛ و شاید بتوان گفت که از فردای آن روز رژیم خمینی دیگر مرده‌است.

— موسی نصیر اوغلو تبریزی (خیابانی)، [۱۲]

مرگ[ویرایش]

در پی وقایع خرداد ۱۳۶۰ آغاز عملیات مسلحانه پس از انقلاب و خروج مسعود رجوی از ایران، موسی خیابانی فرماندهی نظامی مجاهدین در ایران را بر عهده گرفت. در روز ۱۹ بهمن ۱۳۶۰ نیروهای کمیته انقلاب اسلامی موفق به کشف محل اختفای اصلی رهبران مجاهدین در تهران در محله زعفرانیه شده و پس از محاصره آن محل و چند ساعت درگیری مسلحانه آن را تصرف کردند. در این واقعه ۲۳ نفر از جمله موسی خیابانی مرد شماره ۲ سازمان، آذر رضایی همسر موسی خیابانی و اشرف ربیعی همسر مسعود رجوی کشته شدند. موسی خیابانی در حالیکه از ناحیه گردن مورد اصابت گلوله قرار می‌گیرد کشته می‌شود[۱۳]به گفتهٔ اعضای کمیته موسی هیچ سیانوری همراه نداشت فقط نارنجکی تله کرده بود که فرصت نکرد ضامن را بکشد و بهمراه همسر باردارش آذر رضایی در اتوموبیلش در حين فرار در پارکینگ خانه زعفرانیه کشته می‌شود.[۴]

در این واقعه پسر خردسال مسعود و اشرف با نام مصطفی رجوی زنده ماند.[۱۴] این واقعه از سوی مجاهدین «عاشورای مجاهدین» نامیده شد.[۱۵]

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. سازمان مجاهدین خلق، پیدایی تا فرجام ص ۴۴۴
  2. اداره کل ثبت احوال استان آذربایجان شرقی، بایگانی تبریز
  3. https://www.mashreghnews.ir/news/702050/موسی-خیابانی-شرح-حال-سردار-منافقین-خلق-عکس-و-فیلم
  4. مجموعه اطلاعیه‌ها و موضع گیری‌های سیاسی مجاهدین مجاهدین. انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران، 1358. 
  5. آبراهامیان، یرواند. اسلام رادیکال. 
  6. مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام.  - در این کتاب، تعداد افرادی را که توسط شاخه نظامی مجاهدین که تحت فرماندهی موسی خیابانی بود، کشته شدند را بیش از 300 نفر عنوان کرده؛ و مدعی است که اکثر آن‌ها غیرنظامیان بودند که البته مورد تأیید سازمان مجاهدین خلق ایران نیست.
  7. آبراهامیان، یرواند. اسلام رادیکال.  - فصل نهم، صفحهٔ 279 از ترجمه فارسی
  8. .. «زندان، رزمگاه می‌شود». سازمان مجاهدین خلق ایران، 29 دی 1393. بازبینی‌شده در 1 تیر 1394.  - .. «19 شهریور سالروز درگذشت پدر طالقانی». سازمان مجاهدین خلق ایران. بازبینی‌شده در 1 تیر 1394.  صدای طالقانی در این دیدار در این فیلم پخش می‌شود
  9. «سخنرانی پدر طالقانی در روز آزادی مسعود رجوی». این نوار صوتی توسط مجاهدین خلق منتشر شده. بازبینی‌شده در 9 تیر 1394.  - در این‌جا صدای سید محمود طالقانی در دیدار با مجاهدین خلق موجود است
  10. نشریه مجاهد، شماره 75. سازمان مجاهدین خلق ایران.  - عنوان مطلب: شهدای 4خرداد از زبان بادر مجاهد موسی خیابانی
  11. آبراهامیان، یرواند. اسلام رادیکال.  - آبراهامیان در یک پاورقی به صورتی خیلی مختصر این روایت را نقد می‌کند.
  12. نشریه مجاهد، شماره 131. سازمان مجاهدین خلق ایران.  - عنوان مطلب: صدای سردار، آخرین نوار سردار شهید خلق موسی خیابانی، قسمت آخر
  13. https://www.mashreghnews.ir/news/702050/موسی-خیابانی-شرح-حال-سردار-منافقین-خلق-عکس-و-فیلم
  14. http://www.youtube.com/watch?v=87vN0qJY3kM
  15. https://article.tebyan.net/351342/موسی-خیابانی-کشته-شد-

منابع[ویرایش]

  • عبور از بحران. 
  • Ervand Abrahamian (1989), Radical Islam - The Iranian Mujahedin, I.B.TAURIS, London

[[۵]]