زهره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از ناهید (سیاره))
پرش به: ناوبری، جستجو
زهره The Venusian symbol, a circle with a small equal-armed cross beneath it
Venus in approximately true colour, a nearly uniform pale cream, although the image has been processed to bring out details.[۱] The planet's disc is about three-quarters illuminated. Almost no variation or detail can be seen in the clouds.
تصویر رنگی واقعی سیاره زهره که توسط مارینر ۱۰ با استفاده از دو فیلتر برداشته شده است. سطح سیاره از ابرهای ضخیم اسید سولفوریک پوشانده شده است.
طبفه‌بندی
تلفظ گوش دهیدi/ˈvnəs/
حالت مالکیت Venusian or (rarely) Cytherean, Venerean
خواص مداری
مبدأ مبدأ (ستاره‌شناسی)
اوج و حضیض
  • ۰.۷۲۸۲۱۳ AU
  • ۱۰۸٬۹۳۹٬۰۰۰ کیلومتر
اوج
  • ۱۰۷٬۴۷۷٬۰۰۰ کیلومتر
  • ۰.۷۱۸۴۴۰ AU
نیم‌قطر بزرگ
  • ۱۰۸٬۲۰۸٬۰۰۰ کیلومتر
  • ۰.۷۲۳۳۲۷ AU
خروج از مرکز مداری ۰.۰۰۶۷
تناوب مداری
تناوب مداری 583.92 days[۲]
سرعت متوسط مداری 35.02 km/s
آنومالی متوسط ۵۰٫۱۱۵°
زاویه انحراف
طول گره صعودی ۷۶٫۶۸۰°[۴]
شناسه حضیض ۵۴٫۸۸۴°
قمر None
مشخصات فیزیکی
شعاع متوسط
  • ۶٬۰۵۱.۸±۱.۰ کیلومتر[۵]
  • ۰.۹۴۹۹ Earths
تخت‌شدگی 0[۵]
مساحت سطح
  • ۴.۶۰×۱۰۸ km2
  • 0.902 Earths
حجم
جرم (فیزیک)
  • ۴.۸۶۷۶×۱۰۲۴ کیلوگرم
  • 0.815 Earths
چگالی متوسط ۵.۲۴۳ g/cm3
گرانش سطحی
سرعت گریز ۱۰٫۳۶ کیلومتر بر ثانیه (۶٫۴۴ مایل بر ثانیه)[۶]
دوره چرخش −۲۴۳.۰۱۸۵ day (Retrograde)
سرعت چرخش استوایی ۶٫۵۲ کیلومتر بر ساعت (۱٫۸۱ متر بر ثانیه)
انحراف محوری ۲٫۶۴° (for retrograde rotation)
۱۷۷٫۳۶° (to orbit)[۷][note ۱]
بعد قطب شمال
  • 18h 11m 2s
  • ۲۷۲٫۷۶°[۸]
میل قطب شمال ۶۷٫۱۶°
سپیدایی
دمای سطح حداقل میانگین حداکثر
کلوین 737 K[۲]
Celsius 462 °C
قدر ظاهری
قطر زاویه‌ای 9.7″ to 66.0″[۷]
جو
فشار جو در سطح 92 بار (یکا) (9.2 پاسکال (یکا))
ترکیبات
درخشش سیارهٔ زهره مانند یک ستاره بر فراز تخت جمشید (سال ۱۳۷۷ شمسی)
درخشش سیارهٔ زهره در صبح زود، در آسمان پاسارگاد
آغاز شب و سیارهٔ زهره در حال غروب

