باشگاه فوتبال پرسپولیس تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۶′۲۳.۹۵″ شمالی ۵۱°۲۳′۳۵.۱۵″ شرقی / ۳۵.۷۷۳۳۱۹۴° شمالی ۵۱.۳۹۳۰۹۷۲° شرقی / 35.7733194; 51.3930972

پرسپولیس
Persepolis Teheran Logo(2012).png
نام کامل باشگاه باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس تهران
لقب(ها) ارتش سرخ[۱]
سرخپوشان[۲]
قرمزپوشان[۳]
سرخپوشان پایتخت[۴]
تاریخ تأسیس دی ۱۳۴۲[۵]
نام ورزشگاه ورزشگاه آزادی
تهران
(گنجایش: حدود ۹۰۰۰۰ نفر[۶])
مالک وزارت ورزش و جوانان
مدیرعامل پرچم ایران علی پروین
مربی علی دایی
لیگ لیگ برتر ایران
۹۱-۹۰ لیگ برتر ایران، ۷ام
Kit left arm pers home 2012.png
Team colours
Kit body pers home 2012.png
Team colours
Kit right arm pers home 2012.png
Team colours
Kit shorts pers home 2012.png
Team colours
Team colours
لباس اول
Kit left arm pers away 2012.png
Team colours
Kit body pers away 2012.png
Team colours
Kit right arm pers away 2012.png
Team colours
Kit shorts pers away 2012.png
Team colours
Team colours
لباس دوم
Kit left arm pers away 2012.png
Team colours
Kit body pers away 2012.png
Team colours
Kit right arm pers away 2012.png
Team colours
Kit shorts pers away 2012.png
Team colours
Team colours
لباس سوم
Soccerball current event.svg فصل جاری

باشگاه فوتبال پرسپولیس تهران یک باشگاه فوتبال ایرانی است که در سال ۱۳۴۲ در شهر تهران، پایتخت ایران بنیادگذاری شده[۷] و از باشگاه‌های زیر مجموعه باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس تهران است.

پرسپولیس در جام خلیج فارس بازی می‌کند و پس از سال ۱۳۴۷، در تمامی ادوار برگزارشده در بالاترین سطح لیگ فوتبال ایران حضور داشته‌است.[۸] این باشگاه پرافتخارترین[۹][۱۰] و پرهوادارترین[۱۱] باشگاه فوتبال در ایران است و شهرآورد این تیم با استقلال، مهمترین بازی باشگاهی در ایران است. همچنین طبق گزارش کنفدراسیون فوتبال آسیا، پرسپولیس به عنوان پرهوادارترین تیم فوتبال آسیا شناخته شده است و پس از آن دالیان چین و الهلال عربستان در رتبه‌های بعدی قرار دارند.[۱۲][۱۳] شبکه ورزشی "ای‌اس‌پی‌ان" نیز در گزارشی از باشگاه‌های پرهوادار آسیا، این باشگاه را بالاتر از دیگر باشگاه‌های آسیایی، پرهوادارترین باشگاه فوتبال آسیا معرفی کرد.[۱۴]

پرسپولیس از آغاز تاریخ خود، ۹ بار در بالاترین دسته لیگ فوتبال ایران به قهرمانی رسیده (یک جام منطقه‌ای، ۲ جام تخت جمشید، ۴ جام آزادگان و ۲ جام خلیج فارس) و از این جهت رکورددار است. ۵ بار قهرمانی در جام حذفی ایران و یک قهرمانی در جام برندگان جام آسیا از دیگر قهرمانی‌های مهم پرسپولیس‌اند.

فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال این باشگاه را در رده چهارم برترین باشگاه‌های فوتبال آسیا در قرن بیستم اعلام کرده‌است.[۱۵] همچنین طبق رده‌بندی برترین تیم‌های باشگاهی جهان در سال ۲۰۱۲ میلادی، تیم فوتبال پرسپولیس تهران با ۷۵ امتیاز و کسب رتبه ۲۹۵ جهان، سومین تیم ایرانی و در بین تیم‌های قاره آسیا در مکان سی و سوم قرار گرفت.[۱۶] طبق آخرین رده‌بندی برترین تیم‌های باشگاهی جهان در اوت ۲۰۱۳ میلادی که توسط فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال صورت گرفت، تیم فوتبال پرسپولیس با کسب ۱۴۳۲٫۰۶ امتیاز و کسب رتبه ۴۴۱ جهان، پنجمین تیم ایرانی بوده و در بین تیم‌های قاره آسیا در مکان چهل و یکم قرار دارد.[۱۷] باشگاه پرسپولیس اولین وتنها باشگاه ایرانی‌ست که هواپیمای اختصاصی دارد.[۱۸]

محتویات

تاریخچه

نوشتار اصلی: تاریخچه باشگاه فوتبال پرسپولیس تهران


پیش از انقلاب

دهه ۱۳۴۰

بازیکنان آغازگر نخستین بازی رسمی باشگاه پرسپولیس (پس از پیوستن شاهینی‌ها) برابر تاج در روز ۱۶ فروردین ۱۳۴۷ در ورزشگاه امجدیه.[۱۹] مربی پرسپولیس پرویز دهداری بود.[۲۰]
پیوستن بازیکنان تیم فوتبال منحل شده شاهین تهران به پرسپولیس، باعث محبوبیت این تیم شد.[۲۱]

باشگاه ورزشی پرسپولیس متعلق به «شرکت سی. آر. سی» در دی ماه سال ۱۳۴۲ به دست علی عبدُه در اوین و جاده قدیم شمیرانات بنیانگذاری شد. باشگاه اصلاً در بولینگ و چند ورزش دیگر فعال بود (بولینگ عبده) و یک تیم فوتبال در دسته دوم تهران داشت.[۲۲][۱۲][۲۳][۲۴] در آن سو، و در تاریخ ۱۸ تیر ۱۳۴۶؛ باشگاه شاهین که در دهه ۱۳۴۰ بازیکنان زیادی در تیم ملی ایران داشت و در میان مردم محبوب بود، به دستور سازمان ورزش و تفریحات ایران رسماً منحل شد.[۲۵][۲۶] با رایزنی‌های عبده با پرویز دهداری (مربی شاهین) و مسعود برومند (سرپرست شاهین)، بیشتر بازیکنان باشگاه شاهین به پرسپولیس پیوستند و باعث شهرت و محبوبیت آن شدند.[۱۲][۲۳][۲۶][۲۷] دهداری مربی و برومند سرپرست پرسپولیس شدند و باشگاه توانست در مسابقات رده‌بندی دسته‌های کشور در گروه خود اول شود و به بالاترین دسته لیگ فوتبال ایران راه یابد.[۱۲] آنها در مسابقات قهرمانی آسیا (مسابقاتی که میان تیم‌های ایرانی برای شرکت در جام باشگاه‌های آسیا برگزار شد) نیز قهرمان شدند و به عنوان نخستین نماینده ایران به جام باشگاه‌های آسیا رفتند.[۱۲][۲۸][۲۹]

