باشگاه فوتبال استقلال تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از تاج تهران)
پرش به: ناوبری، جستجو
استقلال
Esteghlal FC, Team Official Logo, Shirt Logo,.png
نام کامل باشگاه باشگاه فرهنگی ورزشی استقلال تهران
تاریخ تأسیس ۴ مهر ۱۳۲۴ (۷۲ سال پیش)[۱] با نام دوچرخه‌سواران
نام ورزشگاه ورزشگاه آزادی
(گنجایش: ۷۸٬۱۱۶ نفر[۲])
مالک وزارت ورزش و امور جوانان
مدیرعامل ایران رضا افتخاری
سرمربی آلمان وینفرید شفر
لیگ جام خلیج فارس
۹۶–۱۳۹۵ دوم
وب‌گاه وب‌سایت خانگی باشگاه
Kit left arm whiteborder.png
Team colours
Kit body SSh1617.png
Team colours
Kit right arm whiteborder.png
Team colours
Kit shorts white border.png
Team colours
Kit socks top on white.png
Team colours
لباس اول
Kit left arm blueborder.png
Team colours
Kit body SSa1617.png
Team colours
Kit right arm blueborder.png
Team colours
Kit shorts bluesides.png
Team colours
Team colours
لباس دوم
Soccerball current event.svg فصل جاری

باشگاه استقلال تهران یک باشگاه فوتبال حرفه‌ای[۳][۴] ایرانی است که در چهارم مهر ماه سال ۱۳۲۴ در شهر تهران بنیان‌گذاری شده‌است. استقلال تا پیش از انقلاب ایران در ابتدا دوچرخه‌سواران و سپس تاج نام داشت.[۵]

این باشگاه هم‌اکنون در لیگ برتر و جام حذفی ایران بازی می‌کند و کهن‌ترین تیم هر دوی این جام‌هاست. استقلال با هشت قهرمانی در مجموع لیگ‌های فوتبال ایران[۶]، دومین تیم پرافتخار این لیگ‌‌هاست. استقلال با شش قهرمانی پرافتخارترین تیم در جام حذفی ایران است.[۷]

همچنین این باشگاه با ۱۵ قهرمانی در جام باشگاه‌های تهران و چهار قهرمانی در جام حذفی باشگاه‌های تهران پرافتخارترین تیم استان تهران است.

استقلال با دو قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۰ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۱–۱۹۹۰) و دو نائب قهرمانی (جام باشگاه‌های آسیا ۹۲–۱۹۹۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۹۹–۱۹۹۸) و دو مقام سومی (مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۱ و جام باشگاه‌های آسیا ۰۲–۲۰۰۱)، پُرافتخارترین باشگاه فوتبال ایران در رقابت‌های آسیایی و سومین باشگاه پرافتخار قاره آسیا است.[۵][۸][۹]

در مجموع استقلال با کسب ۳۵ عنوان قهرمانی رسمی در جام‌های استانی، کشوری و قاره‌ای پرافتخارترین و پرجام‌ترین تیم باشگاهی تاریخ فوتبال ایران است.[۱۰][۱۱] همچنین بعد از برگزاری شانزده دوره لیگ برتر ایران این باشگاه در مجموع امتیازها، بیشترین گل زده و بیشترین برد در رتبه اول قرار دارد.[۱۲]

فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال این باشگاه را پس از الهلال عربستان و یوکوهاما مارینوس ژاپن، سومین باشگاه برتر فوتبال آسیا در قرن بیستم اعلام کرده‌است.[۱۳] برند باشگاه استقلال نیز در سال ۱۳۹۲ و در دهمین جشنواره ملی قهرمانان صنعت ایران به عنوان یکی از ۱۰۰ برند برتر ایران شناخته شد.[۱۴]

محتویات

پیشینه

دوچرخه‌سواران

تیم دوچرخه‌سواران در سال‌های نخستین

در سال ۱۳۲۴ تعدادی از دوچرخه‌سواران باسابقه و دارای عناوین قهرمانی در کشور تصمیم گرفتند با ایجاد مرکزی برای گردهمایی‌های دوستانه، پایه‌های یک تشکل صنفی را برپا کنند. کلوپ دوچرخه‌سواران در ۴ مهر ۱۳۲۴ توسط چند جوان نظامی و دانشجوی علاقه‌مند دوچرخه‌سواری در تهران و در دفتری در خیابان فردوسی تأسیس شد، باشگاه در ابتدا فقط مختص دوچرخه‌سواری بود. اما بعدها رشته‌های دیگر از جمله فوتبال نیز به فعالیت‌های باشگاه اضافه شدند. پنج ماه بعد و در اسفند ماه همان سال، بازیکنانی همچون چون علی دانایی‌فرد، پطروس باباجان، حسین حراجچی، احمد صمدیان، پیر کارلو، حسنعلی منصور، تفرشی، پرویز عمواوغلی، محمد جاودان و… با ادغام دو تیم نادر به سرپرستی محمد جاودان و تیم شهاب به سرپرستی پرویز عمواوغلی، باشگاه فوتبال دوچرخه‌سواران را تشکیل دادند.[۱۵] و بدین ترتیب باشگاه فوتبال دوچرخه‌سواران آغاز به فعالیت کرد. از میان بازیکنان آن زمان باشگاه علی دانایی‌فرد به عنوان مربی و محمد جاودان به عنوان کاپیتان انتخاب شدند.

در ۳۱ فروردین ۱۳۲۵ نخستین بازی فوتبال تاریخ باشگاه دوچرخه‌سواران انجام شد، این بازی که یک بازی دوستانه با تیم گیو بندرانزلی بود با نتیجه ۱–۰ به سود تیم دوچرخه‌سواران پایان یافت.[۱۶] نخستین بازی رسمی تاریخ باشگاه نیز در آذر ماه سال ۱۳۲۵ در هفته اول جام باشگاه‌های تهران برگزار شد که برابر تیم سرباز با نتیجه ۱–۳ شکست خورد.[۱۷] باشگاه در پایان مسابقات آن فصل و در اولین حضورش در مسابقات رسمی پس از تیم سرباز موفق به کسب عنوان نائب قهرمانی در هر دو جام باشگاه‌های تهران و جام حذفی تهران شد. سال بعد باشگاه قهرمان مسابقات جام حذفی تهران شد که این قهرمانی نخستین عنوان رسمی باشگاه است. در مهر ماه ۱۳۲۸ و با توافق بین پرویز خسروانی، از اعضای هیئت موسسه و مدیر آن زمان باشگاه و مدیران تیم سرباز، این تیم منحل شد و بازیکنانش به تیم دوچرخه‌سواران پیوستند که این کار قدرت دوچندانی به تیم بخشید.[۱۷][۱۸]
باشگاه دوچرخه‌سواران در فروردین ماه سال ۱۳۲۸ نشریه ورزشی خود را با نام دوچرخه‌سواران منتشر کرد تا نخستین باشگاه فوتبال ایرانی باشد که دارای نشریه اختصاصی می‌شود.

تاج

تیم تاج در سال ۱۳۲۹

در زمستان سال ۱۳۲۸ بحث تغییر نام باشگاه پیش آمد چرا که باشگاه دوچرخه‌سواران در چندین رشته ورزشی فعال بود و نام دوچرخه‌سواران دیگر مناسب چنین باشگاهی نبود.[۱۹] در تاریخ ۱ اسفند ماه نام آن بعد از بحث و رای‌گیری بین اعضای هیئت‌مدیره و با توصیه بازیکنان نظامی باشگاه، محمد خاتم، حسین سرودی و هم‌چنین پرویز خسروانی به باشگاه فوتبال تاج تهران تغییر و به ثبت رسید.[۱۷][۲۰][۱۹] اعضای هیئت مدیره در هنگام تغییر نام باشگاه عبارت بودند از: پرویز عمواوغلی، گرائیلی، ملکی، علی دانایی‌فرد و سیدآقا جلالی. همچنین در تابستان ۱۳۲۹ تیم تاج به کشور افغانستان سفر و در جام استقلال افغانستان در شهر کابل شرکت کرد و در یکی از بازی‌های این جام تیم ملی افغانستان را ۳–۲ شکست داد. این نخستین حضور یک تیم باشگاهی ایرانی در خارج از مرزهای ایران بود.
ثبات مدیریت و مربی‌گری و حفظ ترکیب اصلی باعث شدند که باشگاه تاج در دهه ۳۰ دوران موفقی را سپری کند، به گونه‌ای که ۵ بار قهرمان جام باشگاه‌ها و ۴ بار پیروز جام حذفی تهران شد[۱۰] و در دو سال متوالی موفق شد جام باشگاه‌ها و حذفی تهران را به شکل همزمان فتح کند.
مسن شدن بازیکنان اصلی، اختلافات بین مدیریت و مربی باشگاه و ظهور رقبای جدید باعث شد تا تیم تاج در سال‌های نخستین دهه ۴۰ موفقیت خاصی کسب نکند و در مسابقات جام باشگاه‌های تهران همواره در میانه‌های جدول متوقف شود. در نیمه دوم دهه ۴۰ باشگاه دستخوش تغییراتی شد، بازیکنان پا به سن گذاشته بازنشسته شدند و رایکوف به عنوان مربی جدید باشگاه برگزیده شد. مجموع این تغییرات باعث شدند تا باشگاه در پایان دهه ۱۳۴۰ را با قهرمان تهران، ایران و آسیا و شود.

تیم تاج قهرمان جام حذفی ایران در سال ۱۳۵۷، این جام آخرین جام سراسری پیش از پیروزی انقلاب بود

در دهه ۱۳۵۰ و از سال ۵۲ تیم تاج به مسابقات جدید جام تخت جمشید پیوست و دور دوم مسابقات را با اقتدار فتح کرد. در میانه‌های سال ۱۳۵۵ رایکوف از مربی‌گری تاج کنار رفت و علی دانایی‌فرد و سپس ولادمیر جکیچ جانشینش شدند و باشگاه تاج در سال ۱۳۵۷ موفق شد فاتح دومین دوره رقابت‌های جام حذفی بشود و آخرین عنوان قهرمانی فوتبال سراسری ایران قبل از پیروزی انقلاب را از آن خود کند.

استقلال

پس از انقلاب ۱۳۵۷، کاخ مرکزی تاج، توسط کمیته مرکزی انقلاب تسخیر شد و موزه باشگاه تاج غارت شد و بسیاری از اماکن باشگاه تاج از دست گردانندگان باشگاه خارج گردید. سپس در حالی که چند گروه مختلف سیاسی قصد مصادره باشگاه به نفع خویش را داشتند و حسین فکری، سرپرست موقت سازمان تربیت بدنی به ۲۲ تن از بازیکنان تاج رضایت‌نامه داده و به آنان اعلام کرده بود که به هرجا دوست دارند می‌توانند بروند،[۲۱] با تلاش و سماجت جمعی از بازیکنان آن زمان و سابق باشگاه همچون عنایت‌الله آتشی (از تیم بسکتبال تاج)، عباس کردنوری، حسن نظری، ناصر حجازی، جواد قراب، رضا عادلخانی، حسن روشن، مهدی کشاورز، قاضی شعار، هادی نراقی و به خصوص منصور پورحیدری از انحلال و مصادره باشگاه جلوگیری شد.[۲۲] سال بعد در حالی که تیم تاج قصد داشت در مسابقات جام شهید اسپندی شرکت کند، برگزارکنندگان مسابقات از حضور این تیم با نام تاج جلوگیری کردند و اعلام کردند که تاج یک مجموعهٔ ورزشی مانند امجدیه است و به عنوان یک تیم ورزشی در مسابقات پذیرفته نمی‌شود.[۲۳] با مشورت برخی از بازیکنان قدیمی و نزدیکان باشگاه از جمله منصور پورحیدری، سیدآقا جلالی، بهرام صفت، پدر حسن روشن و عنایت‌الله آتشی چند نام همچون استقلال و آزادی و تختی پیشنهاد می‌شوند و در نهایت در بیستم فروردین ۱۳۵۸ نام استقلال برگزیده می‌شود و نام باشگاه به باشگاه فوتبال استقلال تهران، تغییر[۲۲] و باشگاه در جام شهید اسپندی شرکت می‌کند اما به هر صورت در میانه‌های جام از مشارکت تیم در این جام جلوگیری می‌شود.[۲۴]
با جوانگرایی مربیان پیشین و سازندگی تیم‌های پایه، باشگاه در سال‌های نخستین دهه ۶۰ چندان ترکیب اصلی خود را عوض نکرد و دو بار جام باشگاه‌های تهران را فتح کرد. در انتهای این دهه با تغییر مدیریت، بازگشت چندباره منصور پورحیدری، خرید بازیکنان جدید و بازگشت ستاره‌های تیم یکی از درخشان‌ترین دوران‌های استقلال رقم خورد و استقلال ابتدا قهرمان ایران و سپس جام باشگاه‌های آسیا شود.

نشان‌واره و نمادها

نشان‌واره

با توجه به نام اولیه باشگاه، نشان‌واره نخستین تیم نشان‌گر ورزش دوچرخه‌سواری بود اما با تغییر نام باشگاه به تاج در سال ۱۳۲۸، تغییر نشان‌واره نیز حس می‌شد، بدین ترتیب نشان‌واره باشگاه با الهام از نام نوین تیم به تاج سلطنتی دودمان پهلوی و دو حلقه در هم تنیده در دو طرفش تغییر یافت. نشان‌واره باشگاه به مدت ۲۸ سال ثابت و بدون تغییر بود تا اینکه با پیروزی انقلاب سال ۱۳۵۷ و تغییر اجباری نام تیم، نشان‌واره باشگاه نیز دستخوش تغییرات شد.

نمادها

در طی هفت دهه فعالیت باشگاه فوتبال استقلال، به دلیل تاکید، تکرار و پافشاری هواداران، بازیکنان و دست‌اندرکاران باشگاه، نشانه‌ها و اعداد خاصی به عنوان نمادهای باشگاه شناخته شده‌اند به گونه‌ای که این نمادها در جامعه ایران و بین فوتبال دوستان و هواداران استقلال یادآور این باشگاه است. از مهم‌ترین نمادهای باشگاه می‌توان به رنگ آبی، تاج، عدد ۴ و ستاره‌های روی نشان‌واره باشگاه اشاره کرد.

