شب هزارویکم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از شب هزار و یکم)
پرش به: ناوبری، جستجو
شب هزارویکم
شخصیت‌ها
تاریخ نخستین نمایش ۲۶ شهریور ۱۳۸۲
مکان نخستین نمایش تالار چهارسوی تئاتر شهر
زبان اصلی فارسی

شب هزارویکُم کتابی است با سه نمایشنامهٔ تک‌پرده‌ایِ هم‌نامِ پی‌در‌پی، یا سه پرده از یک نمایش بلند، از بهرام بیضایی.

موضوع[ویرایش]

به گفتهٔ بیضایی در نمایش نخستین شب هزارویکم/۱ «نمونه پیشین و گم شدهٔ افسانه ضحاک (اژدهاک) بازسازی شده؛ داستان گفته نشده شاه ضحاک و همسرانش شهرناز و ارنواز؛ که نویسنده فکر می‌کند سرچشمه اصلی داستان پایه‌ای و بنیادین کتاب نابود شدهٔ هزار افسان است.» نمایش دوّم «داستان گفته نشده مترجم گمنامی است که هزارافسان از پارسی به عربی برگرداند و نام آن الف لیله و لیله کرد؛ کتابی که قرن‌ها بعد در بازگرداندن دوباره به پارسی نام هزارویک شب گرفت.» و نمایش سوّم نیز «حتماً چند دهه پس از تاریخ چاپ بازگردان هزارویک شب به فارسی –۱۲۸۰ ه. ق- می‌گذرد و به روزگار ما نزدیک‌تر است؛ و داستان گفته نشده سرانجام زنی است که هزارویک شب خواند.»[۱]

این موضوع سپس‌تر در کتاب ریشه‌یابی درخت کهن و پارهٔ دوّمش هزارافسان کجاست؟ (درباره یکسانی داستان بنیادین هزار و یک شب با داستان ضحاک در شاهنامه) پژوهیده شد.

متن[ویرایش]

این کتاب نخستین بار سال ۱۳۸۲ در انتشارات روشنگران طبع شد.[۲] در چاپ‌های بعدی عکس‌ها و اطّلاعات اجرای نمایش به کتاب پیوست شد.[۳]

نمایش نخست[ویرایش]

سه نمایش شب هزارویکُم نخستین بار به وسیلهٔ بیضایی از ۲۶ شهریور تا ۱۷ آبان ۱۳۸۲ هر شب هر سه نمایش پی‌درپی مانند سه پرده از یک نمایش در تالار چهارسوی تئاتر شهر در تهران بر صحنه رفت. بازیگران این نمایش از این قرار بودند:[۴]

بخش بازیگر نقش
۱ پانته‌آ بهرام شهرناز
۱ بهناز جعفری ارنواز
۱ حمید فرخ‌نژاد ضحّاک
۲ مژده شمسایی خورزادِ نیکرخ
۲ ستاره اسکندری ماهَک
۲ اکبر زنجانپور شریف / عجمی / امیرِ حَرَس
۳ شبنم طلوعی روشنَک
۳ شبنم فرشادجو رُخسان
۳ علی عمرانی میرخان

بیضایی بار دیگر آواخوانی‌ای از این نمایشنامه را مهرماهِ ۱۳۹۴ با بازی مژده شمسایی در نخستین دورهٔ جشنوارهٔ نیکان در سانفرانسیسکو بر صحنه برد.[۵]

نوشته‌های دیگر[ویرایش]

رضا کمال شهرزاد نیز نمایشنامه‌ای به نام قصه‌ی الف لیله (شب هزارویکم) به سال ۱۳۰۷ دارد.[۶] از غلامحسین ساعدی نیز نمایشنامه‌ای به نام ضحاک چاپ شده که تاریخ نگارش ۱۳۵۵ خورده، ولی نخستین بار در زمستان ۱۳۷۷ منتشر شده است.[۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]