یخ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
یک قطعه یخ طبیعی
بلور برف (کریستال‌های یخ)، اثر ویلسون بنتلی، ۱۹۰۲

یخ عبارت است از حالت جامد آب که چگالی آن ۰/۹ گرم در سانتیمتر مکعب است و به همین جهت در مقایسه با شکل آبگون آن (با چگالی ۱ گرم در سانتیمتر مکعب) سبک‌تر است و حالت شناور پیدا می‌کند. نقطهٔ انتقال میان آب جامد و مایع در فشار، یک اتمسفر صفر درجهٔ سانتیگراد و همچنین با صفر درجهٔ سلسیوس تعریف می‌شود. یخ فرم جامدِ آب است. تقریباً حدود یک درصد سطح زمین به وسیلهٔ یخسارهای وسیعی مانند نواحی قطب جنوب و گرینلند پوشیده شده که ضخامت آنها در بعضی جاها از ۲۰۰۰ متر تجاوز می‌کند. یخ همچنین به شکل بلورهای کوچکی مانند ذرات برف و تگرگ و شبنم یخ‌زده دیده می‌شود. یخ با افزایش فشار دمای انجماد کاهش می‌یابد. در یخ مولکول‌های آب با پیوندهای هیدروژنی به همدیگر پیوسته‌اند. درجهان هستی دست کم ۱۷ نوع یخ وجود دارد. (در زمین ۱ یک یخ وجود دارد ولی در خارج زمین دست کم۱۷ نوع ساختار یخ وجود دارد)

تولید یخ به صورت صنعتی در کشورهای توسعه‌یافته، در ابتدای قرن بیستم شروع شد، ولی در ایران در ابتدای دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی صنعت تولید یخ از حالت طبیعی (تولید یخ در یخچال‌های طبیعی) به حالت صنعتی تغییر کرد. تولید یخ صنعتی، با استفاده از آب چاه و پس از افزودن کلر، به‌عنوان مادهٔ ضدعفونی‌کننده به آب و استفاده از حوضچه‌های آب‌نمک و کندانسورهای آمونیاکی انجام می‌شد. در دهه‌های اخیر و به دلیل ازدیاد بی‌رویهٔ جمعیت، آب‌های سطحی و سفره‌های آب زیرزمینی به‌شدت آلوده شد و به‌تبع آن، یخ‌های تولیدی از این آب‌های آلوده، آلوده به انواع میکروب‌ها و آلاینده‌های شیمیایی شدند. در کشورهای توسعه‌یافته، در نیمه‌های قرن بیستم و به دلیل افزایش نیاز به یخ خوراکی و به دلیل اهمیت روزافزون مقولهٔ بهداشت و سلامت جامعه، دستگاه‌های تولید تمام‌مکانیزهٔ یخ، برای تولید یخ لیوانیِ بهداشتی و بدون دخالت دست، توسعه یافت و نسل جدیدی از یخ تولید شد.امروزه یخ توسط برخی از یخچال ها تولید می شود. یخ ساز وسیله ای است که امروزه در بیشتر خانه ها پیدا شده وبیشتر با آن یخ می سازند.برای ساخت یخ باید آب را درون لیوان بهداشتی و فلزی بگذاریم اول آن لیوان را درون یخچال بگذارید سپس آن یخ می زند اگر یخ یک ساعت در یخچال باشد یخ آن کاذب می شود و با زدن یک انگشت یخ می شکند و مانند آبفشان از آن  فوران می کند. پس بهتر است یخ ۴تا۱۲ساعت در یخچال نگهداری شود تابه یخ تبدیل شود. به فرایند ذوب یخ فرسایش یخ هم می گوند. به گرد و غبار های درخشان که در دمای۴ درجه سلسیوس (۴۰درجه فارنهایت) اتفاق می افتد گرد وغبار الماس می گویند. برداشت یخ در زمستان در دریا چه ها توسط انسان ها انجام می شود. برای اولین بار آنها در سال ۱۷۹۹میلادی این فرایند آغاز شد. آن یخ از چارلتون به کالیفرنیای جنوبی ارسال شده است.برداشت یخ در نیمه نخست قرن ۱۹ به تجارت بزرگی تبدیل شد. فردریک تودور ملقب به پادشاه یخ شده بود و باعث ساخت وسیله هایی برای فرستادن یخ به سرتاسر جهان مخصوصا مناطق گرمسیری کمک کرد و به این روند تجارت یخ می گفتند. در کشورهای گرم از یخچال برای خنک کردن آن ها استفاده می شد. کم کم یخ مصنوعی بیشتر از یخ طبیعی مورد استفاده قرار گرفت. تجارت یخ تمام شد و امروزه تنها برای ساخت مجسمه یخی استفاده می شود. هر ساله در جهان مسابقات مجسمه یخی و برفی سازی برگزار می‌شود.

تولید مکانیکی

یخ در حال حاضر به صورت مصنوعی صورت می گیرد و برای ساخت و ساز پخت و پز وساخت مواد شیمیایی استفاده می گردد یخبندان ها معمولا به صورت قالبی مربعی تولید می شود و در سال ۲۰۰۲ این یخ ها ۵۹۵۴۸۷۰۰۰ دلار سود داشته است سازندگان یخ روزی ۷۵ تن یخ تولید می کنند. برخی برف را با یخ اشتباه می کنند اما برف نوعی آب نیمه یخ زده است. در صفحه ی برف نیز بازدید کنید

منابع[ویرایش]

  • Peter Atkins and Julio de Paula, Physical chemistry, W. H. Freeman; 8th edition, U.S.A, 2006. ISBN 0-7167-8759-8