تاج

تاج دودمان پهلوی، منبع الهام نام و نشان‌واره پیشین باشگاه

نام و نشان‌واره پیشین باشگاه، با الهام از تاج پهلوی، تاج بود و در بیشینه مدت فعالیت باشگاه تا پیش از پیروزی انقلاب، این تیم همین نام را داشت و هواداران این تیم نیز به تاجی معروف بودند. با پیروزی انقلاب، بازیکنان، دست اندرکاران و نزدیکان باشگاه مجبور شدند برای جلوگیری از انحلال باشگاه نام تیم را عوض کنند و از میان نام‌های استفاده شده در شعارهای انقلابی آن سال، واژه استقلال را برگزیدند. در سال‌های بعد و با وجود ممنوع بودن نشان‌ها و نمادهای سلطنت و به ویژه خاندان پهلوی، هواداران باشگاه همواره نام و نشان تاج را در کنار نام و نشان نوین باشگاه به تناوب به کار بردند. هم اکنون نیز این نام به گستردگی و به صورت غیر رسمی در میان هواداران باشگاه در شعارها[۲۵] و ترانه‌هایشان[۲۶] استفاده می‌شود. صفحه رسمی فیفا نیز، در گزارشی که در سپتامبر ۲۰۰۹ در مورد استقلال منتشر کرد از این تیم با نام تاج ایران نام برد[۲۷].

رنگ و پوشاک

تیم فوتبال دوچرخه‌سواران از ابتدا با لباس آبی رنگ در مسابقات حاضر شد[۲۰][۲۸] و استقلال همچنان آبی می‌پوشد و باشگاه از معدود باشگاه‌های ایرانی است که رنگ پیراهنش هیچ‌گاه تغییر نکرده. از میان باشگاه‌های سطح اول ایران، استقلال و تیم‌های همنامش تنهای تیم‌هایی هستند که آبی می‌پوشند، بدین ترتیب رنگ آبی به یکی از نمادهای این باشگاه تبدیل شده و آبی‌پوشان یکی از لقب‌های باشگاه است.[۲۹]

تیم تاج در جام منطقه‌ای سال ۱۳۴۹ با پیراهن آبی فیروزه‌ای و شرت مشکی رنگ شرکت کرد[۳۰] اما قبل و بعد از آن رنگ آبی پیراهن باشگاه به ندرت دچار تغییر شده‌است. استقلال در مناسبت‌های ویژه‌ای همچون درگذشت ناصر حجازی و غلامحسین مظلومی با پیراهن مشکی رنگ در میدان‌ها حاضر شد.[۳۱][۳۲] لباس دوم استقلال همواره سفید رنگ بوده اما در بازی‌های لیگ قهرمانان آسیا در سال ۲۰۱۳ با لباس نقره‌ای رنگ به عنوان لباس دوم به میدان رفت.[۳۳]

پوشاک

طرح لباس استقلال از ابتدا پیراهن آبی رنگ ساده بود و از ابتدای فعالیت باشگاه تا اواسط دهه ۱۳۶۰ لباس استقلال کمتر دچار تغییر می‌شد و تنها تغییر لباس باشگاه آستین‌های آن بوده که در فصول مختلف به رنگ سفید درمی‌آمد. تنها استثنا فصل ۶۱–۱۳۶۰ بود که استقلال با الهام گیری از پیراهن تیم ملی پرو در جام جهانی ۱۹۷۸ یک نوار مورب سفید رنگ به پیراهن خود افزود.[۳۴] این طرح پس از آن فصل دیگر تکرار نشد. از میانه دهه ۱۳۶۰ بدین سو طرح پیراهن استقلال چندین بار عوض شد و خطوط و طرح‌های گرافیکی وارد طراحی پیراهن باشگاه شدند. از ابتدای دهه ۱۳۷۰ طرح اصلی لباس استقلال چندین بار عوض شد به گونه‌ای که گاهی حتی در طی یک فصل استقلال با چندین لباس متفاوت به میدان می‌رفته.[۳۵] هم‌چنین استقلال به مناسبت بازی‌های ویژه‌ای همچون شهرآوردهای تهران و بازی‌های لیگ قهرمانان آسیا لباس‌هایی را به تن کرده که فقط مخصوص آن بازی بوده‌اند و دیگر پس از آن با آن لباس‌ها به میدان نرفت.[۳۶][۳۷]

لباس‌های تاریخی استقلال

۱۳۲۴
نخستین لباس باشگاه دوچرخه‌سواران
۱۳۳۰
لباس اصلی باشگاه در دهه ۳۰
۱۳۶۱
لباس باشگاه در فصل ۶۱–۱۳۶۰

پشتیبانان مالی

تا پیش از فصل ۱۳۷۴–۷۵ استقلال روی پیراهن خود تبلیغ شرکت‌های تجاری را نمی‌کرد و هیچگاه روی پیراهن استقلال نوشته‌ای نقش نبسته بود، تنها استثناها یک بازی شهرآورد تهران و جام باشگاه‌های آسیا در فصل ۱۹۹۰–۹۱ بودند که به ترتیب با درج عبارت مسابقه فرهنگی و ورزشی و نام ایران در مسابقات شرکت کرد. از فصل ۱۳۷۴–۷۵ و از بازی شهرآورد تهران استقلال نیز با بستن قراردادهای تجاری به درج نام شرکت‌های مختلف بر روی پیراهن خویش اقدام کرد و نخستین پشتیبان مالی استقلال در این زمینه شرکت ایراندا بود و از آن پس شرکت‌های مختلفی به عنوان پشتیبانان مالی استقلال شناخته شدند. عواملی همچون دولتی بودن باشگاه و عدم نیاز جدی به پشتیبانان مالی، محدود بودن باشگاه به قرارداد بستن با شرکت‌های ایرانی و نه بین‌المللی و عدم اثربخشی بازاریابی‌های پشتیبانان مالی همگی باعث شده‌اند تا باشگاه مجبور به بستن قراردادهای کوتاه مدت شود و بدین ترتیب همواره در حال عوض کردن پشتیبان مالی خود می‌باشد به گونه‌ای که حتی گاه در طی یک فصل دو یا سه شرکت مختلف پشتیبان مالی باشگاه می‌شوند. عدم درآمدزایی کافی از پشتیبان اصلی پیراهن باعث شد از میانه‌های دهه ۱۳۸۰ تیم استقلال بر پشت پیراهن و از ابتدای دهه ۱۳۹۰ حتی بر روی شرت ورزشی خود نیز نام‌های تجاری را به نمایش گذاشت و بر روی پیراهن خود حتی تا دو و سه پشتیبان مالی مختلف را تبلیغ کند.

تولیدکنندگان پوشاک

از ابتدای تأسیس باشگاه تا میانه‌های دهه ۱۳۶۰، استقلال بدون درج نشان تولیدکننده پوشاک به میدان‌ها می‌رفت. تنها استثنا در این زمینه جام پنجم تخت جمشید بود که برای مدت کوتاهی باشگاه با درج نشان شرکت آدیداس در مسابقات شرکت کرد[۳۸] از دهه ۶۰ بدین سو باشگاه با درج نشان شرکت تولیدکننده پوشاک اقدام به بازاریابی در این زمینه نیز کرد و از آن پس همواره شرکت‌های مختلفی تولیدکننده اصلی پوشاک باشگاه بوده‌اند. عدم رعایت مالکیت فکری و جدی نگرفته شدن حق تکثیر باعث شده‌اند که شرکت‌های معتبر و بین‌المللی تمایلی به قرارداد بستن با باشگاه‌های ایرانی از جمله استقلال نداشته باشند چرا که امکان فروش انحصاری محصولات خود را در بازار ایران ندارند. بدین ترتیب استقلال همواره با شرکت‌های ایرانی یا شرکت‌های بین‌المللی کمتر شناخته شده قرارداد می‌بندد. این امر باعث متضرر شدن باشگاه نیز می‌شود چرا که قراردادهای تولید پوشاک استقلال همگی تنها تأمین کالا هستند و باشگاه در این زمینه درآمدزایی نقدی ندارد.[۳۹] همچنین باشگاه از فصل ۱۳۹۶–۹۷ با شرکت ایرانی امیلیو ساچی برای تولید لباس‌های فرم به توافق رسید تا این شرکت لباس‌های استقلال در مراسم رسمی را تولید کند.

فهرست پشتیبانان مالی و تولیدکنندگان پوشاک

فصل تولیدکننده پوشاک پشتیبانان مالی اصلی پیراهن
۱۳۷۴–۷۵ عقیلی ایراندا - بیمه آسیا - بیمه ایران
۱۳۷۵–۷۶ بیمه آسیا - پیچک
۱۳۷۶–۷۷ پاک - بیمه آسیا
۱۳۷۷–۷۸ موتوژن
۱۳۷۸–۷۹ بیمه آسیا - آدامس پرستو
۱۳۷۹–۸۰ دایی ال جی
۸۱–۱۳۸۰
۸۲–۱۳۸۱
۸۳–۱۳۸۲ جورابان آیوا
۸۴–۱۳۸۳ عقیلی شارپ
۸۵–۱۳۸۴ آبی‌پوشان ساژم
۸۶–۱۳۸۵ مجید ایرانسل
۸۷–۱۳۸۶ مؤسسه مالی و اعتباری شهر - فروشگاه شهروند
۸۸–۱۳۸۷ آل‌اشپورت بازار مبل ایران - بازار موبایل ایران
۸۹–۱۳۸۸ بازار مبل ایران - بازار موبایل ایران - سایپا
۹۰–۱۳۸۹ بانک شهر
۹۱–۱۳۹۰
۹۲–۱۳۹۱ بانک رفاه
۹۳–۱۳۹۲ مجید بازار مبل ایران
۹۴–۱۳۹۳
۹۵–۱۳۹۴ ۳۶۱ درجه ری‌را - نمایندگی سامسونگ - همراه اول
۹۶–۱۳۹۵ لی-نینگ همراه اول
۹۷–۱۳۹۶ همراه اول - ایرانسل

هواداران

نخستین دسته‌های هواداران باشگاه استقلال از میانه‌های دهه ۱۳۲۰ شکل گرفتند، با پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۳۲۴ مردم به عرصه‌های جدید اجتماعی متمایل شدند و علاقمندان به ورزش، ورزش جدید و جذاب فوتبال را پیگیری می‌کردند. در همان زمان نیز با انحلال تیم توفان که پرتماشاگرترین تیم زمان خود بود، طرفداران این تیم به تیم‌های دیگر از جمله دوچرخه‌سواران متمایل شدند[۴۰] و طرفداران فوتبال در تهران بین سه تیم تاج، دارایی و شاهین تقسیم شدند. از آن پس نیز باشگاه همواره طرفداران خود را داشته و هم اکنون نیز استقلال از پرهوادارترین باشگاه‌ها در ایران و آسیاست.

آمارها و رکوردها

هواداران تیم استقلال در ورزشگاه آزادی در انتظار آغاز بازی استقلال و برق شیراز، ۱ اردیبهشت ۱۳۸۵

تیم استقلال به کمک هواداران بی‌شمارش تعدادی از رکوردهای مربوط به حضور تماشاگر را در اختیار دارد؛ استقلال در طی ۱۲ فصل اخیر لیگ برتر در ۴ فصل رکورد بیشترین تماشاچی در بازی‌های خانگی را به خود اختصاص داده است[۴۱][۴۲][۴۳][۴۴]. در بازی‌های بین‌المللی در یک دهه اخیر نیز باشگاه استقلال با ۷ بار حضور در لیگ قهرمانان آسیا، در ۴ فصل ۲۰۱۰، ۲۰۱۱، ۲۰۱۳ و ۲۰۱۷ رکورد تعداد میانگین تماشاچی در بازی‌های خانگی را به خود اختصاص داده است.[۴۵][۴۶][۴۷][۴۸] همچنین در فصل ۲۰۱۳ با مجموع ۳۳۹۲۹۰ تماشاگر، رکورددار تعداد بیشترین تماشاگر در بازی‌های خانگی در یک فصل در تمام ادوار لیگ قهرمانان آسیا است[۴۷].

با این که باشگاه استقلال در تهران قرار دارد، در سراسر ایران دارای هوادار است[۴۹] و در بازی‌های خارج از خانه نیز عده زیادی برای تشویق این تیم به ورزشگاه می‌روند به گونه‌ای که معمولاً تیم استقلال بیشتر از تیم میزبان هوادار دارد[۵۰]. این باشگاه در کشورهای حوزه خلیج فارس هم هوادار دارد. به عنوان مثال در فصل‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ لیگ قهرمانان آسیا در بازی‌های خارج از خانه استقلال که همگی در کشورهای حوزه خلیج فارس شامل قطر، امارات متحده عربی و عربستان سعودی برگزار شدند، به طور میانگین و به ترتیب ۷۵۳۳ و ۷۷۵۱ نفر برای طرفداری از استقلال به ورزشگاه رفتند.[۵۱][۵۲]
در فصل ۹۹–۱۹۹۸ جام باشگاه‌های آسیا و در بازی استقلال و جوبیلو ایواتا ژاپن که در ورزشگاه آزادی برگزار شد، با حضور ۱۲۱ هزار نفر، پرتماشاگرترین بازی تاریخ جام باشگاه‌های آسیا و از پرتماشاگرترین بازی‌های تاریخ فوتبال ایران بوده‌است.[۵۳] این در حالی‌ست که در آن روز حدود ۵۰ هزار نفر از هواداران استقلال نتوانستند راهی به ورزشگاه یابند و به خانه‌هایشان برگشتند.[۵۴]
همچنین در بازی پایانی پنجمین دوره لیگ برتر و در مقابل برق شیراز که به پیروزی ۴ بر ۱ استقلال و قهرمانی این تیم منجر شد، تعداد ۱۱۰ هزار نفر[۵۵][۵۶] از هواداران استقلال برای دیدن این بازی که به قهرمانی این تیم منجر شد به ورزشگاه رفتند و حدود ۱۰ هزار نفر از هواداران نیز نتوانستند وارد ورزشگاه شوند[۵۷]. این بازی پرتماشاگرترین بازی تاریخ لیگ برتر ایران می‌باشد.
در سال ۲۰۱۰ میلادی نیز بر اساس نظرسنجی سایت فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار، فرهاد مجیدی کاپیتان آن زمان استقلال به پشتوانه هواداران پر شمار استقلال به عنوان محبوب‌ترین بازیکن جهان در سال ۲۰۱۰ شناخته شد.[۵۸]

جمعیت و رفتار شناسی

بر اساس یک پژوهش که در سال ۱۳۹۰ بر روی جامعه آماری هواداران استقلال و پرسپولیس با هدف تقسیم هواداران بر اساس متغیرهای جمعیت‌شناختی، جغرافیایی و وفاداری بود انجام شد،[۵۹] مشخص گردید که هواداران ۱۶ تا ۲۴ سال با ۶۸/۸ درصد بیشترین درصد هواداران استقلال را تشکیل می‌دهند و هواداران ۴۵ تا ۵۴ ساله با ۰/۹ درصد کمترین درصد هواداران را تشکیل می‌دهند. همچنین در تقسیم‌بندی بر اساس محل سکونت، ۶۱/۶ درصد هواداران استقلال ساکن استان‌های تهران و البرز و ۳۸/۴ درصد ساکن سایر استان‌های ایران هستند. با استفاده از جدول متقاطع نشان داده شد که ۹۳/۸ درصد هواداران باشگاه استقلال در گروه دارای وفاداری پنهان؛ ۳/۵ درصد هواداران باشگاه استقلال در گروه دارای وفاداری پایین؛ ۲/۷ درصد در گروه دارای وفاداری زیاد قرار داشتند؛ و هیچ‌کدام یک از آنها در گروه دارای وفاداری جعلی نبوده‌اند. در نهایت، مقایسه وفاداری هواداران دو تیم نشان داد که بین وفاداری نگرشی هواداران دو باشگاه استقلال و پرسپولیس تفاوت معنی داری وجود ندارد، اما نتایج مقایسه وفاداری رفتاری هواداران دو باشگاه نشان داد وفاداری رفتاری هواداران استقلال از هواداران پرسپولیس به‌طور معنی داری بیشتر است.

