شامپانزه
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
- برای دیگر کاربردها شامپانزه (ابهامزدایی) را ببینید.
| شامپانزه معمولی | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||
| طبقهبندی علمی | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
|
||||||||||||||
| Pan troglodytes (Blumenbach٬ ۱۷۷۵) |
||||||||||||||
 زیستگاه شامپانزهها. 1. Pan troglodytes verus. 2. P. t. vellerosus. 3. P. t. troglodytes. 4. P. t. schweinfurthii.
|
نام شامپانزه معمولا به این نوع شامپانزه اطلاق میشود که به شامپانزه معمولی شهرت دارد. این شامپانزه که به شامپانزه قوی هیکل آدم نما شهرت دارد بسیار از انسان قوی تر است و در آفریقا زیست میکند.با اینکه از نخستینهایی[۲] مثل گوریل و اورانگوتان کوچکتر است اما از هر دوی آنها باهوش تر میباشد. شامپانزهها نزدیکترین حیوان از نظر نقشه ژنی به انسان هستند.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] زیرگونهها
شامپانزه معمولی دارای چند زیرگونهاست:
- شامپانزه مرکزی که در کشورهای کامرون ٬ مرکز آفریقا در کشورهایی مثل گابون و کنگو زیست میکند.
- شامپانزه غربی که در کشورهای مثل مالی ٬ گینه ٬ سیرالئون ٬ لیبریا ٬ ساحل عاج ٬غنا و نیجریه زندگی میکند.
- شامپانزه نیجریه کامرونی.
- شامپانزه شرقی که در کشورهای جمهوری آفریقای مرکزی ٬ سودان ٬ کنگو ٬ اوگاندا ٬ رواندا ٬ بروندی ٬ تانزانیا و زامبیا زیست میکنند.
[ویرایش] درباره شامپانزه
شامپانزهها در جنگلهای استوایی و ساواناهای مرطوب غرب و مرکز آفریقا زیست میکنند.آنها در گذشته در مناطق وسیع تری زیست میکردند اما زیستگاههای آنها به سرعت از بین رفت.
شامپانزه بالغ وزنی در حدود ۴۰ تا ۶۵ کیلوگرم دارد.قد نرها میتواند تا ۱۶۰ سانتیمتر هم برسد٬ مادهها قدشان به ۱۳۰ سانتیمتر میرسد.اگر چه آنها از انسانها کوچکتر هستند اما زورشان ۵ تا ۶ برابر انسانهاست و علت این امر نیز این است که ماهیچههای شامپانزهها و دیگر نخستینها مثل گوریل فعال تر از انسانهاست.مثلا در سال ۱۹۲۴ در باغ وحشی در نیویورک قدرت شامپانزهای با نیروسنج ٬سنجیده شد شامپانزه مذبور ۷۵ کیلوگرم وزن داشت اما نیروی کششی برابر با ۳۸۴ کیلوگرم ا بر دستگاه وارد کرد و این در حالی است که این رقم برای انسانی در همین وزن معادل ۹۵ کیلوگرم میباشد.شامپانزه دیگری به وزه ۶۱ کیلوگرم در همان باغ وحش در موقع عصبانیت توانست تنها با دست راستش نیروی معادل ۵۷۲ کیلوگرم را بر دستگاه وارد کند.
بدن شامپانزه از موهای قهوهای تیره و ضخیمی پوشیده شده است٬ این موها در تمام بدن بجز کف دستها و پاها ٬ صورت ٬ انگشتها ٬ پنجه پا وجود دارد.صورتش به مرور که رشد میکند موهای خاکستری رنگی در میآورد.شامپانزه دم ندارد و اندامش شبیه انسان است با این تفاوت که به جای ۱۲ جفت دنده که در انسان وجود دارد این حیوان ۱۳ جفت دنده دارد.در هر پایش دو انگشت شصت وجود دارد که در طرف مقابل هم قرار دارند که به وسیله آن میتواند هر جایی را که میخواهد به دقت بگیرد.دوره آبستنی ایشان ۸ ماه است.بچه را در سه سالگی از شیر میگیرند و در حقیقت تا چندین سال بچه در کنار مادرش میماند.شامپانزهها در ۸ تا ۱۰ سالگی به بلوغ رسیده و آماده جفت گیری میشوند و عمرشان تا ۵۰ سال هم میرسد.
[ویرایش] تغذیه
هرچند که شامپانزهها جزو حیوانات همه چیز خوار به حساب میآیند اما تغذیه اصلی آنها از گیاهان است.آنها برگ درختان ٬ میوهها ٬ دانه و تخم گیاهان و انواع قارچ را میخورند و برای تکمیل سبد غذایی خود اقدام به شکار برخی از حشرات کوچک مثل موریانهها و حتی خوردن گوشت توله پلنگها و بوزینهها میکنند.البته کشتن توله پلنگ بیشتر از اینکه اقدامی در جهت تغذیه باشد در جهت پیشگیری است زیرا پلنگها از دشمنان اصلی شامپانزهها در طبیعت هستند چون هم سرعت بالایی دارند هم توانایی بالا رفتن از درخت را دارند.گاهی شامپانزهها به صورت دست جمعی به شکار میمون قرمز غربی میروند.مستنداتی از آدم خواری شامپانزهها هم وجود دارد که البته زیاد اهمیتی ندارند.در موارد نادری هم مشاهده شده که اگر فرصت مناسب باشد به بچه انسان حمله میکنند و میخورند.
