فضای بیرونی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فضای بیرونی (که در اصطلاح عامیانه به آن فضا می‌گویند)، به منطقه‌ای نسبتاً خلأ در گیتی گفته می‌شود که خارج از جو (هواشناسی) می‌باشد.کلمه فضای بیرونی، برای جدا کردن آن از فضای هوایی و منطقه خاکی، بروی آن گذاشته شده است. هیچ مرز مشخصی میان جو زمین و فضا وجود ندارد ولی هرچه از فضا به اتمسفر زمین نزدیکتر شویم چگالی کمتر می‌شود؛ یعنی چگالی فضاهای دور از اتمسفر بیشتر است.

کشف[ویرایش]

در سال ٣٥٠ قبل از میلاد،فیلسوف یونانی ارسطو، نظریه ای درباره ی تناقض طبیعت از خلاء داد.اصلی که در فیزیک با نام Horror vacui شناخته شده است.این مفهوم درقرن پنجم قبل از میلاد توسط فیلسوف یونانی،پارمندیس، ارائه شد که احتمال وجود خلاء در فضا را تکذیب کرد.[۱]

محیط[ویرایش]

فضای بیرونی شباهت زیادی به به یک خلاء کامل دارد.این مسئله اجازه می دهد بدون اصطکاک ستاره ها، سیارات و ماه در امتداد مدار (سیاره) خود حرکت کنند.[۱]

مرز[ویرایش]

مرز مشخصی بین جو زمین و فضا وجود ندارد.چگالی اتمسفر با افزایش ارتفاع کاهش می یابد.چندین نامگذاری برای مرز استاندارد وجود دارد،که عبارتند از:

اجزای موجود در فضا[ویرایش]

  • کهکشان‌ها: کهکشان‌ها سامانه‌هایی بزرگ و با اندازه و مرزی مشخّص هستند که از ستاره ها، بقایای ستاره‌نماها (شبه ستاره‌ها)، ماده تاریک، گازها و گرد و غبارهای میان ستاره‌ای که با نیروهای گرانشی به گرد هم آمده‌اند، تشکیل یافته‌اند.
  • ستاره‌ها: سِتاره گوی پرنور و بسیار داغی از پلاسماست که انسجام خود را توسط نیروی گرانش حفظ می‌کند. نزدیکترین ستاره به زمین خورشید است.سایر ستارگان که در شب از روی زمین قابل دیدن هستند، به دلیل فاصله‌ بسیار دورشان به شکل نقاطی ثابت و روشن دیده می‌شوند.
  • سیاره‌ها: سیاره یک جرم آسمانی است که در حرکتی مداری به دور یک ستاره و یا بقایای ستاره‌ای می‌گردد.
  • سیارک ها: اندازه گیری‌های نجومی نشان می‌دهد که فاصلۀ بین سیارهٔ مریخ و سیارهٔ مشتری بسیار زیاد است. هم‌چنین، بررسی‌ها نشان داده که در فاصلۀ بین این دو سیاره، قطعه‌های سنگی و فلزی بسیاری، که قطر آن‌ها از چند سانتی متر تا صدها کیلومتر متفاوت است و به آن سیارک می‌گویند، در روی یک مدار و در جهت حرکت سایر سیاره‌ها، به دور خورشید می‌گردند.
  • شهاب: همه روزه کره زمین توسط هزاران قطعه سنگ آسمانی بمباران می‌شود. این قطعات، هنگام ورود به اتمسفر بر اثر اصطکاک با هوا، داغ و تبخیر می‌شوند. در صورتی هم که این سنگ ها بزرگ باشند، می‌سوزند و نوری ایجاد می‌کنند که از زمین قابل دیدن است. به این نورها شهاب و به قطعه سنگ های بزرگی که از اتمسفر هم می‌گذرند و با زمین برخورد می‌کنند، شهاب سنگ می‌گویند.
  • دنباله دارها: این اجرام، از جنس غبار و یخ اند و تا حدی به "گلولهٔ برف گل آلود" شباهت دارند. بعضی از دنباله دارها را که به کره زمین نزدیک می‌شوند، می توان با چشم هم دید، اما بیش‌تر آن‌ها را باید با تلسکوپ ببینیم. وقتی دنباله دارها به خورشید نزدیک شوند، یخ آن‌ها دراز می‌شود و دم درازی به طول هزاران کیلومتر می‌سازد. دم همیشه در جهت مخالف خورشید قرار می‌گیرد.
  • قمرها: که به دورِ سیاره‌ها می‌چرخند. به جز عطارد و سیاره زهره، بقیهٔ سیاره های منظومۀ شمسی حداقل یک قمر دارند. بزرگی بعضی از قمرها به بزرگی سیاره‌ای مانند عطارد است. کره ماه،قمر کره زمین است. سنگ هایی که فضانوردان از ماه به زمین آورده‌اند، نشان می‌دهد که مواد سازندهٔ این قمر مانند مواد سازندهٔ زمین و سیارک هاست.
  • ماده تاریک ماده تاریک (به انگلیسی: Dark Matter)، نوعی از ماده است که فرضیه وجود آن در اخترشناسی و کیهان‌شناسی ارائه شده‌است تا پدیده‌هایی را توضیح دهد که به نظر می‌رسد ناشی از وجود میزان خاصی از جرم باشند که از جرم موجود مشاهده‌شده در جهان بیشتر است.
  • سیاهچاله‌ها سیاه‌چاله ناحیه‌ای از فضا-زمان است که جرم در آن فشرده شده است.