زنان

مربی وقت استقلال، علی دانایی‌فرد در کنار خانواده‌اش در ورزشگاه امجدیه، پاییز ۱۳۳۵

تا پیش از پیروزی انقلاب زنان هوادار باشگاه، برای تماشا و تشویق کردن تیم مورد علاقه‌شان به ورزشگاه می‌رفتند. با پیروزی انقلاب و به دلیل سیاست‌های نوین دولت جدید مبنی بر جدایی زنان از مردان و نظر فقهای شیعی، ورود زنان به ورزشگاه‌های ایران ممنوع شد و زنان هوادار استقلال نیز از تماشای بازی‌های تیم محبوبشان محروم شدند. با این وجود زنان و دختران استقلالی همواره سعی در ورود به ورزشگاه داشتند به گونه‌ای در بسیاری از مواقع برای اینکار مجبور به تغییر پوشش و ظاهر خود می‌شدند. در پاره‌ای از اوقات این تلاش‌هایشان موفق بوده و خبر ورود دختران استقلالی به ورزشگاه حتی در رسانه‌های عمومی نیز انعکاس می‌یافت[۶۰]. در حال حاضر نیروی انتظامی در بیرون از ورزشگاه از ورود دختران استقلالی به ورزشگاه جلوگیری می‌کند و در یک مورد، در بازی استقلال و العین در مرحله یک شانزدهم نهایی لیگ قهرمانان آسیا، یکی از دختران استقلالی با پوشش پسرانه توسط این نیرو دستگیر شد که این امر حواشی و جنجال فراوانی برپا کرد[۶۱][۶۲].

از ابتدای فصل ۱۳۹۵-۹۶ و به دستور منصوریان مربی وقت باشگاه به بانوان اجازه ورود به کمپ ناصر حجازی داده شد تا تماشاگر تمرین‌های پیش فصل استقلال باشند، اما این امر که با استقبال نسبی دختران هوادار استقلال رو به رو شده بود و بازخوردهای مثبتی هم داشت[۶۳] با مخالفت مدیریت وقت باشگاه رو به رو شد و بعد از فقط دو جلسه ورود دختران به تمرین‌های باشگاه نیز ممنوع شد[۶۴] و پس از آن زنان استقلالی دیگر نتوانستند تماشاگر تمرینات این تیم باشند[۶۵].

هماوردان

باشگاه از دومین سال شکل‌گیری‌اش در رقابت‌های باشگاهی و حذفی فوتبال تهران شرکت کرد و به همین دلیل نخستین هماوردان باشگاه دیگر تیم‌های شهر تهران و به طور ویژه‌ای تیم‌های شاهین و دارایی بودند. پرطرفدار بودن این دو تیم در کنار تیم تاج باعث حساس شدن بازی‌های این تیم‌ها شده بود. بعدها با انحلال شاهین و دارایی تیم‌هایی همچون پرسپولیس و پاس به عنوان هماوردان تهرانی تاج شناخته شدند.

از دهه ۱۳۵۰ خورشیدی و آغاز برگزاری جام‌های سراسری در فوتبال ایران تیم‌های دیگر شهرها نیز به رقابت با تاج پرداختند اما رقابت‌های این تیم‌ها با تاج هیچگاه اهمیت دوچندانی نیافت تا آنکه از سال‌های نخستین دهه ۱۳۸۰ خورشیدی و قدرت گرفتن تیم‌هایی هم‌چون سپاهان از اصفهان و بعدتر تراکتور سازی از تبریز این تیم‌ها نیز به هماوردان استقلال تبدیل شدند و بازی‌های رو در روی این تیم‌ها با استقلال حساس و پرحاشیه شد.

از ابتدای دهه ۱۹۹۰ میلادی و برگزاری دوباره و منظم جام باشگاه‌های آسیا و تاسیس مسابقات نوین جام برندگان جام آسیا، هماوردان بین‌المللی نیز به هماوردان استقلال اضافه شدند. به دلیل بعد مسافت و بزرگی قاره آسیا تیم‌ها در دو منطقه شرق و غرب جداگانه با یکدیگر به رقابت می‌پردازند و تنها در مراحل نهایی مسابقات است که تیم‌های شرق و غرب آسیا با یکدیگر رو به رو می‌شوند. این مسئله باعث شد تا استقلال با تیم‌های کشورهای غرب آسیا بسیار بیشتر بازی کند و تیم‌های کشورهای عربی و به طور ویژه‌ای عربستان سعودی تبدیل به هماوردان بین‌المللی استقلال شدند و به دنبال هماوردی ایران و عربستان سعودی در سطح فوتبال ملی در سطح باشگاهی نیز رویارویی ویژه‌ای بین این دو کشور پیش آمد.

شاهین

عکس دسته جمعی بازیکنان تاج و شاهین پیش از یکی از دیدارهای دو تیم در سال ۱۳۳۵

شهرآورد استقلال و شاهین نخستین شهرآورد تهران محسوب می‌شود.[۶۶] تاج و شاهین در کنار دارایی ۳ قطب اصلی فوتبال تهران را تشکیل می‌دادند[۶۷] و به دلیل پرطرفدار بودن[۴۰] و خاستگاه‌های متفاوت دو تیم،[۶۸] دیدارهای رو در روی تاج و شاهین همواره با حساسیت زیادی برگزار می‌شد به گونه‌ای که تا سال‌ها این بازی نقطه عطف جام باشگاه‌های تهران بود[۶۹] و تا پیش از انحلال شاهین در سال ۱۳۴۶ این بازی شهرآورد اصلی تهران بود.[۷۰] در دهه ۵۰ و با بازگشت شاهین به سطح برتر فوتبال ایران با نام شهباز این شهرآورد مجدداً از سرگرفته شد هرچند که هیچگاه اهمیت سابق را نیافت. نخستین بازی دو تیم در سال ۱۳۲۵ در چارچوب مسابقات جام باشگاه‌های تهران برگزار شد که آن بازی در پایان ۱ - ۱ مساوی شد.

پرسپولیس

لحظه به ثمر رسیدن گل اول تاج توسط محرم عاشری در ۲۰امین شهرآورد تهران، ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۶، تاج ۳ - ۰ پرسپولیس

با انحلال باشگاه فوتبال شاهین و کوچ دسته جمعی بازیکنان شاهین و تغییر جهت دسته زیادی از هواداران این تیم به تیم پرسپولیس که تا آن زمان در دسته پایین‌تر فوتبال تهران شرکت می‌کرد بازی میان تاج و شاهین به نوعی دیگر و این‌بار در قالب تاج و پرسپولیس ادامه یافت به گونه‌ای که اکنون رقابت دو باشگاه پرهوادار و پرافتخار ایران، مهم‌ترین مسابقهٔ باشگاهی فوتبال در ایران است.[۵] نخستین بازی دو تیم در روز ۱۶ فروردین ۱۳۴۷ یک بازی دوستانه بود که با نتیجهٔ بدون گل پایان گرفت. نخستین برنده این شهرآورد تیم تاج بود و از آن زمان تا کنون تعداد بردهای تیم استقلال در شهرآورد تهران همواره از باخت‌هایش بیشتر بوده‌است. همچنین تیم استقلال صاحب رکورد ویژه شش سال و ده ماه نباختن در دربی است به گونه‌ای که برد تیم پرسپولیس در مهر ماه ۱۳۷۵ تنها سومین برد این تیم بعد از پیروزی انقلاب بود.
فردای برگزاری نخستین شهرآورد، هفته‌نامه کیهان ورزشی روی جلد خود چیزی از بازی ننوشت و تیتری از فوتبال دخترها داشت،[۷۱] امروزه این بازی همواره با حساسیت بالا و تماشاگران زیاد همراه است و برگزاری آن بازتاب‌های زیادی در ایران دارد.[۵][۷۲] هواداران دو تیم معمولاً برای این بازی ورزشگاه آزادی را پر می‌کنند.[۵] این شهرآورد گاهی به خشونت میان بازیکنان، و درگیری میان هواداران می‌انجامد و اوباش‌گران به ناوگان حمل و نقل عمومی از جمله اتوبوس‌ها آسیب می‌زنند.[۷۲][۷۳] مجله انگلیسی ورلد ساکر در شماره ژوئیه ۲۰۰۸ خود، فهرستی از ۵۰ شهرآورد دنیا منتشر کرد و شهرآورد تهران را در رتبه نخست آسیا و ۲۲وم جهان قرار داد.[۷۴]

سپاهان اصفهان

تیم سپاهان که در ابتدا شعبه اصفهان شاهین تهران بود[۷۵] با انحلال تیم شاهین مجبور به تغییر نام خود به سپاهان شد و در سال ۱۳۵۰ برای نخستین بار در چارچوب بازی‌های جام منطقه‌ای ایران برابر تاج قرار گرفت که ۴–۰ بازنده شد. از آن پس دیدارهای دو تیم در قالب جام‌های مختلف و دیدارهای دوستانه ادامه داشته اما هیچگاه اهمیت ویژه‌ای نداشت. از اوائل دهه ۱۳۸۰ و با قدرت گرفتن تیم سپاهان و خارج شدن فوتبال ایران از حالت دو قطبی و قهرمانی سپاهان در لیگ برتر به عنوان اولین تیم غیر تهرانی، این بازی نیز دارای اهمیت دو چندانی شد. به شکل ویژه‌ای دیدارهای فینال جام حذفی ۱۳۸۲-۸۳ که با جنجال و درگیری‌های فراوانی همراه بود.[۷۶] در سال‌های پایانی دهه ۱۳۸۰ نیز بازی این دو تیم اهمیت دوچندانی یافت چرا که برای ۵ سال متوالی یکی از این دو تیم قهرمان لیگ برتر می‌شد و دیدار رو در روی این دو تیم تا حد زیادی تعیین کننده قهرمان لیگ بود.[۷۷][۷۸]

هماوردان بین‌المللی

باشگاه الهلال عربستان سعودی را می‌توان مهم‌ترین هماورد بین‌المللی استقلال دانست، این دو تیم نخستین بار در مرحله گروهی مسابقات جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۹۱ با یکدیگر رو به رو شدند که الهلال با یک گل پیروز آن بازی شد. پس از آن این دو تیم شش بار دیگر در رقابت‌های جام باشگاه‌های آسیا و جام برندگان جام آسیا با یکدیگر رو به رو شدند که از بازی‌های مهم دو تیم می‌توان به فینال جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۹۱، نیمه نهایی جام برندگان جام آسیا ۱۹۹۶ و یک چهارم نهایی جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۹۸-۹۹ اشاره کرد. در مجموع استقلال در هفت رویارویی با الهلال دو بار پیروز شده، دو بار مساوی کرده و سه بار نیز شکست خورده. دو تیم باید در مرحله گروهی مسابقات لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۰۷ نیز با یکدیگر رو در رو می‌شدند اما به دلیل اهمال مسئولان استقلال در ارسال به موقع اسامی بازیکنان ای‌اف‌سی تیم استقلال را از مسابقات محروم کرد و بازی‌های آن گروه تنها با شرکت سه تیم برگزار شد.

ورزشگاه

ورزشگاه خانگی

هواداران استقلال در بازی استقلال داماش هفته پایانی فصل ۱۳۹۱–۹۲

استقلال هم‌اکنون برای بازی‌های خانگی خود ورزشگاه آزادی را اجاره می‌کند.[۷۹][۸۰] این باشگاه پیش از ساخته شدن ورزشگاه آزادی تهران، در ورزشگاه امجدیه (شهید شیرودی کنونی) به میدان می‌رفت و پس از آن تا نیمه دهه ۶۰ به تناوب در هر دو ورزشگاه بازی می‌کرد. در پی بازسازی چمن ورزشگاه آزادی، در فصل ۸۲–۸۱ استقلال بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه تختی برگزار کرد و برای میزبانی بازی رفت شهرآورد در آن فصل از ورزشگاه یادگار امام شهر تبریز استفاده کرد.[۸۱]

ورزشگاه امام رضا

در زمستان ۱۳۹۴ شهرداری تهران تصمیم گرفت به دلیل بالا بودن هزینه نگهداری، دو ورزشگاه شهید کاظمی را که در منطقه ۱۸ شهرداری واقع شده را برای سه سال به تیم استقلال و ورزشگاه امام رضا را که در منطقه ۱۹ شهرداری واقع شده به مدت سه سال به تیم پرسپولیس واگذار کند تا این دو باشگاه ضمن استفاده از این ورزشگاه‌ها هزینه های نگهداری آن‌ها را نیز متقبل بشوند. با دخالت و کارشکنی مسئولان باشگاه پرسپولیس و به ویژه جعفر کاشانی از اعضای هیئت مدیره این باشگاه، ورزشگاه شهید کاظمی که در ابتدا به نام ناصر حجازی کلنگ خورده بود و شرایط بهتری نیز داشت از اختیار باشگاه استقلال خارج و به تیم پرسپولیس واگذار شد.[۸۲][۸۳][۸۴][۸۵] هم اکنون باشگاه به دلیل دوری ورزشگاه امام رضا و زمین چمن مصنوعی آن از این ورزشگاه نه برای برگزاری جلسات تمرینی و نه برای برگزاری بازی‌های رسمی یا دوستانه استفاده نمی‌کند.