در سال ۱۳۴۸، محمود خیامی، مدیر کارخانه ایران ناسیونال که از هواداران شاهین بود تصمیم گرفت برای تبلیغ خودروی تازه‌تولید پیکان از بازیکنان پرسپولیس استفاده کند[۱۲] و پس از امضای پروتکل همکاری با عبده[۲۷] بازیکنان پرسپولیس به شکل دسته‌جمعی به باشگاه پیکان کوچیدند[۲۳] و با این تیم موفق به کسب مقام قهرمانی در جام جام باشگاه‌های تهران ۱۳۴۸ شدند، در حالی که پرسپولیس در جایگاه یازدهم قرار گرفت.[۳۰] یک سال بعد بازیکنان به پرسپولیس بازگشتند و تحت رهبری حسین فکری،[۲۷] پس از تاج در جای دوم جام باشگاه‌های تهران ۱۳۴۹ قرار گرفتند.[۳۱] در همین سال دست پرسپولیس از جام منطقه‌ای هم کوتاه ماند.[۳۲]

دهه ۱۳۵۰ تا انقلاب

پرسپولیس نخستین قهرمان جام تخت جمشید

در سال ۱۳۵۰، پرسپولیس تحت مربیگری آلن راجرز[۲۷] در دومین دوره جام منطقه‌ای به قهرمانی رسید.[۳۳] یک سال بعد، عبده اعلام کرد باشگاه پرسپولیس حرفه‎ای است[۲۷][۲۳] و بازیکنانش فقط در بازی‎های حرفه‌ای شرکت خواهند کرد. بنابراین بازیکنان به دو دسته تقسیم شدند و عده‎ای در تیم حرفه‎ای و عده‌ای در تیم آماتور عضویت یافتند.[۳۴] در آن سال مسابقات فوتبال کشوری در ایران برگزار نگردید، و پرسپولیس که در جام باشگاه‌های تهران ۱۳۵۱ با تیم آماتورهایش شرکت کرده‌بود، در میان ۱۶ تیم در جای یازدهم قرار گرفت.[۳۵] در آن دوره پرسپولیس در ورزشگاه اختصاصی خود موسوم به ورزشگاه آپادانا[۳۶] تمرین می‎کرد و عبده برای فعال نگه‎داشتن تیم اصلی، باشگاه‎های صاحب‌نامی همچون سائوپائولو و چلسی را برای بازی دوستانه به تهران آورد.[۳۴] اما در سال ۱۳۵۲ به دلیل عدم وجود زیرساخت‎های فوتبال حرفه‎ای در ایران[۱۲] و اعتراض خسروانی به آتابای، رئیس وقت فدراسیون فوتبال ایران[۳۴] عبده پس از فروش ورزشگاه باشگاه فعالیت حرفه‎ای پرسپولیس را منحل کرد.[۲۷][۲۳][۳۶]

پرسپولیس در این سال‎ها، کم‎کم از مکتب شاهین فاصله گرفت.[۱۲]

جام تخت جمشید در سال ۱۳۵۲ بازگشایی شد. در ۵ دوره‌ای که از این جام برگزار شد، پرسپولیس همواره از بهترین تیم‌ها بود و به ۲ قهرمانی (۱۳۵۲ و ۱۳۵۴) و ۳ نایب‌قهرمانی (۱۳۵۳، ۱۳۵۵ و ۱۳۵۶) رسید.[۱۲][۳۷][۲۷] جام تخت جمشید ۱۳۵۷ نیز در حال انجام بود که با روی‌دادن انقلاب نیمه‌کاره ماند. پرسپولیس در این جام با یک امتیاز کمتر از شهباز دوم بود.[۳۸] پرسپولیس تا پایان جام تخت جمشید پرافتخارترین باشگاه فوتبال ایران بود.[۱۲]

پس از انقلاب

انقلاب و دهه ۱۳۶۰

علی پروین ملقب به «سلطان» که از بهترین بازیکنان تاریخ فوتبال ایران است، در دهه ۶۰ مربی–بازیکن تیم فوتبال پرسپولیس بود.[۷]

پس از انقلاب، باشگاه تحت تاثیر آن قرار گرفت و لیگ کشوری فوتبال ایران منحل شد.[۲۱] بسیاری از بازیکنان تیم عوض شدند،[۱۲][۳۹] اما توانستند در جام شهید اسپندی (۱۳۵۸) قهرمان شوند.[۲۷] با آغاز جنگ ایران و عراق و دهه ۱۳۶۰، لیگ فوتبال سراسری ایران همچنان تعطیل بود (تا سال ۱۳۶۸ که جام قدس برگزار گردید) و پرسپولیس تنها در جام باشگاه‌های تهران شرکت می‌کرد.[۲۳] این باشگاه در ۱۰ دوره برگزاری این جام در دهه ۶۰، به ۷ قهرمانی و ۲ نایب‌قهرمانی دست یافت.[۲۷][۴۰] در سال ۱۳۶۶، پرسپولیس در کنار قهرمانی در جام حذفی تهران و جام باشگاه‌های تهران، موفق به کسب اولین قهرمانی خود در جام حذفی ایران هم شد تا در یک سال ۳ جام بگیرد.[۲۷]

دهه ۱۳۷۰

دهه ۱۳۷۰، برای باشگاه موفقیت‌آمیز بود و با یک قهرمانی در جام برندگان جام آسیا[۴۱] آغاز شد. پرسپولیس در ۱۰ دوره جام آزادگان شرکت کرد و به ۴ قهرمانی و ۳ نایب‌قهرمانی دست‌یافت.[۲۷][۴۲] این باشگاه در این سال‌ها از پایه‌های اصلی تیم ملی فوتبال ایران بود،[۴۳] تا جایی که در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه ۹ نفر از ۲۲ بازیکن ایران در آن زمان عضو این تیم بودند.[۴۴] پرسپولیس در این دهه به ۲ قهرمانی جام حذفی و ۳ بار سومی جام باشگاه‌های آسیا نیز دست یافت.[۲۷][۲۸]

