لیگ فوتبال ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
لیگ فوتبال ایران
بنیان‌گذاری۱۳۴۹
کشورایران
کنفدراسیونای‌اف‌سی
دسته‌هااول تا ۱۳۸۰، برتر از ۱۳۸۰ تا کنون
شمار تیم‌هاکنونی: ۱۶ تیم (فصل ۱۴۰۰–۹۹)
سطح در مسابقات۱
سقوط بهدسته یک
جام(های) داخلیجام حذفی
سوپر جام
جام(های) بین‌المللیلیگ قهرمانان آسیا
کنونی قهرماناستقلال تهران (دهمین قهرمانی)
(۰۱–۱۴۰۰)
موفق‌ترین تیمپرسپولیس (۱۴ قهرمانی)
پخش تلویزیونیشبکه سه
شبکه ورزش
شبکه شما
شبکه جام جم
شبکه‌های استانی
وبگاه
فصل جاری: ۰۱–۱۴۰۰

لیگ فوتبال ایران در سال ۱۳۴۹ با نام جام منطقه ای آغاز شد. از آن زمان تاکنون نیز با وجود تغییرات در نحوه برگزاری و نام مسابقات، این مسابقات تا به امروز برگزار شده‌است. طی ۳۸ دوره برگزاری لیگ، تیم‌های پرسپولیس(۱۴ بار)، استقلال (۹ بار)، پاس تهران (۵ بار)، سپاهان اصفهان (۵ بار) و سایپا تهران (۳ بار)، فولاد خوزستان (۲ بار) و استقلال خوزستان (۱ بار) به قهرمانی رسیدند.

تلاش‌های نخستین و پیشینه لیگ ایران

در میانه های دهه سی فدراسیون فوتبال تصمیم گرفت مسابقات فوتبال را که فقط در استانها برگزار می شد به صورت سراسری برگزار کند، به همین منظور از ۱۲ استان صاحب فوتبال در ایران درخواست کرد برای این مسابقات نماینده ای معرفی کنند. به دلیل کمبود امکانات ، مشکلات سخت افزاری، عدم امکانات مالی امکان برگزاری مسابقات به صورت رفت و برگشت ممکن نبود به همین دلیل تصمیم بر آن شد رقابتها به صورت متمرکز برگزار شود. با معرفی تیمها،،، سر انجام در سال ۱۳۳۶ اولین دوره مسابقات با نام جام قهرمانی فوتبال ایران برگزار شد[۱]

جام قهرمانی فوتبال کشور ۴۸ – ۱۳۳۶

سرانجام با نظر فدراسیون فوتبال ایران در شهریور ۱۳۳۶ اولین دوره مسابقات جام قهرمانی ایران برگزار شد که تیم تاج تهران فاتح این مسابقات شد تا اولین قهرمان در فوتبال ایران لقب بگیرد. در مجموع ۸ تیم موفق شدند قهرمان این رقابتها بشوند.تیم منحل شده ی ۸پاس تهران با سه قهرمانی پرافتخار ترین تیم در تمام ادوار این لیگ است. همچنین تیم منحل شده دیگر یعنی کلنی ممورویال تبریز هم با پنج بار حضور در فینال این رقابتها که شامل (( یک قهرمانی و چهار نایب قهرمانی)) می باشد از تیم‌های پر افتخار محسوب می شود. آخرین قهرمان جام هم در سال ۱۳۴۸ تیم پیکان ناسیونال بود.[۲] این رقابت‌ها بعد از ۱۰ دوره برگزاری از سال ۱۳۴۹ و با تغییراتی جزئی در ساختار بازی‌ها و تغییر نام از جام قهرمانی ایران به جام منطقه‌ای فوتبال ایران به سرآغازی برای شروع لیگ سراسری فوتبال باشگاهی در ایران تبدیل شد.[۳][۴][۵]

جدول کلی ۱۰ دوره ی جام قهرمانی ایران

دوره تعداد تیمها قهرمان نایب قهرمان میزبان
۱۳۳۶ ۱۲ تاج تهران کلنی تبریز اصفهان
۱۳۳۷ برگزار نشد _
۱۳۳۸ ۱۲ کلنی تبریز شاهین اصفهان تبریز
۱۳۳۹ ۶ جم آبادان سپه ّتهران ساری
۱۳۴۰ ۶ آریا مشهد کیان تهران مشهد
۱۳۴۱ ۶ دارایی تهران کلنی تبریز اصفهان
۱۳۴۲ برگزار نشد _
۱۳۴۳ ۶ کیان تهران کلنی تبریز مشهد
۱۳۴۴ ۸ پاس تهران آریا مشهد ساری
۱۳۴۵ برگزار نشد _
۱۳۴۶ ۸ پاس تهران کلنی تبریز کرمان
۱۳۴۷ ۸ پاس تهران گیو بندر انزلی بندر انزلی
۱۳۴۸ ۸ پیکان ناسیونال تاج شیراز تهران