زمین تمرین

استقلال هم اکنون در زمین شماره دو مجموعه ورزشی آزادی تمرین می‌کند،[۸۶][۸۷] باشگاه در گذشته در ورزشگاه‌هایی همچون مرغوب‌کار تمرین می‌کرده‌است، یکی دیگر از محل‌های تمرین باشگاه استقلال کمپ ناصر حجازی بوده که هم اکنون به دلیل کیفیت پایین چمن ورزشگاه این کمپ بی‌استفاده مانده‌است.[۸۸] با توجه به استفاده سایر تیم‌ها از زمین شماره دو ورزشگاه آزادی و ترافیک بالای این زمین تمرینی، پیدا کردن زمین تمرین مناسب همواره برای باشگاه مشکل بزرگی بوده‌است.[۸۹][۹۰]

دارایی‌ها

دارایی‌های سابق

مجموعه ورزشی تاج تا پیش از پیروزی انقلاب دارای ۵ باشگاه ورزشی در تهران و ۶۶ باشگاه در شهرستان‌ها بود.[۱۷] تاج همچنین در کشورهای ترکیه و قطر نیز دارای باشگاه‌هایی بود. باشگاه‌های تاج در تهران شامل کاخ مرکزی تاج در خیابان بهارستان، باشگاه ورزشی پله در خیابان نظام آباد، کلوپ بانوان تاج در خیابان لس‌آنجلس (حجاب کنونی)، کلوپ تنیس تاج در خیابان پهلوی (ولی‌عصر فعلی) و کلوپ رضا پهلوی در نازی‌آباد بودند. تاج همچنین دارای دو فروشگاه ورزشی در تهران در خیابان‌های شاه‌رضا و بهارستان بود. با پیروزی انقلاب و در روز ۲۸ بهمن ماه ۱۳۵۷ کاخ مرکزی تاج و سایر اماکن متعلق به باشگاه تاج به تصرف کمیته‌های انقلاب درآمدند[۱۷] مکان‌های ورزشی در اختیار سازمان تربیت بدنی قرار گرفت و اماکن اداری یا خدماتی دیگر همچون فروشگاه ورزشی باشگاه به ارگان‌هایی مانند سازمان تبلیغات اسلامی واگذار گردید.[۹۱] تلاش‌های باشگاه استقلال برای بازپس‌گیری این اماکن تا به حال موفق نبوده‌است.

باشگاه استقلال در تیر ۱۳۸۸، با پرداخت ۲ میلیارد تومان مالک ۱٪ از سهام بانک تات شد،[۹۲] این کار در آغاز با استقبال کارشناسان روبرو شد و اقدامی جهت سودآوری آینده باشگاه دانسته‌شد.[۹۳] در پایان سال ۱۳۸۸، استقلال به دلیل اختلاف‌های مدیریتی سهمش را با ۱۸٪ سود واگذار کرد.[۹۴]

دارایی‌های کنونی

در روز ۱۶ تیر ۱۳۸۷، کلنگ کمپ اختصاصی باشگاه استقلال در پارک ارم تهران به زمین خورد[۹۵] و علی فتح‌الله‌زاده، مدیرعامل آن زمان استقلال اعلام کرد که ارزش این کمپ ۷۰ میلیارد تومان است.[۹۶] در پایان در بهار سال ۱۳۹۰ فتح‌الله‌زاده کمپ اختصاصی باشگاه را افتتاح کرد. کمپ اختصاصی استقلال تهران به یاد و نام بازیکن و مربی سابق استقلال، ناصر حجازی نامگذاری شده‌است که این در مواقعی باعث اعتراض خانواده وی نیز شده‌است.[۹۷]

تیم‌های دیگر

استقلال نخستین باشگاه ایرانی‌ست که اقدام به تاسیس شعب مختلف در شهرهای دیگر کرد، شعبه اهواز باشگاه در سال ۱۳۲۷ تاسیس شد[۹۸] و پس از آن نیز در شهرهای دیگر دارای شعبه‌های مختلفی تاسیس کرد. در دهه ۱۳۴۰، باشگاه تاج در کنار شاهین، اولین باشگاه‌هایی بودند که در ایران مدرسه فوتبال راه‌اندازی کردند[۹۹] و بازیکنان این مدارس فوتبال، پشتوانه‌ای برای آینده باشگاه بودند.[۹۹]

خانواده تیم‌های تاج

تاج مسجدسلیمان، سال ۱۳۵۰

پیش از پیروزی انقلاب، باشگاه تاج به دلیل پشتوانه مالی قوی‌ای که داشت[۱۰۰] در بسیاری از شهرهای ایران شعبه‌های مختلفی تاسیس کرد. آبادان، اهواز، تبریز، خرم‌آباد، رشت، شیراز، گنبد کاووس، مسجدسلیمان و همدان از جمله این شهرها بودند.[۹۹] این شعبه‌ها، حتی پس از پیروزی انقلاب نیز بنیان باشگاه استقلال را تشکیل می‌دادند.[۱۰۰]
در سال ۱۳۴۹ و در مرحله مقدماتی جام منطقه‌ای، در کنار تیم تاج تهران ۸ تیم دیگر از خانواده تیم‌های تاج در مسابقات شرکت کردند که تیم‌های تاج آبادان و تاج شیراز به مرحله نهایی صعود کردند و تیم تاج آبادان در نهایت موفق به کسب عنوان سومی آن جام شد.[۱۰۱] سال بعد و در مسابقات جام منطقه‌ای ۱۳۵۰ نیز، تاج مسجدسلیمان در مسابقات شرکت کرد و در میان ۸ تیم، ششم شد.[۱۰۲]
یکی از شعبه‌های موفق، تاج اهواز بود که از همان ابتدا گروهی از بازیکنان خوب استان خوزستان را داشت و حتی توانست امتیاز لازم برای صعود به جام تخت جمشید ۱۳۵۲ را به دست آورد، اما چون مطابق قانون تنها یک تیم از هر باشگاه می‌توانست در بالاترین دسته بازی کند و تاج تهران نیز در این دسته بود، از صعود بازماند و تیم نورد اهواز با استفاده از بازیکنان اصلی تاج اهواز در مسابقات آن سال شرکت کرد.[۱۰۳]
پس از انقلاب نیز، استقلال رشت (که زیر نظر شهرداری رشت بود)[۱۰۴] و استقلال اهواز در فصول مختلف در رده‌های بالای لیگ فوتبال ایران حضور داشتند. بعدها امتیاز استقلال رشت به پگاه گیلان فروخته شد، اما استقلال اهواز تاکنون در فوتبال ایران حضور دارد.

تیم‌های پایه

امید نورافکن از آخرین محصولات آکادمی استقلال که به تیم اصلی راه یافته است.

باشگاه تاج از ابتدای تاسیس خود همواره توجه خاصی به تیم‌های پایه و پرورش بازیکنان جوان داشت به گونه‌ای که بسیاری از بازیکنان معروف باشگاه و دیگر باشگاه‌های ایرانی از تیم‌های پایه و اقماری تاج رشد کردند و این شرایط به گونه‌ای پیش رفته بود که در اواخر دهه ۱۳۵۰ تقریباً تمامی بازیکنان تاج محصول آکادمی خود باشگاه بودند و باشگاه نیازی به خرید بازیکن از تیم‌های دیگر نداشت.

با پیروزی انقلاب و هرج و مرج در سال‌های نخستین بعد از آن در باشگاه، وضعیت تیم‌های پایه تا حد زیادی دستخوش تغییر شد و روند بازیکن سازی در استقلال متوقف شد. از اواخر دهه ۱۳۷۰ و با مدیریت و مربی‌گری رضا احدی شرایط برای مدت کوتاهی عوض شد و تیم جوانان استقلال موفق شد بازیکنان خوبی همچون پیروز قربانی، امیرحسین صادقی، وحید طالب‌لو، آندرانیک تیموریان، بهشاد یاورزاده، مجتبی جباری، خسرو حیدری و... را به تیم بزرگسالان باشگاه تحویل دهد. با عوض شدن چندین باره مدیریت و کنار رفتن رضا احدی از تیم‌های پایه این روند کوتاه بازیکن سازی باز هم متوقف شد.

در حال حاضر تیم‌های پایه استقلال در چهار رده سنّی امید، جوانان، نوجوانان و نونهالان فعال هستند[۱۰۵] و در فصل ۱۳۹۶–۹۷ در رده‌های سنی مختلف جام باشگاه‌های تهران شرکت کردند. تیم‌های استقلال در گذشته در ورزشگاه مرغوبکار تمرین می‌کردند[۱۰۶] اما با بازپس گیری این ورزشگاه از تیم استقلال[۱۰۷] هم اکنون در ورزشگاه امام رضا تمرین می‌کنند.[۱۰۸] از ابتدای فصل ۱۳۹۶-۹۷ تغییرات گسترده‌ای در وضعیت تیم‌های پایه باشگاه پدید آمد، محمد خدابنده، حسین کاظمی، محمد فدایی و محمد نوازی به ترتیب به عنوان مربیان تیم‌های نونهالان، نوجوانان، جوانان و امید استقلال و صادق ورمزیار بازیکن سابق باشگاه استقلال نیز به عنوان رئیس آکادمی استقلال انتخاب شدند و مجموع این تغییرات و خرید تعدادی از بازیکنان تیم ملی جوانان و امید توسط علیرضا منصوریان مربی وقت باشگاه باعث شدند تا تیم‌های پایه استقلال بعد از مدت‌ها هرج و مرج و بی‌نظمی وضعیت نسبتاً مناسبی پیدا کند[۱۰۹].

تیم زنان

تیم فوتبال دختران تاج در سال ۱۳۴۹، نخستین تیم فوتبال بانوان در ایران

باشگاه تاج، نخستین باشگاه فوتبال در ایران بود که برای زنان کلاس فوتبال تمرینی گذاشت و از پیشگامان فوتبال زنان در ایران بود. نخستین تیم فوتبال بانوان تاج در ابتدای دهه ۱۳۵۰ تأسیس شد علی دانایی‌فرد نخستین سرمربی این تیم بود. بعد از تاج تیم‌های دیگر از جمله دیهیم و عقاب و پرسپولیس تیم‌های بانوان خویش را تشکیل دادند اما در سال‌های ابتدایی فاصله تیم تاج با تیم‌های دیگر بسیار بود و تیم تاج معمولاً بازی‌های خود را با اختلاف گل بالایی می‌برد.
بعد از پیروزی انقلاب فوتبال بانوان دچار توقف ۱۴ ساله‌ای شد و تا سال ۱۳۷۱ در ایران هیچ تیم فوتبال بانوانی فعالیت نداشت و بدین ترتیب تیم فوتبال بانوان استقلال نیز فعال نبود. از ابتدای دهه ۱۳۷۰ با تلاش‌های دانشگاه الزهرا فوتبال بانوان مجدداً شکل گرفت و به طبع آن تلاش‌هایی برای تیم داری توسط باشگاه استقلال انجام شد. در سال‌های میانی دهه ۱۳۷۰ با تلاش‌های علی فتح‌الله‌زاده مدیر عامل وقت تیم استقلال، تیم فوتسال بانوان استقلال تشکیل شد و آتوسا حجازی دختر ناصر حجازی سرمربی وقت استقلال به عنوان کاپیتان این تیم برگزیده شد.[۱۱۰]
در تابستان ۱۳۸۷، رئیس کمیته بانوان فدراسیون فوتبال ایران از این باشگاه درخواست کرد تا در لیگ شرکت کند.[۱۱۱] در بهمن ۱۳۸۷، خبر بازی دوستانه تیم نوجوانان پسر (به مربیگری علیرضا منصوریان) و تیم دختران استقلال منتشر شد. این واقعه پس از انقلاب بی‌سابقه بود و جنجال و واکنش‌های بسیاری برانگیخت.[۱۱۲][۱۱۳] این بازی دوستانه، منجر به انحلال تیم زنان استقلال شد.[۱۱۴]
در سال ۱۳۹۳ مجدداً تیم بانوان استقلال فعال شد اما در سال ۱۳۹۵ و به دستور مدیر عامل استقلال رضا افتخاری این تیم برای دومین بار (و سومین بار بعد از پیروزی انقلاب) تعطیل شد.[۱۱۵]

آمار و رکوردها

استقلال در میان تیم‌های حاضر در برترین سطح فوتبال ایران باسابقه‌ترین تیم است و تنها تیمی‌ست که از دهه ۱۳۲۰ تاکنون همچنان در بالاترین سطح فوتبال ایران فعال است و همچنین تنها تیمی‌ست که از ابتدای برگزاری جام‌های باشگاهی سراسری در ایران در دهه ۱۳۴۰ در هر دهه حداقل یک بار قهرمان ایران شده است. استقلال تنها قهرمان هر پنج سیستم لیگ ایران، جام منطقه‌ای، جام تخت جمشید، لیگ قدس، جام آزادگان و لیگ برتر خلیج فارس است.

استقلال با ده بار حضور در فینال و شش قهرمانی بیشتر از هر تیم دیگری در فینال جام حذفی ایران حاضر بوده و پرافتخارترین تیم این جام است.

پر گل‌ترین پیروزی تاریخ باشگاهی ایران نیز توسط استقلال رقم خورده، در ششم دی ماه ۱۳۳۶ و از مسابقات جام باشگاه‌های تهران، تاج با ۱۸ گل تیم داریوش را شکست داد. تا به حال هیچ تیم دیگری موفق به شکستن این رکورد نشده‌است.[۱۱۶]

عملکرد در بالاترین فصل‌های فوتبال ایران

از ۳۴ فصل برگزاری جام‌ها و لیگ‌های سراسری در ایران، استقلال در ۳۳ فصل آن حاضر بوده و در تمام ادوار لیگ با ۸۹۸ بازی، ۴۴۷ برد، ۱۳۴۷ گل زده و ۱۶۲۱ امتیاز، رکورد دار تعداد بازی، برد، گل زده و امتیاز در میان تمام باشگاه‌های ایرانی است.