دهه ۱۳۸۰

با آغاز دهه ۱۳۸۰، لیگ برتر فوتبال ایران راه‌اندازی شد و پرسپولیس در نخستین دوره آن قهرمان شد.[۴۵][۴۶] فصل بعد، پرسپولیس از نخستین دوره لیگ قهرمانان آسیا حذف شد[۴۷] و در لیگ نتایج خوبی نگرفت. این سال‌ها آغاز دورانی بود که سالنامه رسمی باشگاه آن را «دوران جدال با بحران» نامیده‌است، تا جایی که پرسپولیس حتی مقام ۹ام لیگ را هم تجربه کرد.[۲۷] دو فصل بعد، پرسپولیس پس از ۶ سال دوری از جام در جام خلیج فارس ۸۷-۱۳۸۶ به قهرمانی رسید[۴۸] و این دهه را با دو قهرمانی متوالی در جام حذفی (۸۹-۱۳۸۸ و ۹۰-۱۳۸۹) به پایان برد.[۴۹]

نام، نماد و رنگ

نشان باشگاه در دوره پیش از انقلاب
پیراهن پرسپولیس در فصل ۸۷-۱۳۸۶ تولید اول‌اشپورت
سرستون هما در تخت جمشید

پرسپولیس یک واژهٔ یونانی به معنای شهر پارسی است که از دو واژهٔ «پرسه» (به یونانی: Πέρσης) به معنای پارسی و «پولیس» (به یونانی: Πόλις) به معنای شهر تشکیل شده‌است. یونانیان باستان به پارسه یا تخت جمشید، پایتخت دودمان هخامنشیان، پرسپولیس می‌گفتند.[۵۰]

در سال ۱۳۶۰، سازمان تربیت بدنی نام بولینگ عبده را به مجموعه ورزشی شهید چمران تغییر داد و قرار شد پرسپولیس از سال ۱۳۶۱، با نام دیگری فعالیت کند.[۵۱] بازیکنان در اعتراض به این تصمیم، در بازی با هما در جام باشگاه‌های تهران حاضر نشدند و قهرمانی این مسابقات را از دست دادند.[۳۹][۵۱] در دی ۱۳۶۵، پرسپولیس تحت پوشش بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی قرار گرفت. بنیاد مستضعفان تصمیم گرفت نام تیم را به «آزادی» تغییر دهد. بازیکنان با این تغییر نام موافق نبودند.[۵۱] در ۲۷ بهمن ۱۳۶۵، نام باشگاه رسماً به «پیروزی» تغییر یافت. اداره کل تربیت بدنی استان تهران در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که «این تغییر نام به پیشنهاد بازیکنان صورت گرفته‌است.»[۵۲] با این وجود، رسانه‌ها و مردم ایران بیشتر نام پرسپولیس را به کار می‌بردند.[۵۱]

مدت‌ها بر سر قانونی بودن استفاده از نام پرسپولیس یا پیروزی بحث‌هایی بر سر زبان‌ها بود تا اینکه سرانجام در ۲۲ فروردین ۱۳۹۱، محمد رویانیان، مدیرعامل وقت باشگاه پرسپولیس، از رأی قطعی دادگاه برای بازگشت برند پرسپولیس خبر داد. از این رو برای همیشه نام پیروزی از داخل پرانتز جلوی نام پرسپولیس برداشته شد.[۵۳]

در آگهی ثبت نمادی که شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس در سال ۱۳۷۰ به ثبت رسانده، این توضیح آمده‌است: «کلمه پرسپولیس و علامت فانتزی. تصویر جامی که از دو طرف با دو سر اسب هخامنشی تلاقی دارد.»[۵۴]

رنگ قرمز یکی از مهمترین نمادهای باشگاه فوتبال پرسپولیس به شمار می‌آید. به جز فصل ۸۶-۱۳۸۵ و چند بازی لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۰۹ که بازیکنان پرسپولیس لباس‌های راه‌راه سفید و قرمز پوشیدند،[۵۵][۵۶] از آغاز همواره رنگ اصلی پیراهن پرسپولیس قرمز بوده‌است. از این رو آنان را «ارتش سرخ»[۱] و «سرخپوشان»[۲] می‌نامند. پیراهن دوم باشگاه نیز به طور سنتی سفید بوده‌است. از فصل ۹۰-۱۳۸۹ پیراهن دوم باشگاه به رنگ مشکی تغییر کرد که در پی آن در فصل ۹۱-۱۳۹۰ نیز این رنگ به عنوان رنگ دوم پیراهن باشگاه برگزیده شد.[۵۷] در یک نظرسنجی که پیش از لیگ دهم از سوی پایگاه خبری باشگاه پرسپولیس انجام شد، ۴۲ درصد از هواداران، رنگ مشکی و ۱۷ درصد رنگ سفید را برای رنگ پیراهن دوم باشگاه برتری داده‌اند.[۵۸]

پرسپولیس در فرهنگ عامه و رسانه‌ها

پرسپولیس به عنوان یک باشگاه فوتبال، کاملاً در میان مردم ایران شناخته‌شده‌است.[۲۲] عادل فردوسی‌پور در مجله ورلدساکر در این باره می‌نویسد: «نخستین پرسشی که هواداران فوتبال در ایران از یکدیگر می‌پرسند این است که قرمز هستی یا آبی؟»[۷] رسانه‌های ایران به شدت اخبار این باشگاه را پوشش می‌دهند و «حاشیه»های زیادی پیرامون افراد حاضر در باشگاه‌است.[۵۹] افکار عمومی ایران امروز نیز همانند دیگر جوامع،[۵۹][۶۰] تحت تاثیر این رسانه‌های ورزشی قرار دارند.[۶۱][۶۲] در چند سال اخیر بیش از ۵۰ وبگاه در فضای اینترنت با نام پرسپولیس وجودداشته‌است. برخی از این وبگاهای هواداری و خبری، خود را «سایت کانون هواداران پرسپولیس» و یا «سایتی رسمی» معرفی می‎کنند. دسته‎ای از این وبگاه‌ها که خط مشی حمایتی یا مخالفتی با گروه یا اشخاص خاصی دارند، منتسب به لیدرها و افراد نزدیک به اشخاص مرتبط با باشگاه دانسته می‎شوند.[۶۳]