جام منطقه‌ای: ۵۰ – ۱۳۴۹

سال ۱۳۴۹ را می‌توان آغاز رقابت‌های سراسری باشگاهی در ایران نامید. مسابقاتی که برای اولین بار جنبه رقابت‌های باشگاهی به خود گرفت زیرا تمام تیم‌های حاضر در آن باشگاهی بودند. این لیگ معتبرترین جامی بود که تا آن زمان برگزار شده بود، در اولین دوره این رقابت‌ها که با نام جام منطقه‌ای ایران برگزار شد همانند اولین دوره جام قهرمانی ایران تیم تاج تهران به قهرمانی دست یافت و در دومین دوره این جام تیم پرسپولیس قهرمان شد.

جام تخت جمشید: ۵۷ – ۱۳۵۲

با برگزاری ۱۰ دوره از جام قهرمانی فوتبال ایران ،، ۲ دوره از جام منطقه‌ای و کسب تجربه از آزمون خطا ، با اعلام فدراسیون فوتبال ایران در سال ۱۳۵۲ لیگ سراسری با نام جام تخت جمشید آغاز شد، اولین دوره مسابقات جام تخت جمشید با حضور دوازده تیم آغاز شد، در نهایت و بعد از انجام بازی‌های رفت و برگشت بین تیم‌های حاضر در این مسابقات، پرسپولیس که بر خلاف اکثر تیم‌های حاضر در آن جام از طریق بخش خصوصی اداره می‌شد، عنوان قهرمانی را در اولین دوره این رقابت‌ها از آن خود کرد. تاج تهران تهران نایب قهرمان شد و پاس تهران به مقام سوم دست یافت. در سال ۱۳۵۳ تاج تهران توانست عنوان قهرمانی را به دست آورد اما در سال ۱۳۵۴ بار دیگر پرسپولیس فاتح این رقابت‌ها نام گرفت. تیم پاس تهران که ۳ بار فاتح جام قهرمانی فوتبال ایران شده بود در سالهای ۱۳۵۶ و ۱۳۵۵ دو بار پیاپی جام تخت جمشید را از آن خود ساخت تا با کسب ۵ قهرمانی در لیگ ایران به موفق ترین تیم‌ باشگاهی تا آن زمان تبدیل شود. . اما ششمین دوره این مسابقات به دلیل انقلاب ایران ناتمام ماند و برای همیشه لیگ تخت جمشید به تاریخ پیوست. بعد از انقلاب شرایطی مثل جنگ باعث شد لیگ باشگاهی فوتبال ایران تا سال ۱۳۶۸ تعطیل شود و تیم‌های باشگاهی در لیگ‌های استانی شرکت کنند.ّ

توضیحات: جام تخت جمشید در ۶ دوره برگزار شد که دوره ششم آن به دلیل تقارن با انقلاب ۱۳۵۷ ناتمام ماند. سه تیم پرسپولیس، تاج تهران و پاس تهران موفق به کسب عنوان قهرمانی شدند.
این جدول تا پایان دور پنجم تنظیم شده‌است و دور ششم به دلیل ناتمام ماندن آن در این جدول محسوب نشده‌است.
در لیگ تخت جمشید برای هر برد ۲ امتیاز و برای هر مساوی ۱ امتیاز در نظر گرفته می‌شده‌است.

۱۳۵۷ تا ۱۳۶۷

وقوع انقلاب در ایران و همچنین جنگ با عراق باعث شد لیگ فوتبال ایران با یک دهه وقفه مواجه شود. در این سال‌ها مسابقات فوتبال در داخل کشور با حضور تیم‌هایی با نام استان‌ها یا مسابقات باشگاهی با تعداد محدود در داخل استان‌ها برگزار می‌شد.

لیگ قدس: ۶۹ – ۱۳۶۸

با پایان جنگ ایران و عراق و ایجاد ثبات در کشور، سال ۱۳۶۸ فدراسیون فوتبال با اتتخاب تیمهای برتر استانها این مسابقات را به صورت سراسری با عنوان جام قدس برگزار کرد. روش مسابقات باز به شیوه ی اولین دوره جام قهرمانی فوتبال ایران در سال ۱۳۳۶ در دو‌ گروه برگزار شد دیدار نهایی که مشخص کننده قهرمان بود بین استقلال و پرسپولیس برگزار شد و در پایان .استقلال تهران موفق شد با شکست پرسپولیس به مقام قهرمانی دست یابد.