# فصل جام بازی برد مساوی باخت گ.ز گ.خ ت.گ امتیاز رتبه
۱ ۱۳۴۸-۴۹ جام منطقه‌ای۱ ۸ ۶ ۲ ۰ ۱۸ ۴ ۱۲+ ۲۰ اول
۲ ۱۳۴۹-۵۰ جام منطقه‌ای ۱۴ ۹ ۰ ۵ ۳۸ ۶ ۳۲+ ۲۷ سوم
۳ ۱۳۵۱-۵۲ جام تخت‌جمشید ۲۲ ۱۴ ۶ ۲ ۴۴ ۱۵ ۲۹+ ۴۸ دوم
۴ ۱۳۵۲-۵۳ جام تخت‌جمشید ۲۲ ۱۵ ۳ ۴ ۳۰ ۱۴ ۱۶+ ۴۸ اول
۵ ۱۳۵۳-۵۴ جام تخت‌جمشید ۳۰ ۱۲ ۱۲ ۶ ۳۳ ۲۱ ۱۲+ ۴۸ چهارم
۶ ۱۳۵۴-۵۵ جام تخت‌جمشید ۳۰ ۱۱ ۱۳ ۶ ۲۸ ۱۹ ۹+ ۴۶ چهارم
۷ ۱۳۵۵-۵۶ جام تخت‌جمشید ۳۰ ۱۴ ۷ ۹ ۳۲ ۲۲ ۱۰+ ۴۹ چهارم
۸ ۱۳۶۸-۶۹ لیگ قدس ۲۳ ۱۷ ۴ ۲ ۵۸ ۱۱ ۴۷+ ۵۵ اول
۹ ۱۳۷۰-۷۱ جام آزادگان ۲۲ ۱۲ ۸ ۲ ۳۰ ۱۵ ۱۵+ ۴۴ دوم
۱۰ ۱۳۷۱-۷۲ جام آزادگان ۱۴ ۴ ۸ ۲ ۱۰ ۸ ۲+ ۲۰ پنجم۲
۱۱ ۱۳۷۳-۷۴ جام آزادگان ۲۵ ۱۱ ۸ ۶ ۳۴ ۱۶ ۱۸+ ۴۱ دوم
۱۲ ۱۳۷۴-۷۵ جام آزادگان ۳۰ ۱۴ ۹ ۷ ۴۱ ۲۶ ۱۵+ ۵۱ سوم
۱۳ ۱۳۷۵-۷۶ جام آزادگان ۳۰ ۱۱ ۸ ۱۱ ۴۱ ۳۹ ۲+ ۴۱ ششم
۱۴ ۱۳۷۶-۷۷ جام آزادگان ۲۸ ۱۶ ۱۰ ۲ ۴۶ ۲۱ ۲۵+ ۵۸ اول
۱۵ ۱۳۷۷-۷۸ جام آزادگان ۳۰ ۱۴ ۱۱ ۵ ۵۰ ۲۸ ۲۲+ ۵۳ دوم
۱۶ ۱۳۷۸-۷۹ جام آزادگان ۲۶ ۱۲ ۱۱ ۳ ۳۲ ۱۶ ۱۶+ ۴۷ دوم
۱۷ ۱۳۷۹-۸۰ جام آزادگان ۲۲ ۱۵ ۵ ۲ ۵۲ ۲۱ ۳۱+ ۵۰ اول
۱۸ ۱۳۸۰-۸۱ لیگ برتر ۲۶ ۱۳ ۹ ۴ ۳۸ ۲۱ ۱۷+ ۴۸ دوم
۱۹ ۱۳۸۱-۸۲ لیگ برتر ۲۶ ۸ ۸ ۱۰ ۳۲ ۳۰ ۲+ ۳۲ نهم
۲۰ ۱۳۸۲-۸۳ لیگ برتر ۲۶ ۱۴ ۹ ۳ ۴۶ ۳۱ ۱۵+ ۵۱ دوم
۲۱ ۱۳۸۳-۸۴ لیگ برتر ۳۰ ۱۶ ۱۰ ۴ ۵۱ ۳۵ ۱۶+ ۵۸ سوم
۲۲ ۱۳۸۴-۸۵ لیگ برتر ۳۰ ۱۶ ۱۱ ۳ ۴۴ ۱۷ ۲۷+ ۵۹ اول
۲۳ ۱۳۸۵-۸۶ لیگ برتر ۳۰ ۱۴ ۱۰ ۶ ۳۹ ۳۰ ۹+ ۵۲ چهارم
۲۴ ۱۳۸۶-۸۷ لیگ برتر ۳۴ ۱۱ ۱۰ ۱۳ ۴۴ ۴۴ ۰ ۴۳ سیزدهم
۲۵ ۱۳۸۷-۸۸ لیگ برتر ۳۴ ۱۹ ۹ ۶ ۷۰ ۳۴ ۳۶+ ۶۶ اول
۲۶ ۱۳۸۸-۸۹ لیگ برتر ۳۴ ۱۶ ۱۱ ۷ ۴۹ ۳۲ ۱۷+ ۵۹ سوم
۲۷ ۱۳۸۹-۹۰ لیگ برتر ۳۴ ۱۸ ۱۱ ۵ ۵۵ ۳۴ ۲۱+ ۶۵ دوم
۲۸ ۱۳۹۰-۹۱ لیگ برتر ۳۴ ۱۹ ۹ ۶ ۵۸ ۳۴ ۲۴+ ۶۶ سوم
۲۹ ۱۳۹۱-۹۲ لیگ برتر ۳۴ ۱۹ ۱۰ ۵ ۴۲ ۱۸ ۲۴+ ۶۷ اول
۳۰ ۱۳۹۲-۹۳ لیگ برتر ۳۰ ۱۵ ۹ ۶ ۳۴ ۲۵ ۹+ ۳۵۳ پنجم
۳۱ ۱۳۹۳-۹۴ لیگ برتر ۳۰ ۱۳ ۸ ۹ ۴۰ ۳۴ ۶+ ۴۷ ششم
۳۲ ۱۳۹۴-۹۵ لیگ برتر ۳۰ ۱۳ ۱۳ ۴ ۴۳ ۲۸ ۱۵+ ۵۲ سوم
۳۳ ۱۳۹۵-۹۶ لیگ برتر ۳۰ ۱۶ ۹ ۵ ۴۵ ۲۷ ۱۸+ ۵۷ دوم
# ۸۹۸ ۴۴۷ ۲۸۱ ۱۷۰ ۱۳۴۷ ۷۷۶ ۵۷۱+ ۱۶۲۱

پانویس:
۱- مسابقات جام منطقه‌ای در سال ۱۳۴۹ در سه مرحله مقدماتی، گروهی و نهایی (نیمه‌نهایی و فینال) برگزار شد.
۲- مسابقات جام آزادگان در سال ۱۳۷۱ در دو گروه برگزار شد که تیم استقلال در گروه خود سوم و در جدول کلی و با در نظر گرفتن تیم‌های گروه دیگر پنجم شد، اما از آن‌جایی که برای مسابقات سال بعد تیم‌ها بر اساس سهمیه استانی و نه رتبه‌شان در جدول رده بندی می‌شدند تیم استقلال برای تعیین سهمیه تهران با دیگر تیم‌های تهرانی به رقابت پرداخت که در آن مسابقات موفقیتی به دست نیاورد و بدین ترتیب استقلال با قرار گرفتن در رتبه پنجم جدول و فقط به دلیل سهمیه بندی استانی از حضور در مسابقات فصل بعد جام آزادگان منع شد. شایان ذکر است که این نحوه سهمیه‌بندی نه در فصول قبلی و نه در فصول بعدی دیگر هرگز تکرار نشد.
۳- فدراسیون فوتبال به دلایل انضباطی از تیم استقلال ۱ امتیاز کم کرد.
بدین ترتیب تیم استقلال با حضور در ۳۳ فصل فوتبال ایران در مجموع با ۸۹۸ بازی، ۴۴۷ برد، ۱۳۴۷ گل زده و کسب ۱۶۲۱ امتیاز در زمینه مجموع تعداد بازی، برد، گل زده و امتیاز رکورد دار است.


عملکرد در جام باشگاه‌های آسیا

استقلال پرافتخارترین و باسابقه‌ترین باشگاه ایرانی در مسابقات جام باشگاه‌های آسیا است. تیم تاج در سال ۱۳۴۹ برای نخستین بار در سومین دوره مسابقات جام باشگاه‌های آسیا شرکت کرد و موفق شد مقام قهرمانی را کسب کند. پس از آن دوره و تا پایان فصل ۸۱–۱۳۸۰ استقلال ۵ بار دیگر در جام باشگاه‌های آسیا شرکت کرد و در هر دوره موفق به کسب یکی از عناوین اول تا سوم شد و در این زمینه رکوردی دست‌نیافتنی در میان باشگاه‌های آسیایی از خود به جا گذاشت. از ابتدای دهه ۱۳۸۰ و با تغییرات در نحوه برگزاری و انتخاب تیم‌های جام باشگاه‌های آسیا که در شکل نوینش لیگ قهرمانان آسیا نام گرفته بود و حرفه‌ای شدن لیگ‌های سایر کشورهای آسیایی و به طور ویژه‌ای کشورهای شرق آسیا[۱۱۷] و فقر امکانات فوتبال ایران[۱۱۸]، استقلال نیز همچون سایر باشگاه‌های ایرانی از رقبای آسیایی عقب افتاد و دیگر هیچگاه نتوانست افتخارات قبل را تکرار کند. در مجموع استقلال با ۱۴ بار حضور در جام باشگاه‌های آسیا، دو عنوان قهرمانی، دو عنوان نائب قهرمانی، دو عنوان سومی، ۹۲ بازی، ۴۷ برد و ۱۵۲ گل زده پرافتخارترین تیم ایرانی در جام باشگاه‌های آسیاست.

ردیف
سال
عنوان بازی ها
ب.
پ. ت.
ش.
ز.
خ.
ت.
عملکرد
۱ ۱۹۷۰ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۴ ۴ ۰ ۰ ۱۰ ۱ ۹+ قهرمان
۲ ۱۹۷۱ قهرمانی باشگاه‌های آسیا ۵ ۳ ۱ ۱ ۸ ۵ ۳+ سوم
۳ ۱۹۹۰–۹۱ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۵ ۲ ۰ ۱۱ ۴ ۷+ قهرمان
۴ ۱۹۹۱–۹۲ جام باشگاه‌های آسیا ۵ ۲ ۲ ۱ ۹ ۳ ۶+ نائب قهرمان
۵ ۱۹۹۸–۹۹ جام باشگاه‌های آسیا ۶ ۴ ۰ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ نائب قهرمان
۶ ۲۰۰۱–۰۲ جام باشگاه‌های آسیا ۷ ۴ ۱ ۲ ۱۹ ۱۲ ۷+ سوم
۷ ۲۰۰۲–۰۳ لیگ قهرمانان آسیا ۳ ۱ ۰ ۲ ۵ ۷ ۲- حذف در مرحله گروهی
۸ ۲۰۰۷ لیگ قهرمانان آسیا به دلیل دیر فرستادن مدارک به ای‌اف‌سی، از دور مسابقات کنار گذاشته‌شد.[۱۱۹]
۹ ۲۰۰۹ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۰ ۴ ۲ ۶ ۱ ۲- حذف در مرحله گروهی
۱۰ ۲۰۱۰ لیگ قهرمانان آسیا ۷ ۳ ۲ ۲ ۱۱ ۸ ۳+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۱ ۲۰۱۱ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۲ ۲ ۱۱ ۱۰ ۱+ حذف در مرحله گروهی
۱۲ ۲۰۱۲ لیگ قهرمانان آسیا ۹ ۵ ۲ ۲ ۱۳ ۶ ۷+ حذف در مرحله ۱/۸
۱۳ ۲۰۱۳ لیگ قهرمانان آسیا ۱۲ ۷ ۳ ۲ ۲۰ ۱۲ ۸+ حذف در مرحله نیمه‌نهایی
۱۴ ۲۰۱۴ لیگ قهرمانان آسیا ۶ ۲ ۱ ۳ ۷ ۷ ۰ حذف در مرحله گروهی
۱۵ ۲۰۱۷ لیگ قهرمانان آسیا ۹ ۴ ۲ ۲ ۱۲ ۱۱ ۱+ حذف در مرحله ۱/۸
مجموع (در ۱۵ دوره) ۹۲ ۴۷ ۲۲ ۲۳ ۱۵۲ ۱۰۷ ۴۵+ ۲ قهرمانی+۲ نائب قهرمانی+۲ مقام سومی

افتخارات

باشگاه استقلال با مجموع ۳۵ عنوان قهرمانی رسمی در استان، کشور و قاره‌ای، پرافتخارترین تیم باشگاهی فوتبال ایران است. نخستین قهرمانی رسمی باشگاه استقلال، قهرمانی در مسابقات جام حذفی باشگاه‌های تهران ۱۳۲۶ و جدیدترین قهرمانی استقلال، قهرمانی در لیگ برتر خلیج فارس ۱۳۹۱–۹۲ می‌باشد.