شامپانزههای غرب آفریقا تنها حیوانی هستند که مانند انسان در طول روز از ابزار به طور عادی استفاده میکنند.شامپانزههایی در سنگال دیده شده که برای شکار شاخه درختی را شکسته و پوستش را کنده و یک طرف آن را با دندان تیز کردند و از آن نیزه ساختند و به وسیله آن «گالاگوس» که نوعی بوزینه کوچک است را هنگامی که در شکاف درختان خوابیده شکار کردند.
[ویرایش] عادات
شامپانزهها در اجتماع و با یکدیگر و در یک گروه زندگی میکنند که ممکن است از ۱۵ تا ۲۰ شامپانزه را شامل شود اما وقتشان را صرف گشتن با تنها چند شامپانزه میکنند.شامپانزهها موجوداتی درخت زی و زمین زی هستند و هم بر روی زمین هم بروی درخت به طور مساوی زندگی میکنند.بر روی زمین چهار دست و پا راه میروند و فقط میتوانند مسافت کوتاهی ا روی دو پا راه بروند.شامپانزه مانند گوریل حیوانی پنجه رو است پ تفاوت راه رفتنش با دیگر نخستینهایی مثل اورانگوتان و بونوبو(نوعی شامپانزه)در این است که از قسمت بیرونی کف پاهایش برای حرکت کردن استفاده میکند.
شامپانزهها در جامعهای گسسته از هم زندگی میکنند و همه اعضای گروه همیشه با هم و در کنار هم نیستند.جفت گیری بی قاعدهاست و گروههایی که ممکن است به وجود بیاید به این صورت میباشند:گروهی تماما نر ٬ مادههای بالغ و فرزندانشان ٬ گروهی شامل هر دو جنس نر و ماده ٬یک ماده و فرزندش یا حتی یک شامپانزه منفرد.نرها در هسته اصلی اجتماع شامپانزهها میباشند در گروه میگردند و مواظب اعضای گروه هستند و همچنین به دنبال غذا میگردند.در میان نرها نیز یک سلسه مراتب قدرت رعایت میشود.ساختار غیر معمولی جوامع از هم گسسته شامپانزهها اینگونهاست یک گروه در درون گروه اصلی نوعی خودمختاری دارد و خودشان فارغ از گروه اصلی از خودشان دفاع میکنند یا استراحت میکنند.در واقع شامپانزهها همزمان با حضور در گروه اصلی نوعی استقلال شخصی هم دارند.
در نتیجه یک شامپانزه تنها خودش به تنهایی به دنبال غذا میگردد یا در گروههای کوچکتر(در مقابل گروه بزرگتر که همه در آن هستند و در داخل این گروه آن گروه کوچکتر تشکیل میشود).این گروهای کوچکتر برای اهداف مختلف و در انواع مختلف شکل میگیرد به طور مثال یک گروه تماما مذکر که برای شکار کردن و بدست آوردن گوشت تشکیل شده باشد.زمانی هم ممکن است یک نر و ماده بالغ گروهی را برای جفت گیری با هم تشکیل بدهند.وقتی شامپانزهها با خطری روبرو میشوند جیغهای بلندی میکشند و از ابزاری که میتواند در مقابله با تهدید به کارشان بیاید استفاده میکنند.دشمن طبیعی شامپانزهها پلنگ است اما خود پلنگ به راحتی توسط شیرها شکار میشود.
[ویرایش] استفاده از ابزار
مدت زمان زیادی است که دانشمندان میدانند که شامپانزهها از ابزار استفاده میکنند اما تحقیقات اخیر نشان دادهاست که شامپانزهها از ۴۳۰۰ سال پیش از ابزار سنگی استفاده میکردند.اخیرا استفاده از ابزار در شامپانزهها پیشرفت کردهاست به طوری که شامپانزه غربی در حالی مشاهده شده که از شاخه درختان نیزه دست کرده و آن را تیز کرده و بوزینه شکار کردهاست و شامپانزه شرقی نیز در حالی که یک شاخه را تغییر شکل داده بود و از آن برای شکار موش خرما استفاده میکرد دیده شده.