زُهره(هم چنین ناهید) به ترتیب نزدیکی به خورشید، دومین سیاره زمین‌سان سامانه خورشیدی است که مدار آن در میان مدارهای زمین و تیر (عطارد) قرار گرفته‌است. زهره نزدیک‌ترین سیاره به زمین است و بعد از ماه، درخشان‌ترین جرم آسمانی طبیعی است که به هنگام شب در آسمان زمین دیده می‌شود و قدر ظاهری آن به ۴٫۶- می‌رسد. زهره گرم‌ترین سیاره در سامانه خورشیدی است. این سیاره دارای هواکره است. جو ضخیم و غلیظ آن موجب می‌شود که دیدن سطح آن از طریق رصد، دشوار باشد. سیارهٔ زهره بدون ماه است ولی از بسیاری دیدگاه‌ها مانند اندازه، جرم، گرانش و ترکیبات ساختاری به زمین همانندی دارد و به خاطر همین نزدیکی‌ها آن را سیارهٔ خواهرِ زمین نیز خوانده‌اند. قطر زهره کمی کوچک‌تر از قطر زمین و نزدیک به ۱۲٫۱۰۴ کیلومتر است در حالی که قطر زمین ۱۲٫۷۵۶ کیلومتر است. جرم ناهید نیز نزدیک به ۸۱ درصد جرم زمین و چگالی آن نزدیک به ۹۵ درصد چگالی زمین است. با این حال ناهید در سنجش با بیشتر سیاره‌ها در سامانه خورشیدی از جمله زمین، کروی‌تر است و به علت چرخش بسیار آهستهٔ دور محوری آن، پدیده تورفتگی یا مسطح شدن قطب‌ها و برآمدگی یا تورم نواحی استوایی در آن، کمتر از دیگر سیارات رخ می‌دهد. طول یک شبانه‌روز زهره از یک سال این سیاره کمی بلندتر است.

این سیاره یکی از سیاره‌های سنگی و فشرده و دارای آتشفشان‌های فعال، زلزله و کوهواره است. ناهید در مدار تقریباً دایره‌واری با میانگین فاصلهٔ ۱۰۸ میلیون کیلومتری از خورشید، به دور آن می‌گردد. هنگامی که در نزدیکترین وضعیت نسبت به زمین قرار می‌گیرد، فاصلهٔ آن دو با هم ۴۲ میلیون کیلومتر است و در دورترین حالت این دوری به ۲۵۷ میلیون کیلومتر می‌رسد

زمان لازم برای یکبار گردش این سیاره به دور خورشید ۲۲۵ روز زمینی است. تفاوت بزرگ ناهید با زمین، جو آن است که بیشتر آن را دی‌اکسید کربن تشکیل داده و در ابرهای فوقانی آن قطرات ریز اسید سولفوریک وجود دارد. وجود دی‌اکسید کربن در جو این سیاره دمای آنرا به مقدار بسیار چشم‌گیری افزایش داده‌است. (۴۸۰ درجه سانتیگراد نزدیک سطح سیاره). سیاره زهره دارای مغناطیس درونی نیست.

نور آفتاب پس از نفوذ در جو این سیاره و جذب شدن توسط سطح آن، به‌صورت گرما از سطح بازتابیده می‌شود، اما انبوه دی‌اکسید کربنِ جو ناهید، این گرمای بازتابیده را به دام انداخته و از رها شدن آن در فضا جلوگیری می‌کند. این جذب اضافی گرما، که به پدیده گلخانه‌ای معروف است، میانگین گرمای ناهید را بیش از هر سیاره دیگری (حتی سیاره تیر) در سامانه خورشیدی بالا برده‌است به‌طوری‌که این حرارت برای ذوب کردن فلز سرب کافیست. از اینرو پیدایش زندگی شبه انسان خاکی، در این سیاره، غیرممکن است.

در اوایل سال ۱۹۶۰ راداری را به‌سوی ناهید نشانه‌روی کردند که سیگنال‌های آن از ابرهای این سیاره عبور کرده و پس از برخورد با سطح جامد سیاره، منعکس گردید. برای نخستین بار دانشمندان اطلاع جالبی را دربارهٔ سطح ناهید به‌دست آوردند، که نشان می‌داد ناهید دارای حرکت چرخشی در جهت معکوس است. چرخش آن از شرق به غرب است و آفتاب از مغرب طلوع و در مشرق غروب می‌کند.

مشخصات فیزیکی

زهره یکی از چهار سیاره زمینی سامانه خورشیدی می‌باشد. این سیاره به علت شبیه بودن اندازه، جرم آن به زمین، خواهر زمین لقب گرفته است. جرم زهره ۸۱.۵ درصد جرم زمین و قطر آن ۱۲۰۹۲ کیلومتر که تنها ۶۵۰ کیلومتر از قطر زمین کمتر می‌باشد.

