شابدا برهمن

شبده برهمن (انگلیسی: Shabda Brahman)، و «ندا برهمن» (Nada Brahman) مفاهیمی در فلسفه و دین هندو هستند که هر دو به رابطهٔ میان «صوت» و «حقیقت نهایی» اشاره دارند.

این مفهوم می‌گوید که جهان از «صدا» آغاز شده، و آن صدا همان نمود خداست؛ پس خدا را می‌توان در ارتعاش و نغمهٔ درون و بیرون یافت.

در اندیشهٔ ودایی و هندو، گفته می‌شود که همهٔ هستی از «صدا» آغاز شده است؛ یعنی «آوا» یا «کلمه» سرچشمهٔ آفرینش است. این «صوت نخستین» همان چیزی است که آن را اوم (ॐ) می‌نامند.

شبده برهمن یعنی «خدای تجلی‌یافته در صدا» یا «حقیقت مطلق به‌صورت کلمه». در این دیدگاه، کلمه و آوا نه فقط وسیلهٔ ارتباط، بلکه خودِ نمودِ الهی هستند.

نادا برهمن مرحلهٔ لطیف‌تر همین اندیشه است و به «نغمه یا ارتعاش الهی» اشاره دارد؛ یعنی صدا و موسیقی هم جلوه‌ای از برهمن (حقیقت مطلق) هستند.

به‌عبارتی دیگر، این باور می‌گوید: «همان‌طور که از صدا می‌توان معنا آفرید، جهان نیز از ارتعاش و نغمهٔ نخستین آفریده شده است.»

در سنت‌های یوگا و ودانتا، این مفهوم با تمرکز، مراقبه و ذکر اوم پیوند دارد؛ زیرا باور دارند که شنیدن یا تکرار این آوای مقدس انسان را به آگاهی وحدت‌بخش با برهمن نزدیک می‌کند.

بالاترین نور «اوم» از «ادهیاتمابهاوا» ساطع می‌شود.

ساراسوتی

داراشکوه می‌گوید: موحدان هندی صوت را «ساراسوتی» می‌نامند و این همان نادا «ندا» است و در نزد هندیان بر سه طبقه است:

1. طبقه اول: «آناهاتا» نام دارد، به معنی صدای جاودانی که همواره بوده و خواهد بود.
2. طبقه دوم: «اَهَتا» (ahata) نامیده می‌شود، یعنی صوتی که از برخورد دو چیز، بدون ترکیب کلمات، ایجاد می‌گردد.
3. طبقه سوم: «شابدا» نام دارد، واژهٔ خاصی که از ترکیب الفاظ ظاهر می‌شود، شابدا دارای رابطهٔ عرفانی ظریفی با کلمه اولیه (ساراسوتی) است.

برهمن صوت

برهمن سفلی که همان «برهمن صوت» (شابدا-براهما) است با وجود الهی (ایشوارا) و با حالت خواب عمیق و همچنین با برهمن دارای همهٔ صفات (ساگونا) مرتبط است.

رابطه «برهمن صوت» با کیهان، همان رابطهٔ بلور با اشیاء رنگارنگ است که رنگ خود را بر آن نقش می‌زنند.

مانتراهای سانسکریت

مانتراهای سانسکریت و اسماء الهی در زبان سانسکریت معمولاً از این حروف تشکیل می‌شود، که از آن جمله اند: اوم (Om) هاری (Hari)، هار (Har)، رام (Ram)، شیهوا – شیوا (Shiva)، ایشها، ایشا (Isha)، هریم (Hrim)، آیم (Aim) شریم – شریم (Shreem)، هوم (Hum) و غیره. مانتراهایی که برای رسیدن به موکشا گفته می‌شوند، بعضاً به این کلمات ختم می‌شوند: ناما(Nama)، شواها (Swaha)، هوم (Hum).