جاز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از جز)
پرش به: ناوبری، جستجو
موسیقی جَز
ریشه‌های سبکی
ریشه‌های فرهنگی
اوایل دههٔ ۱۹۱۰، نواورلین.
سازهای موسیقی
محبوبیت عمومی ۱۹۲۰ - ۱۹۷۰ میلادی.
مشتق‌ها راک ان رول، ریتم اند بلوز، رگه، کراتوراک، دی ان بی.
زیرسبک‌ها
سبک‌های درهم‌آمیخته
  • بوسا نوا
  • اسید جاز
  • جز فولک
  • جز فیوژن
  • جز-رپ
  • نیو جاز
  • جاز نرم
  • حلقه‌های منطقه‌ای
  • جز استرالیایی
  • جز آذربایجانی
  • بوسا نوا
  • جز کانادایی
  • آفرو-کوبایی
  • جز فرانسوی
  • جز آلمانی
  • سایر مطالب
  • نغمه‌های استاندارد جاز
  • یک گروه جاز مدرن

    جاز یا جَز (به انگلیسی: jazz)، یکی از سبک‌های موسیقی است که نشأت‌گرفته از تشکلات سیاه‌پوستان آمریکایی در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ است. از مشخصات آن نت‌های آبی، مکث و ضدضرب، ضرب‌های تاب‌دار و خرامان (سوینگ)، پرسش‌وپاسخ‌خوانی، چندضربی بودن و بداهه‌نوازی است. و آن را نخستین گونهٔ هنریِ پدیدآمده در ایالات متحدهٔ آمریکا می‌دانند. جاز در قسمت‌های مختلفی از سبک‌های مستقل مشهور موسیقی آمریکا به وسیلهٔ گروه‌های آمریکایی اروپایی‌تبار و سیاه‌پوستان آمریکایی ظاهر شد. جاز تا به حال (بیش از یک قرن) محدودهٔ وسیعی از موزیک رگتایم را در بر گرفته است و همچنین برای تعریف بسیار سخت شناخته شده است. گروه موسیقی ای که جاز بنوازد، گروه جاز نام دارد.
    با فراگیری جاز در سراسر دنیا، جاز تأثیر زیادی روی فرهنگ‌های موسیقیایی ملت‌ها، مناطق و محل‌های مختلف، همچنین رشد بسیاری از سبک‌های شاخص دیگر داشت. جز نیو اورلاند که از اوایل دهه ۱۹۱۰ به وجود آمد، ترکیبی از گروه‌های نظامی سازهای بادی، رقص کدریل فرانسوی، رگتایم، ریتم بیگویین، موسیقی بلوز با بدیهه‌سازی‌های فراوان می‌باشد.
    واژهٔ جاز از زبان عوام سیاه‌پوستان گرفته شده و احتمال می‌رود که در اصل دارای معانی جنسی بوده[نیازمند منبع]، هرچند ریشه‌های دیگری نیز برای آن پیشنهاد شده‌است.

    در دهه 1950 ضرورت جاز آزاد با اجراهایی بدون ضرب خاص و ساختمان موسیقی غیرعادی‌ احساس شد. در اواسط این دهه، هارد باپ که معرف تاثیرات ریتم اند بلوز، موسیقی گاسپل و بلوز به خصوص در نوازندگی پیانو و ساکسوفون بود، توسعه یافت. مودال جاز در اواخر دهه 1950 با استفاده از بداهه نوازی توسعه یافت. جاز راک فیوژن در اواخر دهه 1960 و اوائل دهه 1970 با تلفیق بداهه‌نوازی جاز با ریتم موسیقی راک، سازهای الکتریکی ظهور کرد. در اوائل دهه 1980، یک فرم تجاری از جاز فیوژن با نام جاز ملایم با پخش رادیویی قابل ملاحظه‌ای، موفقیت چشمگیری بدست آورد. باقی سبک‌ها و ژانرها از قبیل جاز لاتین و آفرو-کوبایی در دهه 2000 وفور داشتند.

    ریشه‌شناسی و تعریف[ویرایش]

    پرسش اصالت کلمه جَز (جاز) با تحقیقات قابل ملاحظه ای به نتیجه رسید و تاریخچه آن به خوبی ثبت شده است. به اعتقادی، به عبارت خودمانی جَسم (به انگلیسی jasm) مربوط است که به معنای "روحیه، انرژی" است که در سال 1860 به کار می‌رفت. اولین ثبت نوشتاری این کلمه در سال 1912 در یک مقاله لس‌آنجلس تایمز صورت گرفت که در آن یک بازیکن بیسبال یک توپ جاز را توصیف کرد: "به این دلیل که تلو تلو میخورد و شما به سادگی نمیتوانید کاری با آن بکنید."