سطح سیاره

ساختار داخلی

ساختار داخلی زهره یوسته بیرونی و جبه و هسته به رنگ زرد

جو

دما

سیاره زهره که به آن ناهید هم می‌گویند با آنکه اولین سیاره منظومه خورشیدی نیست، بلکه دومین سیاره است، ولی این سیاره برخلاف عطارد دارای جو است. سیاراتی که دارای جو هستند به علت اثر گلخانه‌ای گرمای بیشتری را در خود دخیره می‌کنند و دمای بالاتری دارند.

تاریخچه و نامگذاری

نام

دیگر نام این سیاره ناهید بوده و در فارسی بیدخت و بیلفت نیز نامیده می‌شد.[۱۳] و واژه بیدُخت در شکل کهن‌تر خود بَغدخت و به معنای «دختر خدا» بوده‌است.[۱۴]

نام لاتین این سیاره، ونوس، برگرفته از نام خدای رومی عشق و زیبایی است. در یونان باستان، نام خدای آفرودیته بر آن نهاده شد.

کاوش‌ها

کاوش‌های رباتیک در ناهید

سفینه مارینر ۲، که در اوت ۱۹۶۲ پرتاب شد، در دسامبر ۱۹۶۲ از ۳۵۰۰۰ کیلومتری ناهید گذشت. مشاهدات این سفینه نشان داد که زهره را ابرهای سفید رنگ مایل به زردی، کاملاً پوشانده‌است و شکافی در این ابرها نیست که از راه آن بتوان نظری به سطح جامد این سیاره افکند. سفینه مارینر ۱۰ در فوریه ۱۹۷۴ از ارتفاعی کمتر از ۶۵۰۰ کیلومتری، زهره را مورد پژوهش قرار داد و معلوم شد که این ابرها حرکت منطقه‌ای دارند و با سرعتی بیش از ۲۴۰ کیلومتر در ساعت سیاره را دور می‌زنند و در مناطقی از زهره که رو به خورشید است، برهمکنشی میان جریان‌های بزرگ مقیاس همرفتی با این حرکت منطقه‌ای وجود دارد. در ۲۲ اکتبر ۱۹۷۵ وسیله‌ای از سفینه بدون سرنشین ونرا ۹ متعلق به اتحاد جماهیر شوروی سابق، بر زهره فرود آمد و علی رغم شرایط فوق‌العاده سخت دما و فشار توانست به مدت ۲ ساعت عکس‌هایی از چشم‌انداز این سیاره بگیرد و اطلاعات گسترده‌ای از سطح زهره بفرستد. سه روز بعد وسیله مشابهی از سفینه ونرا ۱۰ در ۲۲۰۰ کیلومتری محل فرود وسیله ونرا ۹ به زهره نشست و یافته‌های خود را به مدت ۶۵ دقیقه ارسال کرد. این عکس‌ها، نخستین عکس‌هایی بودند که تا آن زمان از سطح سیاره‌ای دیگر گرفته شده بود.[۱۵]

  • کاوشگر مداری ونوس‌اکسپرس، یازدهم آوریل سال ۲۰۰۶ میلادی وارد مدار سیاره ناهید گشت و تنها پس از یک روز موفق شد اولین تصویر را از قطب جنوب این سیاره برداشت و به زمین مخابره کند. این اولین باری بود که تصویری از قطب جنوب سیاره ناهید برداشته می‌شد.[۱۶]

در فرهنگ

در اسطوره‌شناسی ایرانیان به ویژه اسطوره‌شناسی هخامنشیان، این سیاره را به الهه آناهیتا [Anahita] و در پارسی میانه به اَناهید [Anahid] ایزد باروری و آب‌ها، در بندهشن بزرگ مرتبط می‌دانند. در متون اوستایی مهریشت (یشت ۱۰)، Mithra یا مهر (ایزد) با آناهیتا پیوندهایی دارد. نام ناهید [Nahid] مشتق شده از اَناهید و آناهیتا، می‌باشد.[۱۷][۱۸][۱۹][۲۰]

ناهید در ادبیات

سیاره ناهید در ادبیات ایرانی از اهمیت بالایی برخوردار است.