استقلال اولین و آخرین قهرمان لیگ قدس است چرا که در پایان این رقابت‌ها و در دوره ریاست ناصر نوآموز بر فدراسیون فوتبال ایران، طرح برگزاری مسابقاتی با عنوان جام آزادگان با حضور تیم‌هایی از سراسر ایران تصویب شد تا لیگ قدس با عمر یکساله کوتاهترین لیگ ایران لقب بگیرد.

جام آزادگان: ۸۰–۱۳۷۰

پاس فاتح اولین دوره جام آزادگان که در سال ۱۳۷۰ برگزار شد نام گرفت. این تیم در سال بعد هم موفق به کسب عنوان قهرمانی در این جام شد و در همین زمان نیز جام قهرمانی باشگاه‌های آسیا را با شکست نماینده عربستان در دیدار فینال به ایران آورد. پس از دو قهرمانی متوالی پاس تهران نوبت به سایپا تهران رسید تا در سال‌های ۱۳۷۲ و ۱۳۷۳ دو بار پیاپی فاتح این جام شوند. پرسپولیس در سال‌های ۱۳۷۴ و ۱۳۷۵جام قهرمانی را از آن خود کرد. در سال ۱۳۷۶ استقلال فاتح این رقابت‌ها نام گرفت. در سال‌های ۱۳۷۷–۷۸ و ۱۳۷۸–۷۹ مجدداً پرسپولیس و در آخرین دوره یعنی ۱۳۷۹–۸۰ استقلال قهرمان رقابتها شد.

توضیحات: لیگ آزادگان در ۱۰ دوره برگزار شد.
این جدول تا پایان دور دهم تنظیم شده‌است.
در چهار دوره اول لیگ آزادگان برای هر برد ۲ امتیاز و برای هر مساوی ۱ امتیاز در نظر گرفته می‌شده‌است.

جام خلیج فارس: هم‌اکنون–۱۳۸۰

در چهارمین سال ریاست صفایی فراهانی بر فدراسیون فوتبال، هیئت رئیسه سازمان لیگ تصمیم به برگزاری لیگ حرفه‌ای در مسابقات باشگاهی ایران گرفت که در نهایت نام لیگ برتر روی آن نهاده شد. برنامه‌های این لیگ با هدف پیشرفت فوتبال باشگاهی در ایران تدوین و تصویب شد. در این مدت نحوه سقوط و صعود تیم‌ها به این مسابقات بارها تغییر کرده‌است. به گفته بهمن حسین پور سفیر ایران در ترکیه، وی قوانین لیگ حرفه‌ای فوتبال ترکیه را به ایران ارسال کرده و اساسنامه لیگ حرفه‌ای ایران بر اساس قوانین لیگ حرفه‌ای فوتبال ترکیه تدوین شده‌است.[۶] اولین دوره لیگ برتر با حضور ۱۴ تیم آغاز شد، ۱۲ تیم آخرین دوره جام آزادگان، به اضافه دو تیم ملوان و ابومسلم که از زیرگروه صعود کرده بودند، تیم‌های حاضر در این مسابقات را تشکیل می‌دادند. این رقابت‌ها از روز یازدهم آبان ماه سال ۱۳۸۰ آغاز شد و با قهرمانی پرسپولیس به پایان رسید.


منبع:[۸]

نکات:
۱- امتیازات کسر شده در ادوار لیگ برتر از جمع امتیازات کسر شده است
۲- گلهای بازیهایی که نتایجش با رای کمیته انضباطی تعیین شده است در جدول لحاط نشده است