تیم تاج قهرمان جام تخت جمشید در سال ۱۳۵۳
فرهاد مجیدی در جشن قهرمانی استقلال در فصل ۹۲–۹۱

کشوری

استانی

  • جام باشگاه‌های تهران[۱۱]
    • قهرمانی ۱۵ بار (رکورد تهران): ۱۳۲۸، ۱۳۳۱، ۱۳۳۵، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۴، ۱۳۷۰، ۱۳۷۳
    • نایب قهرمانی ۷ بار: ۱۳۲۵، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۶۱، ۱۳۶۸، ۱۳۶۹
  • جام حذفی باشگاه‌های تهران[۱۲۰]
    • قهرمانی ۴ بار: ۱۳۲۶، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸
    • نایب قهرمانی ۲ بار: ۱۳۲۵، ۱۳۴۹

آسیایی

قهرمانی تاج در جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۳۴۹

مجموع جام‌های رسمی

نوع
عنوان‌ها
رقابت‌ها
سال‌ها / فصل‌ها
داخلی
۸
۱۳۴۹، ۱۳۵۳، ۱۳۶۸-۶۹، ۱۳۷۶-۷۷، ۱۳۷۹-۸۰، ۱۳۸۴-۸۵، ۱۳۸۷-۸۸، ۱۳۹۱-۹۲
۶
۱۳۵۶-۵۷، ۱۳۷۴-۷۵، ۱۳۷۸-۷۹، ۱۳۸۰-۸۱، ۱۳۸۶-۸۷، ۱۳۹۰-۹۱
۱۵
۱۳۲۸، ۱۳۳۱، ۱۳۳۵، ۱۳۳۶، ۱۳۳۸، ۱۳۴۰، ۱۳۴۱، ۱۳۴۷، ۱۳۴۸، ۱۳۵۰، ۱۳۵۱، ۱۳۶۲، ۱۳۶۴، ۱۳۷۰، ۱۳۷۳
۴
جام حذفی تهران
۱۳۲۶، ۱۳۳۰، ۱۳۳۷، ۱۳۳۸
قاره‌ای
۲
۱۹۷۰، ۱۹۹۰-۹۱
مجموع
۳۵

دوگانه‌ها

غیررسمی

کاروان تاج در فرودگاه مهرآباد پس از قهرمانی در جام میلز هند ۱۳۴۸، قهرمانی تاج در این جام نخستین قهرمانی یک تیم باشگاهی ایرانی در یک جام بین‌المللی بود

منبع[۱۰]

  • هند جام میلز
    • قهرمانی (۴ بار): ۱۳۴۸، ۱۳۴۹، ۱۳۵۰، ۱۳۶۸
  • ایران جام دوستی
    • قهرمانی: ۱۳۵۱
  • ایران جام اتحاد
    • قهرمانی: ۱۳۵۲
  • هند جام بوردولوی
    • قهرمانی: ۱۳۶۸
  • قطر جام استقلال قطر
    • قهرمانی: ۱۳۷۰
  • ایران جام خزر
    • قهرمانی: ۱۳۷۶
  • ترکمنستان جام پرزیدنت ترکمنستان
    • قهرمانی: ۱۳۷۶
  • ایران جام کیش
    • قهرمانی: ۱۳۸۰
  • ایران جام اتحادیه باشگاه‌های ایران
    • قهرمانی: ۱۳۸۱
  • ایران جام صلح و دوستی تهران
    • قهرمانی: ۱۳۸۴

بازیکنان

آرش برهانی بهترین گلزن تاریخ باشگاه استقلال با ۱۰۸ گل زده

برای دیدن نام بازیکنان پیشین باشگاه که در ویکی‌پدیا مقاله دارند، رده:بازیکنان باشگاه استقلال را ببینید.

بازیکنان کنونی

مطابق با آیین‌نامه نقل و انتقالات لیگ برتر در فصل ۹۷–۱۳۹۶، هر باشگاه لیگ برتری مجاز به استفاده از ۱۸ بازیکن بزرگسال است و بقیه بازیکنان تیم باید از سهمیهٔ زیر ۲۳ سال، زیر ۲۱ سال یا زیر ۱۹ سال باشند. در این میان هر تیم می‌تواند از ۴ بازیکن خارجی، شامل حداقل یک بازیکن آسیایی، استفاده کند.[۱۲۵]

شماره نقش بازیکن
۱ ایران دروازه‌بان مهدی رحمتی Captain sports.svg
۲ ایران مدافع خسرو حیدری
۴ ایران هافبک روزبه چشمی
۵ ایران مدافع مجید حسینی زیر۲۳
۶ ایران هافبک امید ابراهیمی
۷ ایران مهاجم حسن بیت‌سعید
۸ ایران هافبک مجتبی جباری
۹ ایران مهاجم علی قربانی
۱۰ ایران مهاجم سجاد شهباززاده
۱۱ ایران مهاجم جابر انصاری
۱۳ ایران مدافع آرمین سهرابیان زیر۲۳
۱۴ ایران هافبک فرشید باقری
۱۶ ایران هافبک مهدی قائدی زیر۲۱
شماره نقش بازیکن
۱۷ ایران مدافع یعقوب کریمی
۱۸ ایران مدافع میلاد زکی‌پور زیر۲۳
۱۹ ایران دروازه‌بان ارشیا بابازاده زیر۲۳
۲۰ ازبکستان هافبک سرور جپاروف
۲۱ ایران مدافع وریا غفوری
۲۲ ایران دروازه‌بان حسین حسینی
۲۳ ایران هافبک داریوش شجاعیان
۲۴ ایران هافبک امید نورافکن زیر۲۱
۲۸ ایران هافبک محسن کریمی
۳۰ ایران مدافع عظیم گوک زیر۲۳
۳۳ ایران مدافع پژمان منتظری
۸۸ ایران هافبک فرشید اسماعیلی زیر۲۳
۹۰ برزیل مدافع لئاندرو پادوانی

بازیکنان ادوار جام جهانی

بازیکنان ادوار المپیک

کاپیتان‌های تاریخ استقلال

تیم دوچرخه‌سواران در سال ۱۳۲۵، نفر دوم نشسته از سمت راست، محمد جاودان نخستین کاپیتان تاریخ باشگاه
نفر وسط، امید ابراهیمی، کاپیتان سوم باشگاه در حال حاضر و جدیدترین بازیکنی که کاپیتان باشگاه شده است

منابع:[۱۲۶][۱۲۷][۱۲۸][۱۲۹][۱۳۰][۱۳۱][۱۳۲]

# نام ملیت دوران بازی
در استقلال
دوران
کاپیتانی
مدت
کاپیتانی
شماره
پیراهن
۱
محمد جاودان
ایران
۱۳۲۵–۱۳۲۷
-
۲
محمد خاتم
ایران
۱۳۲۷–۱۳۳۱
-
۳
محمود بیاتی
ایران
۱۳۲۸–۱۳۳۲
۱۳۳۴–۱۳۴۱
-
۴
نادر افشارعلوی‌نژاد
ایران
۱۳۲۸–۱۳۳۱
۱۳۳۴–۱۳۴۱
-
۵
عارف قلی‌زاده
ایران
۱۳۲۹–۱۳۴۲
۵
۶
کامبیز جمالی
ایران
۱۳۳۶–۱۳۳۷
۱۳۴۰–۱۳۴۷
-
۷
جلال طالبی
ایران
۱۳۴۷–۱۳۵۰
۱۳۴۷–۱۳۴۸
۱ سال
-
۸
پرویز قلیچ‌خانی
ایران
۱۳۴۷–۱۳۵۰
۱۳۴۸–۱۳۵۰
۲ سال
-
۹
علی جباری
ایران
۱۳۴۴–۱۳۵۴
۱۳۵۰–۱۳۵۴
۴ سال
۸
۱۰
اکبر کارگرجم
ایران
۱۳۳۹
۱۳۴۸–۱۳۵۵
۱۳۵۴–۱۳۵۵
۱ سال
۴
۱۱
حسن روشن
ایران
۱۳۵۰–۱۳۵۷
۱۳۶۱–۱۳۶۲
۱۳۵۵–۱۳۵۷
۲ سال
۱۰
۱۲
حسن نظری
ایران
۱۳۵۳–۱۳۵۷
۱۳۵۷
۱ سال
۵
۱۳
پرویز مظلومی
ایران
۱۳۵۲–۱۳۵۴
۱۳۵۶–۱۳۶۷
۱۳۵۸
چند ماه
۱۰
۱۴
سعید مراغه‌چیان
ایران
۱۳۶۶–۱۳۵۴
۱۳۵۸–۱۳۵۹
۱ سال
۱۴
۱۵
ناصر حجازی
ایران
۱۳۴۸–۱۳۵۶
۱۳۵۹–۱۳۶۵
۱۳۶۵–۱۳۵۹
۶ سال
۱
۱۶
اصغر حاجیلو
ایران
۱۳۵۵–۱۳۶۷
۱۳۶۷–۱۳۶۵
۲ سال
۳
۱۷
جعفر مختاری‌فر
ایران
۱۳۶۱–۱۳۷۰
۱۳۶۷–۱۳۶۸
۱ سال
۱۰
۱۸
رضا احدی
ایران
۱۳۶۰–۱۳۶۶
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۶۸–۱۳۶۹
۱ سال
۱۱
۱۹
شاهرخ بیانی
ایران
۱۳۵۶–۱۳۶۴
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۶۹–۱۳۷۰
۱۳۷۱
۲ سال
۸
۲۰
رضا نعلچگر
ایران
۱۳۵۶–۱۳۶۲
۱۳۶۵–۱۳۶۶
۱۳۷۰
۱۳۷۰
۱ ماه
۸
۲۱
شاهین بیانی
ایران
۱۳۵۷–۱۳۶۴
۱۳۶۸–۱۳۷۴
۱۳۷۰–۱۳۷۱
۱۳۷۱–۱۳۷۳
۳ سال
۵
۲۲
امیر قلعه‌نویی
ایران
۱۳۶۷–۱۳۷۶
۱۳۷۳–۱۳۷۶
۳ سال
۸
۲۳
جواد زرینچه
ایران
۱۳۶۷–۱۳۷۰
۱۳۷۲–۱۳۸۰
۱۳۸۱–۱۳۸۲
۱۳۷۶–۱۳۸۰
۱۳۸۱–۱۳۸۲
۵ سال
۲
۲۴
مهدی پاشازاده
ایران
۱۳۷۱–۱۳۷۷
۱۳۸۰–۱۳۸۲
۱۳۸۰–۱۳۸۱
۱ سال
۱۰
۲۵
محمود فکری
ایران
۱۳۷۲–۱۳۷۴
۱۳۷۶–۱۳۸۶
۱۳۸۲–۱۳۸۶
۴ سال
۶
۲۶
علی‌رضا منصوریان
ایران
۱۳۷۴–۱۳۷۶
۱۳۷۶–۱۳۷۷
۱۳۸۱–۱۳۸۷
۱۳۸۶–۱۳۸۷
۱ سال
۱۰
۲۷
فرهاد مجیدی
ایران
۱۳۷۶–۱۳۷۸
۱۳۷۹
۱۳۸۶–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۲
۱۳۸۷–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۲
۴ سال
۷
۲۸
مهدی امیرآبادی
ایران
۱۳۸۳–۱۳۹۱
۱۳۹۰–۱۳۹۱
۱ سال
۳
۲۹
سید مهدی رحمتی
ایران
۱۳۸۴–۱۳۸۶
۱۳۹۰–۱۳۹۳
۱۳۹۴–
۱۳۹۱
۱۳۹۲–۱۳۹۳
۱۳۹۴–
۲ سال
۱
۳۰
مجتبی جباری
ایران
۱۳۸۴–۱۳۹۲
۱۳۹۱
کم‌تر از یک ماه
۸
۳۱
امیرحسین صادقی
ایران
۱۳۷۹–۱۳۸۷
۱۳۸۸–۱۳۹۰
۱۳۹۱–۱۳۹۴
۱۳۹۳
۶ ماه
۴
۳۲
غلام‌رضا عنایتی
ایران
۱۳۸۲–۱۳۸۵
۱۳۸۸–۱۳۹۰
۱۳۹۳–۱۳۹۴
۱۳۹۴–۱۳۹۳
۵ ماه
۱۰–۸۰

مربیان

وینفرید شفر مربی کنونی باشگاه

نخستین مربی تاریخ باشگاه علی دانایی‌فرد بود[۱۳۳]. دانایی‌فرد در مجموع طی سه نوبت ۲۱ سال مربی‌گری باشگاه را برعهده داشت. زدراکو رایکوف نخستین مربی خارجی باشگاه و نخستین مربی خارجی در باشگاه‌های ایرانی می‌باشد. در مجموع و تا هم‌اکنون ۲۹ مربی مختلف پست سرمربی‌گری استقلال را بر عهده گرفته‌اند. در سال‌های پیش از انقلاب پنج مربی در هشت نوبت مختلف، در فاصله ده سال بین ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸، ۱۱ مربی در ۱۹ نوبت و از در فاصله ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۱ هشت مربی در ۱۲ نوبت این پست بر عهده گرفته‌اند. از ۱۳۸۱ تاکنون نیز ۱۱ مربی ۱۵ بار این پست را بر عهده گرفته‌اند. در حال حاضر و از مهر ماه ۱۳۹۶ وینفرید شفر مربی باشگاه است. وی ششمین مربی خارجی و دومین مربی آلمانی تاریخ استقلال است.

کادر کنونی

نام سمت
آلمان وینفرید شفر[۱۳۴] سرمربی
جمهوری چک جیری ساناک[۱۳۵] مربی
ایران بیژن طاهری[۱۳۶] مربی
ایران اشکان نامداری[۱۳۷] مربی دروازه‌بان‌ها
ایران نصرالله عبداللهی[۱۳۸] سرپرست
آلمان ساشا شفر[۱۳۹] آنالیزور
ایران مدد جباری[۱۴۰] مدیر تدارکات

مربیان برجسته پیشین

منصور پورحیدری از ۱۳۵۹ تا ۱۳۸۲ در هفت نوبت مختلف سرمربی‌گری استقلال را بر عهده گرفت.

در این جدول تنها نام مربیانی ذکر شده که موفق به کسب جام‌های رسمی با استقلال شده‌اند.