فردوسی در آغاز شاهنامه این چنین می‌گوید:[۲۱]

به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد
خداوند نام و خداوند جای خداوند روزی ده و رهنمای
خداوند کیوان و گردان سپهر فروزندهٔ ماه و ناهید و مهر

حافظ می‌گوید:[۲۲]

دلم ز نرگس ساقی امان نخواست به جان چرا که شیوه آن تُرک دل سیه دانست
ز جور کوکب طالع سحرگهان چشمم چنان گریست که ناهید دید و مَه دانست

زهره در ادبیات

زهره در ادبیات فارسی نماد عشق و دلدادگی است و صاحب آن خداوند عشق است. از داستان‌های آن می‌توان به داستان نظامی و یا داستان ایرج میرزا اشاره کرد. در عجایب المخلوقات زکریای قزوینی چنین آمده که: عاشق چون نظر در زهره کند، حرارت عشق بر وی سنگین تر شود و الفت آورد میان مردان و زنان، و گویند وقت نکاح اگر که زهره ناظر باشد و نیکوحال، میان زن و مرد محبتی عجب افتد.


منابع

  1. Lakdawalla, Emily (21 September 2009). The Planetary Society http://www.planetary.org/blog/article/00002105/. Retrieved 4 December 2011.  Missing or empty |title= (help)
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام nssdc وارد نشده‌است.
  3. "The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter". 3 April 2009. Retrieved 2009-04-10.  (produced with Solex 10 written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)
  4. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام VSOP87 وارد نشده‌است.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, B. A.; A'hearn, M. F. et al. (2007). "Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 98 (3): 155–180. Bibcode:2007CeMDA..98..155S. doi:10.1007/s10569-007-9072-y.  ویرایش
  6. "Planets and Pluto: Physical Characteristics". NASA. 5 November 2008. Retrieved 26 August 2015. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام fact وارد نشده‌است.
  8. "Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites". International Astronomical Union. 2000. Retrieved 2007-04-12. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام MallamaVenus وارد نشده‌است.
  10. Mallama, A. (2011). "Planetary magnitudes". Sky and Telescope 121 (1): 51–56. 
  11. "HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=299)" (Geophysical data). JPL Horizons On-Line Ephemeris System. 27 February 2006. Retrieved 2010-11-28.  (Using JPL Horizons you can see that on 2013-Dec-08 Venus will have an apmag of −4.89)
  12. Espenak, Fred (1996). "Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006". NASA Reference Publication 1349. NASA/Goddard Space Flight Center. Retrieved 2006-06-20. 
  13. دهخدا: بیدخت و بیلفت
  14. دهخدا: بیدخت.
  15. دگانی، مایر - «نجوم به زبان ساده»، تهران مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی ۱۳۸۶، ISBN 978-964-342-254-7
  16. اولین تصاویر ونوس‌اکسپرس از سیاره زهره، از وب‌گاه دانش فضایی، بازدید: ۲۲ خرداد ۱۳۸۹
  17. Boyce, Mary. "ANĀHĪD". w:Encyclopaedia Iranica. Center for Iranian Studies, Columbia University. Archived from the original on 1 May 2008. Retrieved 2010-02-20. 
  18. Schmidt, Hanns-Peter. "MITHRA". w:Encyclopaedia Iranica. Center for Iranian Studies, Columbia University. Archived from the original on 12 July 2008. Retrieved 2010-02-20. 
  19. MacKenzie, D. N. (2005). A concise Pahlavi Dictionary. London & New York: Routledge Curzon. ISBN 0-19-713559-5. 
  20. Mo'in, M. (1992). A Persian Dictionary. Six Volumes 5–6. Tehran: Amir Kabir Publications. ISBN 1-56859-031-8. 
  21. «شاهنامه/آغاز کتاب». 
  22. «حافظ (غزلیات)/به کوی میکده هر سالکی که ره دانست». 
  • «Venus.» Britannica Student Library. Ultimate Reference Suite.

نجوم و فضانوردی

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون


خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب <references group="note"/> متناظر پیدا نشد.