تاریخ جهان

تاریخ انسان و پیش از تاریخ
↑ پیش از هومو (پولیوسن)
سامانه سه‌عصری پیشاتاریخ
عصر سنگی پارینه‌سنگی زیرین: انسان خردمند, انسان راست‌قامت, پارینه‌سنگی میانی: انسان اولیه پارینه‌سنگی پایانی: behavioral modernity نوسنگی: تمدن عصر برنز شرق نزدیک • هند • اروپا • چین • کره عصر آهن Bronze Age collapse • Ancient Near East • India • اروپا • چین • ژاپن • کره • نیجریه
تاریخ ثبت شده
انسان پیشاتاریخ عصر برنز عصر آهن تاریخ باستان قرون وسطی پیشامدرنیته مدرنیته پست‌مدرنیته
↓آینده

برای مشاهده تاریخ زمین که شامل پیش از پیدایش انسان نیز می‌شود به نوشتار تاریخ زمین مراجعه کنید.

تاریخ جهان حافظه ثبت شده انسان هوشمند در سراسر جهان است. تاریخ انسان باستان با اختراع خط آغاز می‌شود. اختراعی که به صورت مستقل از یکدیگر، در بسیاری از نقاط زمین رخ داد و امکان ثبت و انتقال خاطرات و تجربیات بشری را فراهم ساخت تا زمینه ساز رشد دانش شود. با این حال درک بهتر تاریخ بشری، نیازمند مراجعه به دوران ماقبل تاریخ است.

تاریخ بشر توسط یک رشته پیوسته و تدریجی از اکتشافات، نوآوری‌ها و اختراع‌ها مشخص شده‌است. همچنین این تاریخ گاه شامل جهش‌ها و انقلاب‌هایی است که دوره‌های جدیدی در تاریخ بشری ایجاد کرده‌اند. انقلاب کشاورزی یکی از این نقاط عطف تاریخی است. بین ۸۵۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد، در هلال حاصلخیز، انسان شروع به پرورش سیستماتیک گیاهان و حیوانات کرد. این شیوه زندگی از یک سو به سرعت به مناطق همسایه گسترش و توسعه یافت، و از سوی دیگر به صورت مستقل در نقاط دیگر زمین به وجود آمد تا سرانجام هوشمندترین زندگی‌های یکجانشینی به عنوان کشاورزی در مناطق نزدیک به آب پدید آمد. با گسترش راه‌های ارتباطی میان جوامع و پیدایش مفهوم تجارت و حمل و نقل، این واحدهای کوچک و جداگانه به مرور به یکدیگر پیوسته و واحدهای بزرگتری را تشکیل دادند. چنین رشدی در سایه امنیت نسبی و افزایش تولید ناشی از گسترش کشاورزی ممکن شد.

اضافه تولید محصولات کشاورزی به مرور افزایش تقسیم کار، بالا رفتن سطح آسایش، و توسعه شهرها و در نتیجه تمدن‌ها را ممکن ساخت. پیچیدگی رو به رشد جوامع انسانی سیستم‌های حسابداری را غیرقابل اجتناب ساخت؛ چنین نیاز و تکاملی سبب اختراع خط و آغاز نوشتن انسان شد. اختراع تقریبا همزمان و مستقل از یکدیگر خط در نقاط گوناگون زمین سبب شده تا بسیاری از این نقاط خود را «گهواره تمدن» بشری بخوانند.

تمدن‌ها در آغاز و به ناچار در نزدیکی رودخانه‌ها گسترش یافتند. ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، اولین تمدن‌های خاور میانه در منطقه بین النهرین (حدفاصل رودخانه‌های دجله و فرات)، اولین تمدن مصری در ساحل رودخانه نیل و دره ایندوس، و در نهایت اولین تمدن‌های چینی در امتداد رودخانه‌های بزرگ چین پدید آمدند.

تاریخچه جهان معمولاً تقسیم می‌شود به:

• عهد عتیق: خاورمیانه باستانی، دوران کلاسیک حوضه دریای مدیترانه، چین و هند باستان تا حدود قرن ۶ میلادی
• قرون وسطی: از قرن ۶ تا قرن ۱۵ میلادی
• دوران پیش مدرن: که شامل رنسانس در اروپا بوده و از قرن ۱۶ تا حدود سال ۱۷۵۰ میلادی است
• عصر مدرن: از عصر روشنگری و انقلاب صنعتی اروپا در سال‌های ۱۷۵۰ تا کنون

در اروپا معمولاً سقوط امپراطوری روم (۴۷۶میلادی) به عنوان پایان دوره باستان و آغاز قرون وسطی در نظر گرفته می‌شود. هزار سال بعد، در اواسط قرن ۱۵ میلادی، اختراع یوهانس گوتنبرگ در صنعت چاپ مدرن انقلابی در ارتباطات به وجود آورد و کمک کرد تا قرون به پایان رسیده و رنسانس اروپا و انقلاب علمی پدید آیند. در قرن ۱۸، انباشت دانش و فن آوری در اروپا به حدی رسید که جرقه‌های انقلاب صنعتی زده شد.