نام دوران جام‌ها
داخلی آسیایی جمع
لیگ حذفی باشگاه‌های تهران حذفی تهران جام
باشگاه‌ها
ایران علی دانایی‌فرد
۱۳۳۲–۱۳۲۵
۱۳۴۶–۱۳۳۳
۱۳۴۹–۱۳۴۷
۱۳۵۵
۰
۰
۸
۴
۰
۱۲
یوگسلاوی زدراکو رایکوف
۱۳۴۹–۱۳۵۵
۲
۰
۳
۰
۱
۶
آلمان ولادمیر جکیچ
۱۳۵۵–۱۳۵۷
۰
۱
۰
۰
۰
۱
ایران منصور پورحیدری
۱۳۵۹–۱۳۶۰
۱۳۶۲–۱۳۶۳
۱۳۶۴–۱۳۶۵
۱۳۶۵–۱۳۶۷
۱۳۶۸–۱۳۷۱
۱۳۷۴–۱۳۷۵
۱۳۷۸–۱۳۸۱
۱۳۸۲
۲
۲
۳
۰
۱
۸
ایران رضا نعلچگر
۱۳۷۳
۰
۰
۱
۰
۰
۱
ایران ناصر حجازی
۱۳۶۱–۱۳۶۲
۱۳۶۳
۱۳۷۵–۱۳۷۸
۱۳۸۶
۱
۰
۰
۰
۰
۱
ایران امیر قلعه‌نویی
۱۳۸۱ (مربی موقت)
۱۳۸۲–۱۳۸۵
۱۳۸۷–۱۳۸۸
۱۳۹۱–۱۳۹۴
۳
۲
۰
۰
۰
۵
ایران پرویز مظلومی
۱۳۸۹–۱۳۹۱
۱۳۹۴–۱۳۹۵
۰
۱
۰
۰
۰
۱
مجموع ۸ ۶ ۱۵ ۴ ۲ ۳۵

مدیران و مالکان

رضا افتخاری، مدیر عامل و عضو هیئت مدیره کنونی باشگاه

نخستین مدیر عامل باشگاه، پرویز خسروانی، از پدیدآورندگان باشگاه و از اعضای هیئت مدیره بود. در سال ۱۳۲۸ وی مالک باشگاه شد و پرویز شیخان را به عنوان مدیر عامل باشگاه برگزید. شیخان تا زمان پیروزی انقلاب در ۱۳۵۷ این پست را حفظ کرد. با پیروزی انقلاب و تصرف باشگاه تاج توسط انقلابی‌ها، این پست دستخوش تغییرات بسیاری شد و پس از مالکیت سازمان تربیت بدنی بر باشگاه، طی ده سال چهار نفر از کارمندان سازمان تربیت بدنی مدیران عامل باشگاه شدند[۲۱].در سال ۱۳۶۸ و تغییر مدیریت سازمان تربیت بدنی، نحوه مدیریت و باشگاه نیز دستخوش تغییراتی شد و مدیریت کارمندان سازمان تربیت بدنی از استقلال رخت بست و این پست به علی آقامحمدی رسید. وی به دلیل مشغله کاری تنها برای مدت بسیار کوتاهی در این مقام بود و پست مدیریت باشگاه را به دوست و همشهری‌اش کاظم اولیایی واگذار کرد تا حداقل ثبات در پست مدیریتی باشگاه برای مدتی برقرار شود. هم اکنون نیز رضا افتخاری که از سوی وزارت ورزش به این پست منصوب شده مدیریت باشگاه استقلال را بر عهده دارد.

چارت مدیریتی کنونی

نام سمت
ایران رضا افتخاری مدیرعامل
ایران سید پندار توفیقی دبیر هیئت مدیره و قائم مقام باشگاه
ایران حسن زمانی عضو هیئت مدیره
ایران جواد قراب عضو هیئت مدیره
ایران اکبر عباسی ملکی عضو هیئت مدیره
علی فتح‌الله‌زاده در سال‌های پس از پیروزی انقلاب در سه نوبت در مجموع ۱۳ سال مدیر عامل باشگاه بوده

مدیران سابق

مدیر دوران مدیریت
ایران پرویز خسروانی[۲۱]
۱۳۲۴–۱۳۲۸
ایران پرویز شیخان[۲۱]
۱۳۲۸–۱۳۵۷
ایران عباس کردنوری[۲۱]
۱۳۵۷–۱۳۶۴
ایران نادر فریادشیران[۲۱]
۱۳۶۴–۱۳۶۴
ایران عباس نکویی[۲۱]
۱۳۶۴–۱۳۶۸
ایران علی آقامحمدی[۲۱]
۱۳۶۸–۱۳۶۸
ایران کاظم اولیایی[۲۱]
۱۳۶۸–۱۳۷۵
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۲۱]
۱۳۷۵–۱۳۸۲
ایران حسین قریب[۲۱]
۱۳۸۲–۱۳۸۴
ایران کاظم اولیایی[۲۱]
۱۳۸۴–۱۳۸۴
ایران حسین قریب[۲۱]
۱۳۸۴–۱۳۸۵
ایران مقداد نجف‌نژاد[۲۱]
۱۳۸۵–۱۳۸۶
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۲۱]
۱۳۸۶–۱۳۸۷
ایران امیررضا واعظی آشتیانی[۲۱]
۱۳۸۷–۱۳۸۹
ایران علی فتح‌الله‌زاده[۱۴۱]
۱۳۸۹–۱۳۹۳
ایران بهرام افشارزاده[۲۱]
۱۳۹۳–۱۳۹۵
ایران رضا افتخاری[۱۴۲]
۱۳۹۵–تاکنون

مالکان

از گروه اولیه تشکیل‌دهنده باشگاه در سال ۱۳۲۴، پنج نفر اولین هیئت‌مدیره را ساختند. این پنج نفر، عبارت بودند از: پرویز خسروانی، یک افسر ۲۳ ساله که در مسابقات دوچرخه‌سواری کشوری قهرمان شده بود،[۲۱] اصغر نواب که دوچرخه‌ساز بود، میرزایی که نجار بود، خشایی که نگهبان بانک بود و عنایت‌الله جانان پور که کارمند تربیت بدنی بود.[۱۴۳] این هیئت مدیره نخستین مالکان باشگاه بودند تا آن که در بهمن ماه سال ۱۳۲۸ پرویز خسروانی به تنهایی امتیاز باشگاه دوچرخه‌سواران را در اختیار گرفت و تا سال ۱۳۵۷ این عنوان را حفظ کرد. بعد از پیروزی انقلاب و در حالی که باشگاه در آستانه انحلال بود، در نهایت سازمان تربیت بدنی به عنوان مالک جدید باشگاه شناخته شد و از سال ۱۳۸۹ با انحلال این سازمان و تشکیل وزارت ورزش و جوانان این وزارت‌خانه مالک باشگاه می‌باشد.

مالک دوران
ایران هیئت مؤسسان اولیه
۱۳۲۴–۱۳۲۸
ایران پرویز خسروانی[۲۱]
۱۳۲۸–۱۳۵۷
ایران سازمان تربیت بدنی
۱۳۵۷–۱۳۸۹
ایران وزارت ورزش و جوانان ایران
۱۳۸۹-اکنون