در پی پوشش گسترده اخبار باشگاه و شعارهای خاص روی سکوهای ورزشگاه،[۶۴] در سال‌های اخیر امنیت شغلی مدیران عامل و مربیان این باشگاه همواره در خطر قرار داشته‌است.[۵۹] جان دیوردن، نویسنده وب‌گاه گل در گزارشی با نام «تردید آسیا: آیا مربیگری پرسپولیس بزرگترین و دشوارترین کار در فوتبال آسیا است؟»، جو رسانه‌ها را «جانوری ترسناک» و مربیگری این تیم را «شغلی پرفشار» توصیف می‌کند.[۵۹]

در فصل ۸۷-۱۳۸۶ که به قهرمانی پرسپولیس در جام خلیج فارس منتهی شد، فیلم مستندی با نام مردان پرسپولیس درباره این باشگاه ساخته‌شد. قرار بود قسمت دوم این فیلم در سال بعد ساخته شود که با مخالفت داریوش مصطفوی، مدیرعامل آن زمان پرسپولیس این فیلم ساخته‌نشد.[۶۵] سانسور و کیفیت پائین ساخت این فیلم با انتقادهایی همراه بود.[۶۶]

همچنین در دهه‌های ۱۳۴۰، (عزیز اصلی) ۱۳۵۰ (محراب شاهرخی) و ۱۳۷۰ (احمدرضا عابدزاده، علی پروین، حمید استیلی و افشین پیروانی) نیز شماری از بازیکنان این باشگاه در فیلم‌های سینمای ایران به بازیگری پرداختند.[۶۷]

در سال ۱۳۸۸، پرسپولیس به عنوان نخستین باشگاه ایرانی ساخت سرود رسمی‌اش را با همکاری داریوش خواجه‌نوری، خواننده و گیتاریست ایرانی آغاز کرد.[۶۸] این ترانه «آهنگ سرخ» نام دارد و بازیکنان سابق باشگاه آن را خوانده‎اند.[۶۹] پیش از این نیز خوانندگانی مانند فرزین برای پرسپولیس خوانده‌بودند.[۶۸] قاسم افشار نیز در دهه ۷۰ آلبومی با نام «قرمزته» منتشر کرده‌بود.[۷۰]

پرسپولیس و سیاست

در دوران پهلوی

پیش‎زمینه‎ها (پیش از ۱۳۴۷)

نوشتار اصلی: باشگاه فوتبال شاهین تهران#شاهین و سیاست

پیش از شکل‎گیری پرسپولیس، خاستگاه آن یعنی شاهین درگیر جریانات سیاسی شده‎بود و سیاست میراث پرسپولیس از شاهین بود.[۲۶] مردم کوچه و خیابان، شاهین را مرکز جریان ضدشاهنشاهی می‌دانستند[۲۶] و اکثر هواداران شاهین از مخالفان بودند.[۷۱] جریانات سیاسی و نفوذ پرویز خسروانی باعث انحلال شاهین شد.[۲۶][۲۱]

رابطه پرسپولیس و دربار (۱۳۵۷-۱۳۴۷)

پس از انحلال شاهین، هوادارانش به جهت حضور بازیکنان شاهین در پرسپولیس، از سال ۱۳۴۷ به این تیم گرویدند و تا سال ۱۳۵۷، سکوهای پرسپولیس، کمابیش جایگاه مخالفان شاه محسوب می‎شد.[۲۶] تاج که نماد حکومت شاهنشاهی محسوب می‎شد[۲۶] نیز در تقابل و رقابت با این پرسپولیس قرار گرفت.[۲۱]

به جز علی عبده، ارتشبد محمد خاتم(فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی ایران) و فاطمه پهلوی، عضوی از خانواده سلطنتی ایران نیز به پرسپولیس نزدیک بودند و کماکان رابطه خوبی با پرویز خسروانی نداشتند.[۲۶] بنابراین پرسپولیس جایگاه مناسبی برای مخالفان بود چرا که مانند شاهین «ظاهر مخالف» نداشت.[۲۶] عبده نزد خانواده شاه محبوبیت داشت، چنانچه افتتاح طبقه دوم بولینگ عبده توسط محمدرضا و فرح پهلوی انجام شد؛ اما پس از سال ۱۳۵۴ و درگذشت خاتم، روابط عبده با فاطمه پهلوی و دربار رو به تیرگی گرایید.[۲۶]

در دوران جمهوری اسلامی

اوایل انقلاب و دهه ۶۰ (۱۳۷۰-۱۳۵۷)

پس از انقلاب، پرسپولیس به مانند تاج، در دست انقلابیون قرار گرفت، ملی شد و تغییر نام داد؛[۲۱] و سپس تحت نظر بنیاد مستضعفان قرار گرفت.[۲۶] به نوشته هوشنگ شهابی در دانشنامه ایرانیکا، حکومت جدید پس از انقلاب دل خوشی از فوتبال نداشت و مخالفان شاه معتقد بودند که او برای دور نگه‌داشتن جوانان از سیاست، تب فوتبال را در جامعه رواج می‎داده‌است.[۲۱] در دهه ۶۰ تقابل فوتبال و سیاست بارها منجر به تحریک تماشاگران و سکوهای پرسپولیس شد[۲۶][۲۱] و این مهر تائیدی بود بر دیدگاه حکومت که تب فوتبال بر ضد انقلاب است.[۲۱] در این دهه محمد دادکان و محمدحسن انصاری‌فرد از جمله بازیکنان پرسپولیس بودند که در دوران بازیگری خود وارد جریانات سیاسی شدند.[۲۶]

دهه ۷۰ و آغاز ورود سیاسیون (۱۳۸۰-۱۳۷۰)

به طور کلی (و به شکل خاص در باشگاه استقلال) اولین جرقه ورود سیاسیون و سیاست به فوتبال در سال ۱۳۶۹ زده‎شد.[۲۶] سیاست در قبال فوتبال آرام‌تر شد و پوشش تلویزیونی مسابقات افزایش یافت.[۲۱] پرسپولیس و استقلال در این دهه درگیر جناح‎بندی‎های سیاسی شدند اما تا پیش از دوم خرداد جناح‎بندی‎های آنان تقریباً نامشخص بود.[۲۶]

در سال ۱۳۷۲ به اصرار حسن غفوری‌فرد، پرسپولیس زیر نظر فردی از کابینه هاشمی رفسنجانی (حسین محلوجی) قرار گرفت.[۲۶]