شامپانزه های جنگلی در گینه در آفریقا از سنگ های تیز و ابزار چوبی برای بریدن و قطعه قطعه کردن میوه ها بر روی سندان های سنگی استفاده می کنند.[۳]
[ویرایش] نقشه ژنی شامپانزه
انسان و شامپانزه از لحاظ ژنی بسیار به هم نزدیک هستند.بعد از تکمیل نقشه ژنی انسان توسط دانشمندان نقشه ژنی شامپانزه تکمیل شد. تحقیقی در دسامبر ۲۰۰۳ نشان داد که ۷۶۰۰ ژن بین دو کروموزوم مشابه هستند و ژنهایی که مطمئنا شبیه هستند ژن مربوط به توانایی پیشرفت صحبت کردن[۴] است که در انسان بسیار سریع پیشرفت کردهاست.تفاوت ژنی بین انسان و شامپانزه مربوط به ۳۵ میلیون تک نوکلوئونید ٬ ۵ میلیون حذف و ایجاد در کروموزومها و ترکیبهای جدید کروموزومی است.شباهت پروتئینهای انسان و شامپانزه به طور میانگین در دو اسید آمینه است.حدود ٪۳۰ از پروتئینهای انسان به طور متوالی با پروتئینهای شامپانزه مشابهاست. تکثیر و کپی شدن بخش کوچکی از کروموزومها علت اصلی تفاوت ژنی میان انسان و شامپانزهاست.در حدود ۶ تا ۷ میلیون سال پیش جد مشترک انسانها و شامپانزهها از یکدیگر منشعب شدهاند.
[ویرایش] شامپانزهها و انتقال ویروس ایدز به انسان
دو نوع ویروس اچآیوی انسان را آلوده ساختهاست که به نوع یک و دو شناخته میشوند.ویروس نوع یک خطرناکتر است و راحتر انتشار مییابد٬اکثر بیماریهای ایدز در جهان عاملش ویروس نوع یک است.اما ویروس ایدز نوع دوم تا حدود زیادی محدود به غرب آفریقا است. هر دو ویروس از غرب و مرکز آفریقا منتشر شدهاند و از نخستینها به انسان سرایت کردند. ویروس ایدز نوع یک از زیر گونهای از شامپانزه که در جنوب کامرون زندگی مکند انتشار یافتهاست.کینشازا در جمهوری دمکراتیک کنگو دارای بزرگترین تنوع در ویروس ایدز نوع یک را دارد و اشاره شده که ویروس ایدز نوع یک در این محل از هر جای دیگری قدمتی طولانی تر دارد. ویروس ایدز نوع دوم از نوعی میمون در گینه بیسائو منتشر شدهاست.
[ویرایش] پانویس
- ↑ Hominidae
- ↑ نخستینها یا پریماتها عالیترین راسته پستانداران هستند.انسان نیز تیرهای از همین راستهاست.
- ↑ شامپانزه ها با هوش تر از آنند که تصور می شد
- ↑ دانشمندان پس از مطالعات زیاد دست کم بیست صدای مختلف و کاملا متمایز را به عنوان زبان شامپانزه باز شناختند.
[ویرایش] منبع
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا، «Common Chimpanzee»، ویکیپدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۱۸ اوت ۲۰۰۸).
- به من بگو چرا(دنیای شگرف حیوانات)٬آرکدی لئوکوم٬مترجم دکتر سید خلیل خلیلیان چاپ ششم انتشارات فرجام ۱۳۷۳.
- منبع جعبهزیست (انگلیسی). ویکیپدیا انگلیسی. بازدید در تاریخ ۲۰ نوامبر ۲۰۰۸.
 |
در ویکیانبار منابعی در رابطه با موجود است. |
|
|||
|---|---|---|---|
|
زیرشاخهٔ ششپایان: سختپوستان: آرتمیا • پاروپا • خرچنگ آب شیرین • خرچنگ دریایی • خرچنگ • دافنی • سپرمیگو • شاهمیگو • شپشکماهی • کریل • کشتیچسب • میگو قلابداران: عنکبوت دریایی، خرچنگ نعل اسبی، بسیارپایان: خردپا • صدپا • کوتولهپا • هزارپایی دیگر بیمهرگان
شاخهٔ کیسهتنان (کنیداریا): اوبلیا • ایروکانجی دریا • چتر دریایی • زنبور دریایی • شقایق دریایی • عروس دریایی • عروس ساقدار دریایی • فیزالیا • قلم دریایی • مرجان بادبزنی • مرجان دریایی • هیدر خارپوستان: آفتابگردان دریایی • توتیای دریایی • خارپوست دریایی • خیار دریایی • زنبق دریایی • ستاره دریایی • ستاره شکننده • ستاره سبدی • سکه دریایی • مینای دریایی نرمتنان: بسصدفی • بیصدفی • پروانه دریایی • تکپارهصدفی • حلزون دوکفه • حلزون سیب • خارهچسب • دوکفهای • سپرپا • سرپاور (هشتپا، دهپا) • شکمپا • صدف خوراکی • صدف مروارید • گوشماهی • گهواره دریایی • لیسه • لیسه دریایی • ناوپا کرمها: کرم پهن • کرم حلقوی (از جمله: زالو) • کرم لولهای اسفنجیان: اسفنج آهکی • اسفنج دریایی • چنداسفنجی • سختاسفنج طنابداران دریایی: آبدزدک دریایی • آتشتن • سالپ • لاله دریایی |