نگارخانه

منابع

  1. Zarei, Asghar. “Iran - List of Foundation Dates”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  2. دکتر گودرزی:ورزشگاه آزادی تا پایان مردادماه آماده می‌شود/ ورزشگاه آزادی نماد ملی است و واگذاری معنا ندارد. پایگاه خبری وزارت ورزش و جوانان
  3. «اطلاعیه باشگاه استقلال درباره کسب مجوز حرفه‌ای؛ بدون مشکل و با سربلندی در لیگ قهرمانان آسیا حاضر می‌شویم». تسنیم‌نیوز. ۱۹ آبان ۱۳۹۶. 
  4. «مجوز حرفه ای استقلال؛ غیرممکنی که ممکن شد». فرتاک ورزشی. ۱۳۹۶/۰۸/۲۱. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ Ferdosipour, Adel. The great divide. . World Soccer Magazine، October 2008، p62.  (ترجمه مقاله به فارسی در خبرگزاری ایسنا، رشید سعدلو)
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Naraghi, Hooshyar F.. “Iran - List of Champions”. RSSSF. Retrieved 17 September 2012. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «رده‌بندی جام حذفی ایران». وب‌گاه رسمی جام حذفی فوتبال ایران. بازبینی‌شده در ۲۳/۱۱/۲۰۱۷. 
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ پاینده، محمدجواد. سابقهٔ نمایندگان ایران در جام‌های باشگاهی آسیا: جام پنجم، آرزوی ایرانی. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۴۷۹۴ (۲۸ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۲۱. 
  9. “ROLL OF HONOUR”. AFC. Retrieved 23/11/2017. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ «افتخارات استقلال». وب‌سایت استقلال جوان. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ ۱۱٫۳ “WebCite query result”. Retrieved 2017-11-20. 
  12. “Iranian Pro League Alltime Table 2001-2017”. IPLstats. Retrieved 3/9/1396. 
  13. “IFFHS HISTORY: CONTINENTAL CENTURY CLUBS (1900-1999)”. IFFHS, Nov 17th, 2017. Retrieved 21/11/2017. 
  14. «برندهای ارزشمند ایران معرفی شدند». خبرآنلاین، ۲۱ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۷ مرداد ۱۳۹۴. 
  15. استقلال، کانون هواداران باشگاه ورزشی. «تاریخچه تأسیس باشگاه استقلال تهران». بازبینی‌شده در 2017-11-24. 
  16. “WebCite query result”. Retrieved 2017-11-11. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ «روزگاران تلخ و شیرین دو باشگاه تاج و شاهین. (م. گئومات)». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  18. “WebCite query result”. Retrieved 2017-12-13. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ “وب سایت تاریخ ورزش ایران | Iran Sport History Website”. Retrieved 2017-11-10. 
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ «آشنایی با باشگاه استقلال تهران». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۱ بهمن ۱۳۹۴. 
  21. ۲۱٫۰۰ ۲۱٫۰۱ ۲۱٫۰۲ ۲۱٫۰۳ ۲۱٫۰۴ ۲۱٫۰۵ ۲۱٫۰۶ ۲۱٫۰۷ ۲۱٫۰۸ ۲۱٫۰۹ ۲۱٫۱۰ ۲۱٫۱۱ ۲۱٫۱۲ ۲۱٫۱۳ ۲۱٫۱۴ ۲۱٫۱۵ ۲۱٫۱۶ ۲۱٫۱۷ ۲۱٫۱۸ «از صاحب منصب طاغوت تا دروازه‌بان ذخیره». راسخون. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ««تاج» چگونه «استقلال» شد؟». ایسنا. 
  23. «روزنامه اعتماد86/7/22: ظهور آبی و قرمز در تاریکخانه سیاست». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  24. «خواندنی‌های تاریخی استقلال به روایت کردنوری؛ دست رد دهداری بر سینه آبی‌ها/ چرا نام استقلال "پیروزی" نشد؟». بازبینی‌شده در 2017-11-25. 
  25. «تیم ما تاج ایرانه». Youtube. 5 Mar 2017. 
  26. “Man Tajiam - من تاجیم”. Youtube. 10 Feb 2009. 
  27. «Esteghlal the Iranian Crown». Fifa. 16 Sep 2009. 
  28. «وب سایت رسمی باشگاه استقلال». 2012-07-11. بازبینی‌شده در 2017-11-24. 
  29. "اظهارات آبی پوشان استقلال دربارهٔ جدال با سایپا". خبر گزاری جمهوری اسلامی "ایرنا". 
  30. «تاج 1349». جام تخت‌جمشید. پنج شنبه، 09 بهمن 1393 04:29. بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  31. «استقلال با لباس مشکی در داربی». قدس انلاین. شنبه ۱ آذر ۱۳۹۳–۱۱:۵۴. 
  32. «Fars News Agency: استقلال مشکی پوش مقابل ملوان و سفر فتح‌الله‌زاده به انزلی». بازبینی‌شده در 2017-11-27. 
  33. «شب طلایی استقلال نقره‌ای به روایت فیفا + عکس». خبرگزاری فارس. ۱۳۹۲/۰۱/۱۶. 
  34. «عجیب‌ترین پیراهن‌های استقلال (عکس)». ورزش سه. 1394/06/31. 
  35. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «لباس تیم فوتبال استقلال در گذر زمان». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  36. «عکس / پیراهن عجیب استقلال!». افکارنیوز. ۱۳۹۱/۰۷/۲۸. 
  37. نیوز, نامه. «رونمایی از لباس استقلال و پرسپولیس برای دربی». بازبینی‌شده در 2017-11-27. 
  38. User, Super. «تاج (استقلال)». بازبینی‌شده در 2017-12-07. 
  39. «قرارداد تأمین لباس فرم استقلال». بازار ورزش. ۱ شهریور ۱۳۹۶. 
  40. ۴۰٫۰ ۴۰٫۱ ورزش ۳. «تماشاگردارهای غیرسرخابی فوتبال تهران». 09-11-2017. 
  41. «Iranian Pro League Stats: 2005-2006 Season». IPLstats. 10/22/2005. 
  42. «Iranian Pro League Stats: 2006-2007 Season». IPLstats. 9/30/2006. 
  43. «NUMBER OF SPECTATORS 11/12». transfermarket. 
  44. «NUMBER OF SPECTATORS 12/13». transfermarket. 
  45. «AFC Champions League 2010 - Attendance». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  46. «AFC Champions League 2011 - Attendance». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  47. ۴۷٫۰ ۴۷٫۱ «AFC Champions League 2013 - Attendance». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  48. «AFC Champions League 2017 - Attendance». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  49. «هویت و هواداری باشگاه‌های فوتبال در لیگ ایران». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  50. «حاشیه‌های قبل از بازی استقلال و سیاه‌جامگان». دنیای اقتصاد. ۱۳۹۶/۰۸/۲۹. 
  51. «AFC Champions League 2009 - Attendance». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  52. «AFC Champions League 2010 - Attendance». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  53. «استقلال - جوبیلوایواتا با طعم تراژدی». امروز انلاین. شنبه، ۲۸ آذر ۱۳۹۴. 
  54. «گزارش ویژه/ استقلالی‌ها در آسیا برای ششمین بار، آزادی را پر کردند». وبسایت رسمی برنامه نود. ۱۳۹۵/۱۱/۲۱. 
  55. «این است استقلال». خبرگزاری مهر. شنبه ۲ اردیبهشت ۱۳۸۵. 
  56. «در حاشیه دیدار استقلال تهران مقابل برق شیراز». تبیان. شنبه 1385/02/02. 
  57. «BBCPersian.com». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  58. فرهاد مجیدی کاپیتان تیم استقلال محبوب‌ترین بازیکن جهان شد
  59. سمانه سقاء. “تقسیم‌بندی هواداران باشگاه‌های استقلال و پرسپولیس بر اساس متغیرهای جمعیت شناختی، جغرافیایی و وفاداری”. پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران. 1390. Retrieved 2017-12-09. 
  60. «عکس/دختر استقلالی در استادیوم آزادی!». مشرق. ۲۶ فروردین ۱۳۹۲. 
  61. «دستگیری دختر استقلالی در آزادی». خبر ورزشی. دوشنبه ۱ خرداد ۱۳۹۶. 
  62. «ویدئوی شناسایی و دستگیری دختر طرفدار استقلال در استادیوم آزادی». ایلنا. ۱۳۹۶/۰۳/۰۲. 
  63. (www.dw.com)، Deutsche Welle. «"تابوشکنی" حضور زنان در تمرین تیم استقلال بدون درگیری | همه مطالب مدیا سنتر | DW | 19.06.2016». بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۲-۱۳. 
  64. «بانوان حق ورود ندارند، چون آقایان فحاشی می‌کنند». ایران‌وایر. سه‌شنبه, 17 ژانویه 2017. 
  65. «دختران استقلالی که مجوز ورود به تمرین آبی پوشان را نگرفتند». پارس فوتبال. پنج شنبه ۳ تیر ۱۳۹۵. 
  66. «روزگاران تلخ و شیرین دو باشگاه تاج و شاهین. (م. گئومات)». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  67. جهان|TABNAK, سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و. هوادار-پرسپولیس-بیشتر-از-استقلال-است «چراهوادار پرسپولیس بیشتر از استقلال است؟». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  68. «همشهری ورزشی | اصغر تهرانی و تاج ابوالحسن!». بازبینی‌شده در 2017-11-09. 
  69. «تاریخ شاهین». بازبینی‌شده در 2017-11-25. 
  70. «همشهری ورزشی | اصغر تهرانی و تاج ابوالحسن!». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  71. سال قبل دربی بی‌خاصیت بود. . خبر ورزشی، ش. ویژه‌نامه نوروزی (۱۳۸۷): صفحهٔ ۲۵. 
  72. ۷۲٫۰ ۷۲٫۱ “The Red 'Victors' and the 'Independent' Blues”. Fifa, 31 October 2012. 
  73. “Football, blood and war”. The Observer, 18 January 2004. Retrieved 26 December 2012. “December 2000 Following an ill-tempered Tehran derby, between Pirouzi and Estegahl, violence spills on to the streets as fans destroy cars and buses. Three players from each side and 60 fans are arrested; more than 250 coaches are vandalised.” 
  74. Worlds Greatest Derbies. . World Soccer Magazine، July 2008. 
  75. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «تاریخچه باشگاه فرهنگی ورزشی فولاد مبارکه سپاهان». بازبینی‌شده در 2017-11-26. 
  76. «کتک‌کاری و دعواهای فراموش‌نشدنی استقلال – سپاهان». خبر ورزشی. ۱۴ آذر ۱۳۹۶. 
  77. «عقیلی: بازی با استقلال به اندازه داربی اهمیت دارد». ایمنا. ۲ شهریور ۱۳۸۹. 
  78. «مدعیان قهرمانی لیگ برتر رو در روی هم». بازبینی‌شده در 2017-12-09. 
  79. «علی کاظمی: طلب ورزشگاه آزادی ارتباطی به سازمان لیگ ندارد!». شبکه ورزش ایران، ۲۹ آذر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «طبق آیین‌نامه سازمان لیگ، ورزشگاه آزادی در اجاره ۲ باشگاه استقلال و پرسپولیس است.» 
  80. «باشگاه پرسپولیس اجازه حضور در ورزشگاه آزادی را ندارد». ایران‌مینیا (به نقل از خبرگزاری فارس، ۴ شهریور ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. «حسین ضیاءآذری، مدیر ورزشگاه آزادی تهران گفت: تا زمانیکه پرسپولیس برای عقد اجاره‌نامه حاضر نشود، اجازه بازی در این مجموعه را ندارد.» 
  81. «استادیوم فوتبال - زمین چمن». وبگاه رسمی ورزشگاه آزادی. بازبینی‌شده در ۱۲ مهر ۱۳۸۷. 
  82. فرارو, Fararu |. «دعوای استقلال و پرسپولیس بر سر یک ورزشگاه». بازبینی‌شده در 2017-12-10. 
  83. «ورزشگاه شهید کاظمی برای پرسپولیس شد». خبرگزاری مهر. ۲۳ دی ۱۳۹۴. 
  84. «پرسپولیس دست روی ورزشگاه استقلال گذاشت». مشرق. ۲۲ دی ۱۳۹۴. 
  85. «بعد از دعوای پرسپولیس و استقلال سر ورزشگاه شهید کاظمی /شهردار امروز تصمیم آخـر را می‌گیـرد». وبسایت رسمی برنامه نود. ۱۳۹۴/۱۰/۲۶. 
  86. «محل تمرین استقلال مشخص شد». استقلال جوان. 
  87. «حضور منتظری در تمرین استقلال». استقلال جوان. 
  88. «مرگ تدریجی در کمپ حجازی؛ خطر ریزش بازیکنان استقلال». طرفداری. ۷/۱۸/۲۰۱۷. 
  89. «زمین تمرین استقلال عوض می‌شود». بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۱۱-۲۷. 
  90. جم, Jamejam, جام. «سرگردانی استقلالی‌ها برای پیدا کردن زمین». بازبینی‌شده در 2017-11-26. 
  91. «ساختمان پرماجرای تربیت‌بدنی استان تهران». افکارنیوز. ۱۳۸۹/۱۱/۲۳–۱۶:۳۷. 
  92. سرخط خبرها. . روزنامه اعتماد ملی، ش. شماره ۹۷۵ (۱ مرداد ۱۳۸۸): صفحه ۱۹.  «دو باشگاه پرسپولیس و استقلال هر یک با پرداخت ۲ میلیارد تومان یک درصد از سهام بانک تازه‌تأسیس تات را خریداری کردند. پول خرید این سهام از سوی سازمان تربیت بدنی پرداخت شده.»
  93. شهبازی، نعمت‌الله. در حاشیه سرمایه‌گذاری استقلال و پرسپولیس در بانک تات؛ ایجاد زیرساخت‌های اقتصادی لازمه موفقیت باشگاه‌های مردمی. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۰۷۵ (۷ آبان ۱۳۸۸): صفحه ۱. 
  94. باز هم فرصت‌سوزی در ورزش کشور؛ اختلافات مدیران دولتی موجب خروج بخش ورزش از یک بانک خصوصی شد. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۱۸۵ (۲۷ اسفند ۱۳۸۸): صفحه ۸. 
  95. «مناقصه برای ساخت کمپ استقلال». خبرگزاری فارس، ۵ تیر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  96. «کلنگ آبی برای چندمین بار به زمین خورد». وبگاه همشهری. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. 
  97. «نام حجازی را از کمپ استقلال بردارید». بازبینی‌شده در 2017-11-27. 
  98. «استقلال اهواز و استقلال تهران». آفتاب انلاین. یکشنبه ۲۱ مرداد ۱۳۸۶. 
  99. ۹۹٫۰ ۹۹٫۱ ۹۹٫۲ صدر، بنیامین. کشف استعداد در مستطیل سبز. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۳۷۳۸ (۱۲ تیر ۱۳۸۴): صفحه تهرانشهر. 
  100. ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۱ لارودی، اردشیر؛ امیرپور، مهدی. تنها فوتبالیست سیاسی، پرویز دهداری بود؛ خاطرات اردشیر لارودی از شکل‌گیری باشگاه‌های فوتبال در ایران. . شهروند امروز، ضمیمه ماهانه تاریخ شفاهی، ش. شماره ۲ (آبان ۱۳۸۷): صفحه ۲۲. 
  101. «Iran 1970». بازبینی‌شده در 2017-11-10. 
  102. صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. صفحهٔ ۸۷. شابک ‎۹۶۴-۰۶-۱۶۹۳-۱. 
  103. User, Super. «نورد اهواز». بازبینی‌شده در 2017-11-17. 
  104. «آشنایی با باشگاه داماش گیلان». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  105. نتایج+تیم+های+پایه+استقلال+تا+پایان+نیم+فصل «نتایج تیم‌های پایه استقلال تا پایان نیم فصل». استقلال ایران. بازبینی‌شده در ۲۴/۱۱/۲۰۱۷. 
  106. «اینجا آکادمی استقلال است، صدای ما را از مرغوبکار می‌شنوید!». خبرگزاری دانشجویان ایران، ایسنا. ۳۰ شهریور ۱۳۹۲. 
  107. جهان|TABNAK, سایت خبری تحلیلی تابناک|اخبار ایران و. «ورزشگاه مرغوبکار از استقلال پس گرفته شد». بازبینی‌شده در 2017-11-25. 
  108. «استقلال ایران». بازبینی‌شده در 2017-11-25. 
  109. «وضعیت متفاوت آکادمی؛ تیم های پایه استقلال، بهتر از بزرگسالان!». طرفداری. ۰۹/۰۹/۲۰۱۷. 
  110. «پرونده ویژه برای فوتبال بانوان +عکس اولین تیم زنان تاج». سوت، ۱۶ دی ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۴ آبان ۱۳۹۶. 
  111. استقلال- پرسپولیس در لیگ بانوان. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۶۰ (۱۵ تیر ۱۳۸۷). 
  112. تکذیب می‌کنیم، برخورد می‌کنیم؛ دیدار تیم‌های فوتبال دختران و نوجوانان پسر استقلال. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۸۷۴ (۵ بهمن ۱۳۸۷): صفحه ۱۳. 
  113. «دیدار تیم‌های فوتبال دختران و پسران استقلال/ با خاطیان برخورد شود». خبرگزاری مهر، ۴ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۵ مهر ۱۳۸۸. 
  114. «تیم فوتبال بانوان استقلال منحل شد». خبرگزاری فارس، ۸ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  115. «ماجرای عجیب انحلال تیم بانوان استقلال». ورزش سه، ۲۶ آبان ۱۳۹۵. بازبینی‌شده در ۲۶ آبان ۱۳۹۶. 
  116. «اختصاصی/با بردهای پر گل استقلال آشنا شوید/آبیها با زدن 18 گل در یک بازی رکوردار هستند». پایگاه اطلاع‌رسانی ناصر حجازی. ۱۳۹۴ شنبه ۱۶ آبان. 
  117. «آبروی ایران در آسیا رفت/ فقط ۶ باشگاه مجوز حرفه‌ای گرفته‌اند!». خبرگزاری مهر. یکشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵. 
  118. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «مقایسه چگونگی روند ساخت ورزشگاهها در ایران و کشورهای منطقه/ ایران در آستانه ثبت یک رکورد تاریخی!+عکس». بازبینی‌شده در 2017-12-11. 
  119. «استقلال رسما از جام باشگاه های آسیا حذف شد». بازبینی‌شده در 2017-12-11. 
  120. “WebCite query result”. Retrieved 2017-11-20. 
  121. Mulcahy, Endo. “Asian Club Competitions 1970”. RSSSF, 13 March 2001. Retrieved 26 December 2012. 
  122. Bobrowsky, Josef;Karsdorp, Dirk;Stokkermans, Karel. “Champions' Cup 1990/91”. RSSSF, 2 August 2002. Retrieved 30 December 2012. 
  123. «عملکرد تیم فوتبال استقلال در رقابت‌های باشگاه‌های آسیا». وبگاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۲ اسفند ۱۳۸۷. 
  124. «The best clubs of Asia». بازبینی‌شده در 2017-11-24. 
  125. «ضوابط نقل و انتقالات تابستانی لیگ برتر فصل 97-1396 | Football Tribe Iran». بازبینی‌شده در 2017-11-11. 
  126. «بازیکنان و مربیان استقلال تهران از ابتدا». کانون هواداران استقلال. 
  127. «کامل‌ترین تاریخچه دو تیم استقلال و پرسپولیس». تابناک، ۳ بهمن ۱۳۹۱. 
  128. «تاریخچه استقلال». استقلالی. 
  129. «آخرین قهرمانی استقلال در آسیا با بیانی بدست آمد». جام جم، ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  130. «دردسرهای کاپیتانی تیم پرستاره استقلال». جام نیوز. 
  131. «کاپیتان‌های استقلال از ابتدا تا امروز». استقلالی. 
  132. «ماجرای کاپیتانی استقلال در سالهای رویایی». ۱۰ آبان ۱۳۹۴. 
  133. “WebCite query result”. Retrieved 2017-12-12. 
  134. الهام ملکی. «وینفرید شفر تا پایان فصل استقلالی شد + (عکس)». استقلال نیوز. 11 مهر 1396. 
  135. «مربی جدید استقلال از جمهوری چک می‌آید». مهرنیوز. ۲۰ آبان ۱۳۹۶. 
  136. «اختصاصی ایلنا؛ بیژن طاهری دستیار شفر شد». خبرگزاری ایلنا. ۱۳۹۶/۰۷/۲۴. 
  137. YJC, خبرگزاری باشگاه خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جهان |. «مربی دروازه بانان استقلال مشخص شد». بازبینی‌شده در 2017-11-20. 
  138. «نصرالله عبداللهی رسماً سرپرست استقلال شد». طرفداری. 
  139. «پسر شفر برای آنالیز حریفان به ایران آمد + عکس». تسنیم نیوز. ۲۶ مهر ۱۳۹۶. 
  140. «مدد جباری». بازبینی‌شده در 2017-11-25. 
  141. «فتح‌الله‌زاده جانشین واعظ آشتیانی شد». خبرگزاری فارس، ۱۹ مرداد ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۳۰ شهریور ۱۳۹۱. 
  142. «افتخاری مدیرعامل استقلال شد». خبرگزاری دانشجویان ایران ایسنا. ۱۰ شهریور ۱۳۹۵. 
  143. «آبی‌های ایران 70 ساله شدند». ورزش ۳، ۳ مهر ۱۳۹۴. 

مطالعه بیشتر

  • غالب، مصطفی، (۱۳۸۶)، کلوپ دوچرخه سواران تا استقلال، گپ، شابک‭978-964-7976-28-2 :‬
  • احمدی، سید علی اکبر، (۱۳۸۸)، استقلال تاریخچه کامل باشگاه از دوچرخه‌سواران و تاج تا استقلال (دو جلد)، پایگان، شابک: 978-600-5096-57-6
  • حسنی‌فرد، محسن، (۱۳۷۹)، آب‍ی‌پ‍وش‍ان‌ از تاج تا استقلال، مرسا، شابک: 964-6927-39-4
  • حسینی، محمد، (۱۳۸۱)، از ت‍اج‌ ت‍ا اس‍ت‍ق‍لال‌: ۱۳۲۴ - ۱۳۸۱، پیام بهاران، شابک: 964-7789-00-9

پیوند به بیرون

رسمی

غیر رسمی

اخبار


دستاوردها
پیشین:
مکابی تل‌آویو
اسرائیل
لیگ قهرمانان آسیا
مسابقات باشگاهی قهرمانی آسیا ۱۹۷۰
ایران
نخستین عنوان
پسین:
مکابی تل‌آویو
اسرائیل
پیشین:
لیائونینگ
چین
لیگ قهرمانان آسیا
جام باشگاه‌های آسیا ۹۱–۱۹۹۰
ایران
دومین عنوان
پسین:
الهلال
عربستان سعودی