دوران پارینه سنگی

پارینه سنگی یعنی «عصر حجر قدیمی». این دوره اولین دوره از عصر حجر است و خود به سه دوره پارینه سنگی ابتدایی، پارینه سنگی میانی و پارینه سنگی پایانی تقسیم می‌شود.

• پارینه سنگی ابتدایی (Lower Paleolithic) دوره‌ای در تکامل انسان است که انسان‌ها برای اولین بار شروع به استفاده از ابزارهای سنگی کردند. پارینه سنگی ابتدایی ۲٫۵ میلیون سال پیش آغاز شد. زمانی که اولین بار دسته‌ای از جانوران (Homo) پیدا شدند که انسان و انواع میمون‌ها جزو آن به حساب می‌آیند. انسان ماهر (Homo Habilis)، قدیمی‌ترین گونه در این دسته از انسان‌ها محسوب می‌شود.
• منشاء پارینه سنگی میانه (Middle Paleolithic) حدود ۳۰۰۰۰۰ سال پیش است. دورانی که با دست یابی انسان به تکنیک ساخت ابزار سنگی مشخص شده‌است. اصطلاح انسان هوشمند اولیه (Archaic homo sapiens) به طور معمول برای اشاره به رده انسان‌های اولیه دوره پارینه سنگی میانه استفاده می‌شود. آناتومی بدن انسان مدرن نیز در دوران پارینه سنگی میانه پدید آمد. انسان‌ها در حدود ۱۰۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ سال پیش از شرق آفریقا به آسیا گسترش یافتند و بعدها و در حدود ۵۰ هزاره پیش به جنوب آسیا و استرالیا راه پیدا کردند. حرکت به سمت شمال و اروپای کنونی و به سمت شرق و آسیای مرکزی ۴۰ هزاره پیش و به سمت غرب و آمریکا حدود ۱۳ هزاره پیش انجام شد.
• پارینه سنگی پایانی (Upper Paleolithic) در حدود ۴۰ هزاره پیش با ظهور تنوع وسیع تری از آثار مکشوفه و پیدایش نشانه‌هایی از تمدن آغاز شد.

در سراسر دوران پارینه سنگی، انسان‌ها به طور کلی به عنوان عشایر شکارچی-گردآورنده زندگی می‌کردند. جوامع شکارچی-گردآورنده تمایل داشتند همچنان در گروه‌های کوچک باقی بمانند و به تساوی کامل انسان‌ها اعتقاد داشتند. هرچند گاه با کسب منابع گستره غذایی و یا دست یابی به شیوه‌های ذخیره سازی منابع غذایی جمعیت آنها گسترش می‌یافت و جوامع پیچیده تری نظیر ریاست قبیله‌ای (chiefdom) و طبقات اجتماعی تشکیل می‌دادند.

ایران در دوره پارینه سنگی : بررسیهای باستان شناسی – انسان شناسی در ایران امروزی برای شناسایی دوره پارینه سنگی، هم جدید و هم محدود است. به دلیل همین دو امر، اطلاعات به دست آمده نیز بسیار ناچیز و در محدوده ظن و گمان است.آثاری شامل چند افزار سنگی از منطقه ای واقع در آذربایجان، در مثلث بین مراغه، تبریز و میانه، نیز به دست آمده است که بنا به گزارش متعلق به دوره پارینه سنگی قدیم است.علاوه بر آن ابزار سنگی به دست آمده از منطقه " لدیز " سیستان است که قدمتی برابر با یکصد هزار سال دارند و از نظر فن ابزار سازی، آنها را جزو نوع آشولین ( Acheulean ) یعنی جدیدترین ابزارهای سنگی دوره پارینه سنگی قدیم طبقه بندی کرده اند. شاید بتوان مستندترین آثار این دوره در ایران را در غارهای خرم آباد کنونی و به شرح زیر ردیابی کرد: غار همیان شامل همیان یک و دو: این دو غار (پناهگاه) مسکون و منقوش مجاور هم واقع شده و در محلی به نام ((چالگه شَلَهْ)) در یکی از دره های رشته کوه شمال کوهدشت بنام ((سَرسورن)) قرار گرفته اند. پژوهشگران سابقه سکونت و ابزار غار همیان یک را به قدیمی ترین دوره موسترین (حدود 100000 تا چهل هزار سال ق) نسبت می دهند، بر اساس بررسیهای انجام شده غار همیان دو نیز ادامه فرهنگ همیان یک شناخته شده است. در غار همیان دو علاوه بر ابزار و شواهد سکونت، نقاشیهایی از ادوار بعد بر بدنه غار شناسایی و مطالعه شده است، این نقاشیها به گروههای انسانی 17 تا 15 هزار سال پیش نسبت داده شده اند.