ستارگان[ویرایش]

یک ناحیه تولید ستارگان در ابر ماژلانی بزرگ، تصویری از اسا و ناسا

اگر در شب‌های غیر مهتابی در نقطه‌ای دور از چراغ های شهر به آسمان نگاه کنید، ستاره های زیادی را می‌بینید که برخی پرنور و بعضی کم نورند. اگر تلسکوپ ساده، یا دوربین دوچشمی قوی داشته باشید و با آن به نقطه‌ای از آسمان نگاه کنید، ستاره های بیشتری را می‌بینید. اختراع تلسکوپ، دانش ستاره شناسی را متحول کرد. ستاره شناسان، به کمک تلسکوپ و ابزارهای علمی مختلف و بهره گیری از دانش فیزیک، شیمی و ریاضیات، نکته های زیادی را دربارهٔ ستاره‌ها دریافته اند.

نور: فاصلۀ یک ستاره از کره زمین و جرم ستاره بر مقدار نور آن تاثیر دارند. پس وقتی ستاره‌ای پرنورتر از ستاره ی دیگر به نظر می رسد، معنایش آن است که یا جرم بیشتری دارد، یا فاصلۀ کم تری با زمین دارد.

دما: ستاره‌ها با وجود آن که به صورت نقطه های نورانی به چشم می آیند، در مقابل تلسکوپ های قوی، به رنگ های آبی مایل به سفید، سبز کم رنگ، زرد یا نارنجی مایل به قرمز دیده می‌شوند.

ستاره شناسان، از روی رنگ هر ستاره، مقدار دمای سطحی آن را تعیین می‌کنند (مانند لامپ های برق و سیم ملتهب شدهٔ اجاق برقی). ستارهٔ زرد رنگی مانند خورشید، نسبتاً داغ محسوب می‌شود و دمای سطحی آن را در حدود ۶۰۰۰ درجه می‌دانند. ستارهٔ قرمز، سردتر است (۳۰۰۰ درجه). در عوض، ستاره های آبی بسیار داغند و دمای سطحی آن‌ها به ۲۰ تا ۳۵ هزار درجه می‌رسد.

ترکیب: تجزیۀ نور ستاره، اطلاعاتی هم دربارهٔ ترکیب آن در اختیار می‌گذارد. برای این کار از دستگاهی به نام "طیف نگار" استفاده می‌کنند. با منشور می‌توان طیف رنگی از نور سفید ایجاد کرد. اما در طیف ستاره‌ها، نوارهای تیره‌ای هم وجود دارند. وجود این نوارها نشان می‌دهد که بعضی از طول موج های نور محو شده، یا آن که توسط گازهای موجود در اتمسفر ستاره جذب شده‌اند.

هر عنصر (هیدروژن، هلیوم، کلسیم و ...) دارای نوارهای تیرهٔ مخصوص به خود است (مانند "بارکد" روی کالاها). در این صورت، با دیدن طیف جذبی ستاره، می‌توان دربارهٔ ترکیب اتمسفر آن قضاوت کرد.

بزرگی: بزرگی ستارگان بسیار متفاوت است. کوچک‌‌ترین آن‌ها کمی از زمین بزرگ‌تر است. بزرگ‌ترین ستارهٔ شناخته شده، قطری حدود ۲۳۰۰ برابر قطر خورشید دارد.

فاصله: تعیین فاصلۀ ستاره‌ها از زمین، یکی از مشکلات بزرگ ستاره شناسان است. وقتی نمی‌توانیم به ستاره‌ای سفر کنیم، چگونه می‌توانیم فاصله‌اش را تعیین کنیم؟

یک روش مرسوم در این کار، به "مثلث بندی" معروف است.

صورت های فلکی[ویرایش]

تصویری از صورت فلکی دب اکبر که در هاوایی گرفته شده است

اجداد ما، بر اساس تصورهای خود، ستارگانی را که در نزدیکی هم در آسمان می‌دیدند، در گروه های خاصی قرار می‌دادند و شکل‌های ویژه‌ای را هم برای آن‌ها در نظر می‌گرفتند. به این مجموعهٔ ستارگان، نام عمومی صورت فلکی داده شده است. یونانی‌ها، اعراب، مصری‌ها و چینی‌ها نام های خاصی را برای هر صورت فلکی دارند (در ایران، هنوز نام های عربی کاربرد دارد). معروف‌ترین صورت فلکی، دب اکبر است. امروزه، ۸۸ صورت فلکی در آسمان مشخص شده‌است.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]