در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۷۶ علی‌رغم انتظارات، امیر عابدینی، مدیرعامل وقت پرسپولیس و جمعی از بازیکنان در اقدامی از علی‌اکبر ناطق‌نوری حمایت کردند و در آن سو علی فتح‎الله‎زاده، مدیرعامل وقت استقلال به همراه بازیکنان و مربیان در نامه‎ای سرگشاده به حمایت از محمد خاتمی پرداختند. این آخرین باری بود که دو باشگاه بدین شکل علنی و صریح موضع‎گیری سیاسی کردند.[۲۶]

دو سال بعد، در ۲۰ تیر ۱۳۷۸ یعنی دو روز پس از واقعه کوی دانشگاه، در حالی که جامعه هنوز دچار التهاب بود و «با وجود شایعات و مشکلات، در فضایی نه‎چندان دلچسب و گرم»،[۷۲] بازی سنتی پرسپولیس–استقلال در فینال جام حذفی با آرامش برگزار شد و علی‎رغم تلاش‌های انجام‎شده برای تحریک تماشاگران، هیچ شعار سیاسی شنیده نشد.[۲۶]

دهه ۸۰ (۱۳۹۰-۱۳۸۰)

پس از آن که در سال ۱۳۸۰، رای دادگاه به تعلق پرسپولیس به دولت صادر شد، محسن مهرعلیزاده، رئیس وقت تربیت بدنی تلاش کرد که در ترکیب هیئت مدیره پرسپولیس از افراد متمایل به اصلاح‌طلبی استفاده نماید.[۲۶] پس از آغاز دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد و برگزاری انتخابات شورای اسلامی شهر تهران، یاران احمدی‌نژاد توافق کردند تا پرسپولیس زیر نظر شهرداری تهران به کار خود ادامه دهد. در این چند سال اخیر باشگاه پرسپولیس بین همچون توپی بین این مدیر آن مدیر پاس می‌شد تا اینکه در زمستان۹۰ به محمد رویانیان سپرده شد. که هیچ گونه سابقه ورزشی و تیم داری تا از قبل از آن نداشته و به عقیده بساری با استفاده از لابی دولتی و قدرت به این سمت رسیده و از روی به کار آمدن حواشی متعدیا را برای باشگاه به ارمغان آورده[۲۶]

ورزشگاه و زمین تمرین

ورزشگاه خانگی

پیش از انقلاب

ورزشگاه آزادی ورزشگاه خانگی پرسپولیس

پرسپولیس پیش از ساخته شدن ورزشگاه آزادی، بازی‌های خود را در ورزشگاه امجدیه برگزار می‌کرد و در آغاز بنیادگذاری ورزشگاهی مجهز به استخر، زمین ژیمناستیک و بولینگ در مجموعه بولینگ عبده در اختیار داشت. این مجموعه در امرداد سال ۱۳۵۷ دچار آتش‌سوزی شد.[۳۹]

عبده در شهرک اکباتان زمینی را خریداری کرد و در آن یک ورزشگاه فوتبال با نام «آپادانا» بر پا کرد. پرسپولیس به دلیل کمبود امکانات برای هوادارانش و همکاری نکردن دیگر باشگاه‌ها، تنها یک بازی در ورزشگاه آپادانا انجام داد و پس از آن، از آپادانا به عنوان زمین تمرین بهره گرفت. همچنین به دلیل نبود پشتیبانی دیگر باشگاه‌های فوتبال ایران از حرفه‌ای شدن باشگاه پرسپولیس، عبده در سال ۱۳۵۲ ورزشگاه آپادانا را به ارزش ۲۰۰٬۰۰۰ تومان به باشگاه راه‌آهن فروخت. ورزشگاه آپادانا امروز ورزشگاه راه‌آهن نامیده می‌شود و در همسایگی ورزشگاه شهید دستگردی جای دارد. پس از انقلاب، در سال ۱۳۵۹ بنیاد مستضعفان و جانبازان دارایی‌های این باشگاه را به سود خود مصادره کرد.[۳۶][۳۹]

پس از انقلاب

  • باشگاه پرسپولیس ورزشگاه اختصاصی ندارد و برای بازی‌های خانگی خود ورزشگاه آزادی تهران را اجاره می‌کند تیم ملی فوتبال ایران و استقلال تهران نیز در این ورزشگاه به میدان می‌روند. در پی بازسازی چمن ورزشگاه آزادی در فصل ۸۲-۸۱، پرسپولیس بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه تختی برگزار کرد

در روزهای پایانی سال ۱۳۸۴، وبگاه رسمی باشگاه خبرهایی دربارهٔ این که پرسپولیس «ورزشگاه شهر قدس» را خریده‌است، منتشر کرد؛ اما این ماجرا به علت مشکلات مالی و حقوقی باشگاه پایان یافت و به ثمر نرسید

زمین تمرین

ورزشگاه درفشی‌فر

پیش از انقلاب، زمین‌های تمرین پرسپولیس ورزشگاه آپادانا[۳۶] و بولینگ عبده[۳۹] بود. وقتی بولینگ عبده مصادره شد پرسپولیس در تپه‌های داوودیه تمرین می‌کرد.[۳۹]

در سالیان اخیر، تمرینات تیم اصلی بیشتر در ورزشگاه کارگران انجام می‌شد.[۷۳] در شهریور ۱۳۸۷، پس از انتقال باشگاه راه‌آهن به شهرری، پرسپولیس ورزشگاه راه‌آهن را به ارزش ۱۵۰ میلیون تومان برای یک سال اجاره کرد و پس از ۳۵ سال به ورزشگاه خانگی دیرین خود در شهرک اکباتان بازگشت.[۷۴][۷۵] هم‌اکنون تیم اصلی پرسپولیس در ورزشگاه شهید درفشی‌فر تمرین می‌کند.[۷۶] تیم‌های پایه نیز در ورزشگاه امام رضا تمرین و بازی می‌کنند.[۲۷][۷۷] در تیر ماه ۱۳۹۲ آکادمی باشگاه پرسپولیس نیز در ورزشگاه امام رضا راه‌اندازی شد.[۷۸]