عصر حجر

میانه سنگی (( مزولیتیک )) 10000 تا 8000 ق.م

از دورۀ میان سنگی (8000الی 6000 سال قبل از میلاد) بشر به بیرون از غار آ مده و غار را به عنوان پناه گاه استفاده کرد. در آثار این دوره بر خلاف دوره پارینه سنگی پیکره انسان به وفور دیده می شود.بیشترین آثار به جای مانده از این دوره در سواحل مدیترانه در اروپا ست.از مشهورترین آنها صخره های آداهورا در سیسیل ایتالیا است. در این دوران احتمالا به دلیل مساعد شدن شرایط آب و هوایی انسانها از درون غارها بیرون آمدند و از غارها به عنوان پناهگاه استفاده کردند و نقاشی های خود را بر دیوارهای کم عمق غار بر جای گذاشتند این آثار به نقاشی های پناهگاهی معروف می باشند.این نقاشی ها کوچک و فوق العاده زنده نما می باشند و انسان را در صحنه های شکار و رقص های جادویی نشان می دهد. از این تاریخ ساخته های عظیمی از سنگ توسط بشر بر جای مانده که مربوط به 3000 سال قبل از میلاد می باشد . این نوع معماری به درشت سنگها (مگاليتس)مشهور می باشد.این ساخته ها را می توان پایه های اولیه هنر معماری در تاریخ دانست.مانند اثر استونهنج که حدود 1650 سال قبل از میلاد در دشت سالزبري انگلستان به جای مانده است. نمونۀ دیگر این آثار در غارهای سنگی لون مین در5/12 کیلومتری حومه جنوبی شهر لو یان استان خه نان در مرکز چین درپرتگاه های شرقی و غربی دره لون مین قرار دارد . مهمترین آثار این دوره در ایران :

غار دوشه در خرم آباد لرستان ، غاریست از سنگ، یخ و گدازه‌های آتشفشانی. دیوارنگاری های این غار مربوط به حدود هزاره هشتم پیش از میلاد می باشد. غار میر ملاس یا میر ملاث (خرم آباد) غاری مسکون و منقوش در تنگه ای به همین نام در شمال غرب کوهدشت قرار دارد. تعدادی از نقاشیهای بدنه غار و برخی آثار به دست آمده از آن قدیمی تر از دوره نئولتیک (حدود 16000 سال تا 11000 سال ق) تشخیص داده شده و پاره ای دیگر از تصاویر و شواهد آنرا به دوره نئولتیک (حدود 10500 سال تا هزار ششم ق.م) مربوط می دانند. کوه ارنان: کوه ارنان در 71 کیلومتری جنوب غربی شهر یزد، در جنوب روستای ارنان قرار دارد. بر روی سنگ کوه ارنان نقش هایی کنده شده است،که مربوط به زندگی انسان در دوره حجر است و قدمت شهر یزد را به 10هزار سال پیش از میلاد مسیح می رساند. این سنگ نوشته ها شباهت بسیاری با سنگتراشی های انسان در اواخر دوره دیرینه سنگی استان همدان دارد.

پیدایش کشاورزی

عقیده بر اینست که پیدایش گندم و اهلی سازی گوسپند و بز در ایران، گندم تکدانه در مصر و گاو در یونان بوده‌است.

آغاز تمدن

عملیات باستانشناسی در تپه حسنلو در آذربایجان منجر به کشف شهری باستانی به قدمت ۸۰۰۰ سال گردید و ابزار و ظروف و دیوارهای غیر سنگی و ستونهای سنگی و نیز یک جام یک کیلوگرمی از جنس طلا با نقش و نگارهای بدیع و گویا کشف شد. گفتنیست قدمت این تمدن بسیار بیش از تمدن بابل و سومر است

تاریخ اسلام

تارخ اسلام از عربستان با بعثت محمد ابن عبدالله(ص) درقرن هفتم میلادی آغاز شد. برطبق با ور مسلمانان٬ محمد(ص) فرستاده خداوند می باشد و قرآن معجزه ای است که به همراه دارد.

قرن ۲۰

قرن بیستم درحالی شروع می شد که اروپا در اوج ثروت و قدرت بود و هم چنین قسمت زیادی از جهان مستعمره آن ها بودند و یا زیر سلطه ی غیر مستقیم این قاره بودند.در این دوره جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم رخ داد.

قرن ٢١

قرن بیست و یکم با جهانی شدن اقتصاد مشخص شده است

منابع

برگردان از ویکی‌پدیای انگلیسی