آشوکا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آشوکا
پادشاه هند
Indian relief from Amaravati, Guntur. Preserved in Guimet Museum.jpg
دوران ۲۷۳-۲۳۲
درگذشت ۲۳۲ (پیش از میلاد)
پیش از داساراتا
پس از بیندوساره
دودمان دودمان موریا
پدر بیندوساره

آشوکا شاه (English: ‎/əˈʃkə/‎; تا ۲۳۲ پیش از میلاد)[۱] پیرامون دو سده و نیم پس از بودا و شاهی از دودمان موریا بود که به کیش بودایی و آموزه‌های بودایی باورِ راستین یافت و همهٔ زندگی خود را وقف تحققِ عملیِ اصول آن نمود. موریاها به احتمال زیاد از تبار سکاهای ایرانی تبار بودند که از شمال به هند درآمدند.

آشوکا از سال ۲۷۳ تا ۲۳۲ پیش از زایش مسیح فرمانروایی کرد. وی پسر بیندوساره از شاهان موریایی بود و بر بیشتر شبه قاره هندوستان از بخش‌هایی از افغانستان امروزی گرفته تا میسوره در دوردست‌های بنگال و تا جنوب گوآی کنونی فرمان راند.

نام شناسی[ویرایش]

نام آشوکا از دو بخش آ و شوکا درست شده که در سانسکریت به معنای بی اندوهاست.[نیازمند منبع]

آشوکا در جوانی خویی خشن داشت و به آشوکای درنده معروف بود اما پس از آن خوی وی برگشت، به کیش بودایی گروید و به یک بوداباور مهرورز تبدیل گشت. کوششهای آشوکا یاری فراوانی به ریشه دواندن و گسترش بوداگرایی نمود.[نیازمند منبع]

کارها[ویرایش]

آشوکا کارگزاران خود را به دادگری فرمان داد و وارسانی نیز بر آنها گمارد و تا حد امکان بر آزاد ساختن زندانیان فرمان می‌داد. وی کشتار جانوران را نیز محدود ساخت و برای مردم و نیز جانوران بیمارستان ساخت. برای خانواده خویش رسم ویژه‌ای در پیوند با صدقه دادن و برآوردن نیازهای نیازمندان بنیاد نهاد. ارج و احترام به همه دینها را بایسته شمرد و به دیدار مردم دینهای دیگر می‌شتافت. وی فرمان داد تا گیاهان و میوه‌های دارویی را گرد آورده در سراسر هند بکارند، در راه‌ها باغهای انجیر هندی و انبه زار بسازند و در هر ۱۸ میل برای آشامیدنی مردم چاه بزنند و نیز بر سر هر چاه آبشخوری بسازند.

آشوکا مبلغان و مژده ورانی به ایران، سریلانکا، سوماترا و حتی یونان فرستاد.

اقتباس معماری هخامنشیان از معماری هند[ویرایش]

هخامنشیان تحت تأثیر سنگ نوشته‌های شاهان هند شدند و با الهام از آنها فرمان‌هایشان را بر سنگ‌ها و ستون‌ها و درون غارها نگاریدند. سنگنوشته‌ها، ستون‌نوشته‌ها و غارنوشته‌ در خیلی از نقاط ، نپال، پاکستان و افغانستان ایران برجای مانده‌است. آشوکا بدلیل گستردگی قلمرو اش در تماس با فرهنگ‌های دیگر بود و نقشی فعال در اختلاط و گسترش ایده‌های جدید فرهنگی فراتر از حدودِ خود را داشت.[۲]

کاخ آشوکا[ویرایش]

کاخ آشوکا در پاتالی پوترا که در حوالی شهر پتنا در ایالت بهار و در شمال شرق هند قراردارد، وستون‌های یاد بود او در سراسر هند کاملاً به تقلید از کاخ‌های هخامنشیان وستون‌های تخت جمشید ساخته شده‌است، این کاخ که در پاتالی پوترا (Pataliputra) در حوالی شهر پتنا در ایالت بهار در شرق هند قرار دارد، به تقلید از کاخ هخامنشیان در تخت جمشید ساخته شده بود و همچنین از نکات مشترک سنگ نوشته‌های داریوش و آشوکا، جملات آغازین این سنگ نویسی‌ها است. مثلاً در کتیبه‌های داریوش چنین آمده‌است: «چنین گوید داریوش شاه» ودر کتیبه‌های آشوکا نیز چنین نوشته شده‌است: «چنین گوید آشوکا پادشاه بزرگ».[۳][۴] ستون‌های یادگاری وستون‌های فرمانی آشوکا کاملاً شباهت صرف با کارهای داریوش هخامنشی دارد، چنان‌که برخی حتی معتقدند سرستون معروف سارانت (Sarnath) در عصر موریائی‌ها توسط استادان خارجی ساخته شده و طرح و نقشه این ستون‌ها تقلیدی از سرستون‌های تخت جمشید است.[۵][۶]

هنر دوره موریای هند باید تحت تأثیر هنر بودایی باشد زیرا آشوکا امپراتور موریای هند که باعث وحدت بخشی بزرگی از شمال هند شد، و هم به آیین بودا گرویده‌بود. اما کاخ آشوکا درپاتالی پوترا (Pataliputra) که در حوالی شهر پتنا در ایالت بهار در شرق هند قرار دارد، به تقلید از کاخ هخامنشیان در تخت جمشید ساخته شده بود و هنر معماری عصر هخامنشی در شکل‌گیری آثار موریایی هند تأثیر قابل اثباتی داشته‌است، هر چند می‌توان گفت نفوذ فرهنگ ایران درعصر چاندرا گوپتا یعنی سرسلسله پادشاهان موریائی از زمان آشوکا یعنی عصر مجد و عظمت این سلسله نیز بیشتر بود.[۷][۸]

چاندرا کوپتا پدر بزرگ آشوکا[ویرایش]

اسمیت متخصص تاریخ قدیم هند معتقد است امپرتوری چاندرا کوپتا پدر بزرگ آشوکا یک ساتراپ پارسی بود که سال‌ها با دستگاه عظیم امپراتوری هخامنشی آشنایی و مراوده داشت و تحت تأثیر این امپراتوری چنین حکومتی راند تأسیس نمود؛ بنابراین او از بومیان هند نبود بلکه چاندرا کوپتا یک پارسی و یک ایرانی بود.[۹][۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • بر پایهٔ داده‌هایی در پاشایی، ع.. هینه‌یانه، شاخه‌ای از آیین بودا. چاپ دوم. تهران: مؤسسهٔ نگاه معاصر، ۱۳۸۰ خورشیدی. شابک: ‎۹-۳-۹۳۵۷۹-۹۶۴‏.