هواداران و هماوردان

هواداران

هجوم هواداران پرسپولیس به زمین چمن ورزشگاه آزادی پس از قهرمانی در لیگ برتر ۸۷-۸۶

پرسپولیس باشگاه پرهواداری است.[۲۲][۷] بر پایه نظرسنجی‌های انجام شده باشگاه پرسپولیس به عنوان پرهوادارترین باشگاه فوتبال ایران معرفی شده‌است.[۱۱] و بنا بر اعلام وبگاه رسمی، باشگاه برای هوادارنش ارزش بسیاری قائل است.[۷۹] با این که باشگاه پرسپولیس در تهران قرار دارد، در سراسر ایران هوادار دارد و در بازی‌های خارج از خانه نیز عده زیادی برای تشویق آن‌ها به ورزشگاه می‌روند.[۲۲][۷] این باشگاه در امارات متحده عربی[۸۰] و قطر[۸۱] نیز هوادارانی دارد. عادل فردوسی‌پور در مجله ورلدساکر می‌نویسد: «پرسپولیس با بیش از ۳۰ میلیون هوادار به عنوان محبوب‌ترین باشگاه آسیا شناخته می‌شود.»[۷] بنا بر نوشته همشهری‌آنلاین، کنفدراسیون فوتبال آسیا در فهرستی پرسپولیس را بالاتر از الهلال عربستان و دالیان چین پرهوادارترین باشگاه آسیا معرفی کرده‌بود.[۱۲] همچنین، این باشگاه رکورد پرتماشاگرترین بازی لیگ قهرمانان آسیا را با ۹۶٫۲۰۰ نفر تماشاگر در سال ۲۰۱۲ و در بازی با الغرافه قطر، در اختیار دارد.[۸۲]رکورد قبلی پرتماشاگرترین بازی لیگ قهرمانان آسیانیز مربوط به بازی پرسپولیس و بنیادکار ازبکستان با حضور ۹۵،۲۲۵ نفر در سال ۲۰۰۹ می‌باشد که در اختیار پرسپولیس بوده است.

هواداران سرشناس

هماوردان

استقلال تهران

نوشتار اصلی: شهرآورد تهران


بازی میان پرسپولیس و استقلال، دو باشگاه پرهوادار و پرافتخار ایران، مهم‌ترین مسابقهٔ باشگاهی فوتبال در ایران است.[۷] رکورد بیشترین گل زده و شکست ناپذیری (شش بازی رسمی) در داربی تهران در اختیار تیم پرسپولیس تهران است. همچنین نخستین بازی دو تیم در روز ۱۶ فروردین ۱۳۴۷، نخستین بازی رسمی پرسپولیس بود که با نتیجهٔ بدون گل پایان یافت.[۸۷] فردای آن روز، روزنامه کیهان ورزشی (مهمترین روزنامه ورزشی آن زمان) روی جلد خود هیچ چیز از بازی ننوشت و تیتری از فوتبال دخترها داشت.[۸۸] بر خلاف گذشته، امروزه این بازی همواره با حساسیت بالا و تماشاگران زیاد همراه‌است و برگزاری آن بازتاب‌های زیادی در ایران دارد.[۷][۸۹] معمولاً این بازی را حدود ۱۰۰٫۰۰۰ نفر در ورزشگاه آزادی تهران تماشا می‌کنند.[۷] این شهرآورد گاهی به خشونت میان بازیکنان، و درگیری میان هواداران می‌انجامد و هولیگان‌ها به ناوگان حمل و نقل عمومی از جمله اتوبوس‌ها آسیب می‌زنند.[۸۹][۹۰] مجله ورلدساکر در شماره ژوئیه ۲۰۰۸ خود، فهرستی از ۵۰ شهرآورد دنیا منتشر کرد؛ و شهرآورد تهران را در رتبه ۱ام آسیا و ۲۲وم جهان قرار داد.[۹۱]

سپاهان اصفهان

نوشتار اصلی: هماوردی پرسپولیس و سپاهان
پرسپولیس با برد در هفته پایانی ۸۷-۸۶ برابر سپاهان پس از ۶ سال نخستین قهرمانی‌اش را به دست‌آورد.[۴۸]

با این که پرسپولیس و سپاهان هر دو از باشگاه فوتبال شاهین به وجود آمدند، در گذشته بازی این دو هماوردی محسوب نمی‌شد. با آغاز جام خلیج فارس و قهرمانی باشگاه‌های اصفهانی در جام‌های فوتبال ایران، به اهمیت بازی‌های رودرروی باشگاه‌های اصفهان و تهران افزوده‌شد. پس از نبرد قهرمانی پرسپولیس و سپاهان در جام حذفی ۸۵-۱۳۸۴ و لیگ برتر ۸۷-۱۳۸۶، این حساسیت و اهمیت دوچندان شد، به گونه‌ای که هم‌اکنون این هماوردی از مهمترین بازی‌های دو باشگاه در هر فصل است.[۹۲][۹۳]

فصل‌های اخیر

نوشتار اصلی: فهرست فصل‌های باشگاه فوتبال پرسپولیس

جدول زیر عملکرد کلی پرسپولیس از آغاز لیگ برتر را نشان می‌دهد.

فصل رتبه در لیگ برتر جام حذفی جام
باشگاه‌ها
۱۳۸۰-۸۱
قهرمان
۱/۴ پایانی
راه نیافت
۱۳۸۱-۸۲ ۳ام
۱/۸ پایانی
دور گروهی
۱۳۸۲-۸۳ ۵ام
۱/۸ پایانی
راه نیافت
۱۳۸۳-۸۴ ۴ام
۱/۸ پایانی
۱۳۸۴-۸۵ ۹ام
نایب قهرمان
۱۳۸۵-۸۶ ۳ام
نیمه پایانی
۱۳۸۶-۸۷
قهرمان
۱/۸ پایانی
۱۳۸۷-۸۸ ۵ام
۱/۴ پایانی
۱/۱۶ پایانی
۱۳۸۸-۸۹ ۴ام
قهرمان
دور گروهی
۱۳۸۹-۹۰ ۴ام
قهرمان
دور گروهی
۱۳۹۰-۹۱ ۱۲ام
۱/۴ نهایی
۱/۱۶ پایانی
۱۳۹۱-۹۲ ۷ام
نایب قهرمان
راه نیافت
۱۳۹۲-۹۳
نایب قهرمان
۱/۴ پایانی

تیم‌های دیگر

نوشتار اصلی: باشگاه پرسپولیس نوین
نوشتار اصلی: باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس تهران#رشته‌ها


تیم‌های پایه

پرسپولیس در رده‌های سنی امید، جوانان، نوجوانان و نونهالان تیم دارد.[۲۷][۹۴]