به‌ روز رسانی: تا پایان نوزدهمین دوره لیگ برتر

نکات

  1. این تیم که در چند فصل اول لیگ برتر با نام سایپا تهران در مسابقات حاضر میشد به سایپا کرج تغییر نام داد و بازیهای این تیم نیز در شهر کرج برگزار میشد ولی از لیگ پانزدهم دوباره با نام سایپا تهران در مسابقات به میدان رفت و بازیهایش نیز به ورزشگاههای شهر تهران منتقل شد
  2. این تیم سه فصل با نام صبا باطری تهران در لیگ برتر شرکت کرده و سپس به صبای قم تغییر نام داده است
  3. این تیم سه فصل با نام پیکان قزوین در لیگ برتر شرکت کرده است
  4. این تیم دو فصل با نام مقاومت سپاسی شیراز در لیگ برتر بازی کرده است
  5. شش فصل با نام پاس تهران در لیگ برتر حاضر بود و سپس به پاس همدان تغییر نام داد و چهار فصل هم با این نام در لیگ برتر حاضر بود
  6. نام اصلی این تیم راه‌آهن تهران میباشد ولی با نامهایی چون راه‌آهن شهرری و راه‌آهن یزدان نیز در مسابقات لیگ برتر به میدان رفت
  7. نام اصلی این تیم نفت تهران میباشد ولی با نامهایی چون نفت طلاییه و نفت نوین تهران نیز در مسابقات لیگ برتر به میدان رفت
  8. این تیم در اولین دوره لیگ برتر با نام استقلال رشت در مسابقات حاضر بود سپس دو فصل نیز با نام پگاه بازی کرد و از فصل چهارم حضورش به داماش گیلان تغییر نام داد
  9. این تیم چهار فصل با نام پدیده در لیگ برتر حاضر شد و سپس به شهرخودرو تغییر مالکیت داد
  10. با اینکه در محافل رسمی از مشکی‌پوشان به عنوان نام این تیم یاد میشد ولی در محافل عمومی نام این تیم سیاه‌جامگان نوشته و صدا میشد

تعداد تیم‌ها

قهرمانان


مسابقات جام قهرمانی ایران

جام منطقه‌ای ایران

جام تخت جمشید

جام قدس

جام آزادگان

جام خلیج فارس

یادداشت:

  • در سال ۱۳۵۷ تیم تاج به استقلال تغییر نام داد.
  • در سال ۱۳۶۴ پرسپولیس ابتدا به آزادی و سپس به پیروزی تغییر نام داد اما در تمامی این مدت در سطح جامعه از این تیم با عنوان پرسپولیس یاد می‌شد. در نهایت در سال ۱۳۹۱ به صورت رسمی برند پرسپولیس برای این تیم ثبت‌شد.
  • لیگ آزادگان هم‌اکنون به لیگ دسته اول فوتبال ایران اطلاق می‌شود.
  • پرسپولیس با پنج قهرمانی متوالی، رکورددار بیشترین قهرمانی‌های متوالی در تاریخ لیگ فوتبال ایران است.
  • باشگاه پرسپولیس در چهاردهمین دوره برگزاری لیگ فوتبال در ایران و به علت داشتن تعداد زیادی ملی پوش (۷ بازیکن) و حضور تیم ملی در جام جهانی ۱۹۹۸ از بازی‌های لیگ کناره‌گیری کرد.[۹][۱۰][۱۱][۱۲]

تعداد حضور تیمها در لیگ فوتبال ایران

تاریخ به روز رسانی: ۹ مرداد ۱۳۹۹ ه

تیم‌های لیگ فوتبال ایران برپایه فصل و رتبه

از ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۷

تا ۱۳۸۰

یاداشت

  1. ناتمام ماند.
  2. به صورت گروهی در ۲ گروه برگزار شد.
  3. به صورت گروهی در ۲ گروه برگزار شد.

لیگ برتر

جستارهای وابسته

پانویس

  1. جام قهرمانی فوتبال ایران ۱۳۳۶
  2. «روزنامه همشهری امروز - صفحه اول - شنبه 4 بهمن 1399». روزنامه همشهری امروز - صفحه اول - شنبه 4 بهمن 1399 (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  3. «fotball tabriz». www.tabrizinfo.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  4. «همشهری ورزشی | اصغر تهرانی و تاج ابوالحسن!». web.archive.org. ۲۰۱۷-۱۱-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  5. «مجموعه ورزشی شهید شیرودی - اماکن ورزشی». www.shirodisportcomplex.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۱-۲۳.
  6. «گفتگوی مشروح ایرنا با حسین پور سفیر جمهوری اسلامی ایران»، وبگاه سفارت ج.ا. ایران در آنکارا
  7. «رکورد۱۲ امتیازی پرسپولیس در ناکامی!». ورزش سه. ۱۶ بهمن ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۸.
  8. «جدول کلی لیگ برتر ایران».
  9. ایران، عصر (۲۰۱۰-۰۷-۲۵). «همه آمار و ارقام لیگ در ایران». عصر ایران. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۴.
  10. «عکسهای کمیاب (62)/ پرسپولیسی که از لیگ کنار کشید - مشرق نیوز». مشرق نیوز. ۲۰۱۴-۰۹-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۴.
  11. «۵ تیمی که در لیگ برتر رکورددار هستند - مشرق نیوز». مشرق نیوز. ۲۰۱۹-۱۱-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۴.
  12. مدال، تحریریه (۲۰۱۹-۱۱-۰۶). «پنج تیمی که در لیگ برتر رکورددار هستند». مدال. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۴-۲۴.