توبا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
توبا
Tuba.png
جعبه اطلاعات ساز
رده‌بندی
محدودهٔ صوتی
Range tuba extended.png
سازهای مرتبط
توبا

توبا از سازهای بادی برنجی است. این ساز نسبتاً جدید است و در قرن نوزدهم به مجموعه سازهای ارکستر افزوده شده است. مهم‌ترین نقشی که به این ساز در آثار موسیقی سمفونیک داده شده در سمفونی فانتاستیک اثر هکتور برلیوز بوده است. شکل دیگر این ساز بصورت (توبا تنور) یا یوفونیوم می باشد چگونگی ارتعاش هوا: هوا توسط لب های نوازنده مرتعش می شود.

ویژگی[ویرایش]

بم ترین ساز خانواده برنجی .

نت این ساز را با کلید فا خط چهارم می نویسند .

یوفونیوم بیشتر در ارکسترهای بادی ایفای نقش میکند و جایگاه آن در یک ارکستر بادی همانند نقش ویلنسل در ارکستر سمفونیک است . بصورتی که سولو (تکنوازی ) ساز ویلنسل در موومان دوم سمفونی شماره پنج بتهوون در تنظیم ارکستر سازهای بادی برای ساز یوفونیوم نوشته شده است.

اين ساز کليد دار از خانوادهٔ ساکسهورن ها (saxhorns) در اندازه و صدا دهی های مختلف و دارای حجم صدايی پُر و با قدرت است. در حال حاضر باس توبا و کنترباس توبا بيشترين مورد استفاده را دارند. مالر (Mahler) در همهٔ کارهای برنجی خود از اين دو نوع ساز و در < سمفونی هفتم> از نوعی باس کوچک استفاده کرده است که يک نهم بزرگ پايين تر از نت های نوشته شده، شنيده میشود. وقتی در ارکستراسيون توبا قيد می شود، منظور همان باس توبا است . باس توبا اغلب همراه با ترومبون باس برای سنگين کردن خط باس ارکستر،يک پارت را اجرا می کنند. به طور کلّی ساکسهورن باس هايی که تاکنون مورد استفاده قرار گرفته اند، عبارت اند از:

١- باس توبا در < فا > که وزن نسبتاً کمی دارد و مدت ها به عنوان باس ارکستر مورد استفاده قرار میگیرد

2 - باس توبا در < می بمل > که اندکی بزرگ تر است و کمتر مورد استفاده قرار می گرفت

3 - باس توبا در < دو > که پس از ورود به ارکستر سمفونيک، جانشين دو ساز قبلی شد.

4 - باس توبای بزرگ دوبل < سی بمل > که پايين ترين توبای استفاده شده در باندهای نظامی، و از نظر حجم و شکل ظاهری بزرگ تر از ساير انواع توبا است و به بُمباردون (Bombardon) نيز معروف است. واگنر در ارکستراسيون حلقهٔ نيبلونگ که تصنيف آن بيست و يک سال به طول انجاميد، برای يافتن صدای بسيار بم، يک توبای بُمباردون انتخاب کرد.


محدودۀ صوتی

نوازندهٔ توبا امروزه در ارکستر سمفونيک قادر است در تمام محدودهٔ مثال بالا بنوازد (نت نويسی معمول اين ساز در کليد فا است).

مناطق صوتی

منطقۀ پايين

صدا در اين منطقه پُرقدرت، پُرصدا و عميق است و تُن ها بسيار خوش صدا و قابل قبول و شبيه به صدای « ارگ » هستند.

طول زياد لوله باعث می شود توليد تُن ها در اين منطقه نياز به نفس زيادی داشته باشد. بنابراين اجرای قطعات يا لحظات تند و سريع در اين منطقه پيشنهاد نمی شود. نت های پدال و هارمونيک های بَم و پايين در اين منطقه بسيار تأثيرگذارند و اجرای ديناميک های FF تا PP نيز ممکن است.


منطقۀ ميانی

صدا در اين منطقه بسيار قوی است و استفاده از اين منطقه بيشترين کاربرد را در اين ساز دارد. بديهی است توبا در مناطق بالاتر چابک تر می شود و تُن ساز در اين مناطق نرم و گِرد و شبيه به صدای هورن است


منطقۀ بالا


تُن ها در اين منطقه ضعيف اند و هرچه به سمت نت های بالاتر می روند خصوصيات خود را از دست می دهند.


بايد توجه داشت که برای نوازندهٔ توبا که دارای طولانی ترين طول لوله در بين سازهای بادی برنجی است و برای توليد تُن ها نياز به نفس زيادی دارد، لازم است استراحت های مناسب در نظر گرفته شود.

بايد توجه داشت که برای نوازندهٔ توبا که دارای طولانی ترين طول لوله در بين سازهای بادی برنجی است و برای توليد تُن ها نياز به نفس زيادی دارد، لازم است استراحت های مناسب در نظر گرفته شود.


توليد آوا و زبان زدن: توليد انواع تُن ها در اين ساز با ديناميک های مختلف امکان پذير است. در اين ساز نيز مانند ديگر سازهای بادی تمام نت های زير خط اتصال در يک نفس اجرا می شوند.

تکنیکهایی مانند : زبان زدن تَکی، دوتايی و سه تايی در اين ساز قابل اجرا هستند، اگرچه زبان زدن دوتايی و سه تايی در ادبيات ارکستریِ استاندارد معمول نيستند.

اين ساز همچنين قادر به نواختن قسمت های نرم و تغزلی نيز هست

توبا توانايی دوبله کردن و افزايش قدرت بخش باس را در ديناميک های مختلف دارد.

استفاده از سوردين در توبا مانند ديگر اعضای گروه بادی برنجی مرسوم است اما گذاشتن و برداشتن سوردين در اين ساز به سرعت ميسر نيست، بنابراين لازم است برای انجام اين کار وقت کافی به نوازنده داده شود تا بدون سر و صدای اضافی اين کار را انجام دهد.


تريل: تريل در ادبيات سمفونيک برای توبا به ندرت ديده می شود اما زمانی که نوشته می شود دارای تأثير ويژه ای است. تريل در اين ساز با حرکت کليدها توليد می شود.

يکی ديگر از تأثيرات ويژه در توبا ،flutter tonguing ، يعنی حرکت سريع زبان در زمان دميدن درون دهنی ساز است.

برخی آهنگسازانی که آثار برجسته ای برای توبا دارند، عبارت اند از: هيندميت (Hindemith) Sonata for Bass Tuba وُن ويليامز (Vaughan Williams): کنسرتو، اَِلک ويلدر (Alec Wilder) : سوناتا باخ: سوييت شمارهٔ يک برای ويولن سل که اغلب، قسمت سوم اين سوييت را برای باس توبا اجرا می کنند و والترهارتلی (Walter S.Hartley):سوييت برای باس توبا.


تنها نوازنده ی حرفه ایی این ساز در ایران که فعال میباشد ( البته تا زمان درج این مقاله )افشار حشمتیان از فارغ التحصیلان هنرستان موسیقی در مقطع کارشناسی و دانشجو کارشناسی ارشد رشته اتنوموزیکولوژی میباشد رهبر ارکستر بادی ایرانیان و تنظیم کننده ی بسیاری از قطعات معروف جهان برای ارکستر بادی تهران بوده است.

منابع[ویرایش]

«توبا». ویکی‌پدیای انگیلیسی.  «سازشناسی توبا». 4uvst.