تیم دوم

پیش از انقلاب

پرسپولیس پیش از انقلاب «تیم آماتورها» داشت. در جام باشگاه‌های تهران ۱۳۵۱، پرسپولیس رسماً با تیم آماتورهایش در جام شرکت کرد.[۳۵] مهدی عسگرخانی، دروازبان آماتورهای پرسپولیس برجسته‌ترین بازیکن آن تیم بود که بعداً به تیم اصلی رسید، به ابومسلم فروخته‌شد و به تیم ملی ایران نیز دعوت شد.[۲۷]

پس از انقلاب

نوشتار اصلی: باشگاه فوتبال سرخپوشان دلوار افزار

در روز ۲۸ شهریور ۱۳۸۵، محمدحسن انصاری‌فرد مدیرعامل آن زمان پرسپولیس با مدیرعامل باشگاه فوتبال سرخپوشان دلوار افزار توافقنامه‌ای امضا کرد که بنابر آن، تیم فوتبال سرخپوشان تیم دوم پرسپولیس می‌شد.[۲۷][۹۵] پس از پایان آن فصل بهادر عبدی[۹۶] و فرهاد خیرخواه،[۹۷] (آقای‌گل دسته یک) که در سرخپوشان بازی می‌کردند به پرسپولیس پیوستند. پس از تغییر مدیرعامل پرسپولیس رابطهٔ دو باشگاه کمرنگ شد و باشگاه پرسپولیس به برخی تعهدات خود عمل نکرد.[۹۸] در آبان ۱۳۸۷ امتیاز باشگاه سرخپوشان به باشگاه دیهیم اهواز واگذار شد.[۹۹] پس از آن پرسپولیس تا حدود یک سال تیم دومی نداشت،[۱۰۰] اما در آبان ۱۳۸۸ «تیم ب پرسپولیس» راه‌اندازی شد.[۱۰۱][۱۰۲] این تیم در روزهای پایانی سال ۱۳۹۰ قهرمان مسابقات حذفی باشگاه‌های تهران شد.[۱۰۳]

تیم زنان

تیم فوتبال دختران پرسپولیس در سال ۱۳۵۵، هنگامه افشار نفر اول نشسته از چپ کاپیتان تیم فوتبال بانوان پرسپولیس

پرسپولیس پیش از انقلاب تیم زنان داشت. آن‌ها پس از تاج و به همراه دیهیم و عقاب از پیشگامان فوتبال زنان در ایران بودند.[۱۰۴] در تابستان ۱۳۸۷، رئیس کمیته بانوان فدراسیون فوتبال ایران از این باشگاه درخواست کرد تا در لیگ شرکت کند.[۱۰۵] در اواخر همان سال، پرسپولیس امتیاز تیم زنان پیکان را در اختیار گرفت و در لیگ شرکت کرد.[۱۰۶] در فروردین ۱۳۸۸ تیم فوتسال زنان پرسپولیس به مقام سوم غرب آسیا رسید.[۱۰۷]

بازیکنان

بازیکنان کنونی

نوشتارهای وابسته: باشگاه فوتبال پرسپولیس در فصل ۹۳–۱۳۹۲

باشگاه‌های ایرانی در هر فصل می‌توانند از ۲۰ بازیکن بزرگسال، ۷ بازیکن زیر ۲۳ سال، ۵ بازیکن زیر ۲۱سال (امید) و ۳ بازیکن زیر۱۹ سال (جوانان) استفاده کند. این ۸ بازیکن جز لیست تیم‌های پایه قرار دارند و در صورت نیاز به تیم اصلی اضافه خواهند شد. هر باشگاه در فصل نقل و انتقالات می‌تواند ۶ بازیکن لیگ برتری جذب کند و باشگاه‌هایی که به لیگ برتر صعود کردند می‌توانند ۷ بازیکن لیگ برتری جذب کنند همچنین هر تیم می‌تواند از ۴ بازیکن خارجی که الزاماً باید یک آسیایی در میان آنها باشد استفاده کند.[۱۰۸]

فهرست زیر بازیکنان کنونی پرسپولیس را نشان می‌دهد. بازیکنانی که سهمیه زیر ۲۳ سال هستند با علامت (*)و بازیکنانی که سهمیه زیر ۲۱ سال هستند، با (**) مشخص شده‌اند.
تا تاریخ ۱۰ آذر ۱۳۹۲
شماره نقش بازیکن
۱ پرچم ایران دروازه‌بان رضا محمدی
۲ پرچم ایران هافبک امید عالیشاه*
۴ پرچم ایران مدافع سید جلال حسینی (کاپیتان دوم)
۵ پرچم ایران هافبک قاسم دهنوی
۶ پرچم ایران مدافع محسن بنگر
۷ پرچم ایران هافبک حمیدرضا علی‌عسگری*
۹ پرچم ایران هافبک رضا حقیقی
۱۱ پرچم ایران هافبک پیام صادقیان*
۱۲ پرچم ایران مدافع سید میثم حسینی
۱۳ پرچم ایران مدافع حسین ماهینی
۱۴ پرچم ایران هافبک محمد نوری (کاپیتان اول)
۱۵ پرچم ایران مدافع حسین کنعانی**
۱۶ پرچم ایران مدافع مهرداد پولادی
شماره نقش بازیکن
۱۸ پرچم ایران هافبک مهرداد کفشگری
۲۰ پرچم ایران مدافع علیرضا نورمحمدی
۲۱ پرچم ایران دروازه‌بان امیر عابدزاده**
۲۳ پرچم ایران مهاجم سید مهدی سیدصالحی
۲۵ پرچم ایران هافبک فرشاد قاسمی**
۳۳ پرچم ایران مهاجم محمد عباس‌زاده*
۴۰ پرچم برزیل دروازه‌بان نیلسون
۶۴ پرچم ایران مهاجم فرزاد حاتمی
۷۷ پرچم ایران مهاجم محسن مسلمان*
۹۹ پرچم ایران مهاجم محمدرضا خلعتبری

منبع: ورزش ۳

بازیکنان جام جهانی

جام جهانی ۱۹۷۸ پرچم آرژانتین

جام جهانی ۱۹۹۸ پرچم فرانسه

جام جهانی ۲۰۰۶ پرچم آلمان

بازیکنان برجسته و بازیکنان پیشین

نوشتار اصلی: فهرست بازیکنان باشگاه فوتبال پرسپولیس
نوشتارهای وابسته: فهرست بازیکنان خارجی باشگاه فوتبال پرسپولیس

برای دیدن نام بازیکنان پیشین باشگاه، رده:بازیکنان باشگاه پرسپولیس را ببینید.