    استفاده از این کلمه در متن موسیقیایی در اوائل 1915 در شیکاگو تریبون ثبت شد. اولین استفاده از عبارت ثبت شده در متن موسیقیایی در نیو اورلینز در 14 نوامبر 1916 بوده است. در مصاحبه با ان‌پی‌آر، موسیقیدان آمریکایی، یوبی بلیک از اصل عبارت عامیانه صحبت کرد و گفت که در یک جایی آن را جاز صدا زدند در حالی که جاز نبود بلکه جاس بود که کلمه نامناسبی بود و اگر شما معنی آن را می‌دانستید در جلوی خانم‌ها از آن عبارت استفاده نمیکردید. انجمن گویش آمریکایی این کلمه را کلمه قرن بیستم انتخاب کرد.

    بر همگان ثابت شده است که از آنجایی که جاز محدوده وسیعی از موسیقی را در طول بیش از 100 سال دربرمی‌گیرد، تعریف جاز بسیار دشوار می‌باشد. همچنین برای تعریف جاز از نقطه نظر فرهنگ‌های موسیقی دیگر از قبیل تاریخچه موسیقی اروپایی یا موسیقی آفریقایی تلاش‌هایی انجام شده است.

    یک تعریف وسیع‌تر که دوره‌های مختلف جاز را پوشش می‌دهد توسط تراویس جکسون پیشنهاد شد: "جاز، موسیقی‌ای است که کیفیت‌های مختلفی از قبیل سویینگ، بداهه‌نوازی، تعامل گروهی، گسترش صدای انفرادی و پذیرا بودن در برابر امکانات موسیقی مختلف را شامل می‌شود." بر خلاف تلاش‌های منتقدین و مشتاقان سبک‌های مختلف جاز که برای یافتن تعریف دقیق‌تر بحث می‌کردند، موسیقیدانان، خودشان را نسبت به تعریف موسیقی ای که اجرا می‌کنند بی‌میل نشان می‌دادند. برای مثال دوک الینگتون، یکی از چهره‌های برجسته جاز، گفت: "همه آنها موسیقی هستند."

    پیشینه[ویرایش]

    عکسی از ارکستر جاز «کینگ» و «کارتر» در هوستون، تگزاس، ژانویه ۱۹۲۱.

    جاز در فرهنگ و موسیقی غرب آفریقا و نیز در سنت‌های موسیقیایی سیاهان آمریکا مانند بلوز و رگتایم و دسته‌های موسیقی نظامی اروپایی ریشه دارد . در آغاز سده بیستم این گونه موسیقی در میان سیاهان آمریکا رواج یافت و در دهه ۱۹۲۰ در بسیار از کشورها رایج گردید. از آن زمان به‌بعد جاز تأثیر زیادی در عرصه موسیقی داشته و هنوز در تحول و تغییر است.

    وینتون مارسالیس ترومپت‌نواز چیره‌دست آمریکایی و برندهٔ جایزه پولیتزر دربارهٔ جاز می‌گوید:

    "جاز ابداع سیاه‌هاست. جاز بازگوکنندهٔ خیلی چیزهای عمیق روحی است و نه تنها دربارهٔ ما سیاه‌ها و نحوهٔ نگاه ما به مسائل است بلکه دربارهٔ اصل معنی زندگی مردم‌سالارانهٔ امروزی هم است. جاز همان شرافت نژاد سیاه است که به صورت صدا درآمده‌است. در این سبک از موسیقی همه چیز را می‌شود دید، چه ناگفته‌گذاشتن‌ها، چه نفوذ کردن‌ها، چه پیچیده‌بودن‌ها، و چه مستور ماندن‌ها همه را می‌شود در این سبک دید. تا جاییکه من می‌دانم نواختن جاز از همهٔ سبک‌ها سخت‌تر است. جاز بهترین تفسیر احساسات شخصی در تاریخ موسیقی غربی است."

    سبک‌ها[ویرایش]

    جاز خود به سبک‌های فرعی زیادی تقسیم می‌شود که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از:

    ایران و «جاز شرقی»[ویرایش]

    در دهه ۱۹۶۰ میلادی، دوک الینگتون، بزرگنام موسیقی جاز، قطعه‌ای به نام و افتخار اصفهان تنظیم نمود که مورد توجه قرار گرفت.[۱]

    در ۱۹۶۵، گروهی به رهبری دکتر لوید میلر و پرستون کیز سبک جدیدی از موسیقی جاز بنام «جاز شرقی»[۲] ابداع نمودند که در آن موسیقی سنتی ایران با موسیقی جاز آمیخته گردید.[۳] دستاوردهای این گروه اهل یوتا که Oriental Jazz Quartet نام گرفت[۴]، بسیار در ایران مورد توجه قرار گرفت[۵]، و حتی از تلویزیون ملی ایران نیز پخش می‌شد.[۶]

    جستارهای وابسته[ویرایش]

    منابع[ویرایش]

    پیوند به بیرون[ویرایش]

    سازدهنی جاز