کاپیتان‌ها

# نام دوران بازی در
پرسپولیس
دوران کاپیتانی شماره
پیراهن
۱ پرچم ایران حمید جاسمیان ۱۳۴۹-۱۳۴۶ ۱۳۴۹-۱۳۴۶ ۵
۲ پرچم ایران بیوک وطنخواه ۱۳۵۳-۱۳۴۶ ۱۳۵۱-۱۳۵۰ ۶
۳ پرچم ایران همایون بهزادی ۱۳۵۳-۱۳۴۶ ۱۳۵۳-۱۳۵۱ ۱۰
۴ پرچم ایران جعفر کاشانی ۱۳۵۳-۱۳۴۶ ۱۳۵۳ ۴
۵ پرچم ایران ابراهیم آشتیانی ۱۳۵۵-۱۳۴۶ ۱۳۵۴-۱۳۵۳ ۲
۶ پرچم ایرانپرچم ایران علی پروین ۱۳۶۷-۱۳۴۹ ۱۳۶۹-۱۳۵۴ ۷
۷ پرچم ایران محمد پنجعلی ۱۳۷۳-۱۳۵۵ ۱۳۷۱-۱۳۶۷ ۵
۸ پرچم ایران فرشاد پیوس ۱۳۶۷-۱۳۶۴
۱۳۷۷-۱۳۶۸
۱۳۷۵-۱۳۷۱ ۱۷
۹ پرچم ایران مجتبی محرمی ۱۳۷۶-۱۳۶۷ ۱۳۷۵ ۸
۱۰ پرچم ایران احمدرضا عابدزاده ۱۳۷۹-۱۳۷۳ ۱۳۷۹-۱۳۷۵ ۱
۱۱ پرچم ایران افشین پیروانی ۱۳۸۳-۱۳۷۲ ۱۳۸۲-۱۳۷۹ ۵
۱۲ پرچم ایران کریم باقری ۱۳۷۶-۱۳۷۵
۱۳۸۱-۱۳۸۹
۱۳۸۳-۱۳۸۹ ۶
۱۳ پرچم ایران سپهر حیدری
۱۳۸۶-۱۳۹۰

۱۳۸۹-۱۳۹۰
۳
۱۴ پرچم ایران علی کریمی
۱۳۷۷-۱۳۸۰
۱۳۸۷-۱۳۸۸
۱۳۹۰-۱۳۹۲

۱۳۹۰-۱۳۹۲
۸
۱۵ پرچم ایران مهدی مهدوی کیا
۱۳۷۴-۱۳۷۷
۱۳۹۰-۱۳۹۲

۱۳۹۰-۱۳۹۲
۲
۱۶ پرچم ایران محمد نوری
۱۳۸۹-

۱۳۹۲
۱۴
یادکرد [۲۳]

حت

مربیان

نوشتار اصلی: فهرست مربیان باشگاه فوتبال پرسپولیس


کادر فنی کنونی

پرچم ایران علی دایی سرمربی
پرچم ایران جواد منافی دستیار
پرچم ایران رضا فروزانی دستیار اول
پرچم ایران محمد دایی دستیار اول
پرچم ایران کریم باقری مدیرفنی
پرچم ایران محمد پنجعلی مدیر تیم
پرچم ایران علی پروین مدیرراهبردی
پرچم ایران بهزاد غلامپور مربی دروازه‌بان‌ها
پرچم ایران محمدرضا مولایی بدنساز
پرچم ایران ادموند بزیک آنالیزور
پرچم ایران سعید شیرینی سرپرست
پرچم ایران وجیه‌الله چشمه‌سری پزشک
پرچم ایران مهدی خانبانی روانشناس
پرچم ایران میثم علی‌پور فیزیوتراپ

مربیان اخیر

مربیان برجسته پیشین

نام دوران جام‌ها
کشوری آسیایی جمع
لیگ حذفی دیگر
جام‌ها
برندگان
جام
پرچم انگلستان آلن راجرز
۱۳۵۳-۱۳۵۰
۲
۰
۰
۰
۲
پرچم ایران بیوک وطنخواه
۱۳۵۴
۱
۰
۰
۰
۱
پرچم ایران علی پروین
۱۳۷۲-۱۳۶۰
۱۳۸۲-۱۳۷۷
۱۳۸۴
۳
۳
۹
۱
۱۶
پرچم کرواسی استانکو پاکلپوویچ
۱۳۷۶-۱۳۷۴
۲
۰
۰
۰
۲
پرچم ایرانپرچم ایالات متحده آمریکا افشین قطبی
۱۳۸۷-۱۳۸۶
۱
۰
۰
۰
۱
پرچم ایران علی دایی
۱۳۸۸–۱۳۹۰
۰
۲
۰
۰
۲

چارت مدیریتی باشگاه

پرچم ایران وزارت ورزش و جوانان مالک
پرچم ایران علی پروین مدیرعامل
پرچم ایران بهروز منتقمی قائم مقام
پرچم ایران محمدصادق اکبری رئیس هیئت مدیره
پرچم ایران محمدصادق اکبری عضو هیئت مدیره
پرچم ایران محمدحسن نامی عضو هیئت مدیره
پرچم ایران علی پروین عضو هیئت مدیره
پرچم ایران محمد جمشیدی عضو هیئت مدیره
پرچم ایران سعید شیرینی معاون اجرایی باشگاه
پرچم ایران محمدحسن عالمی معاون ورزشی باشگاه
پرچم ایران علی‌رضا اسماعیلی معاون فرهنگی و اموراجتماعی باشگاه
پرچم ایران محمود سالارکیا معاون حقوقی باشگاه
پرچم ایران داریوش سودی معاون پزشکی باشگاه
پرچم ایران حمید استیلی معاون آکادمی باشگاه
پرچم ایران داریوش سودی مدیر دانشگاه پرسپولیس
پرچم ایران حسین قدوسی مدیر روابط عمومی باشگاه
پرچم ایران ایرج پازوکی مدیر امور پیشکسوتان
پرچم ایران علی پروین رئیس کمیته فنی
پرچم ایران افشین پیروانی عضو کمیته فنی
پرچم ایران حمید درخشان عضو کمیته فنی
پرچم ایران ابراهیم آشتیانی عضو کمیته فنی
پرچم ایران رضا وطن‌خواه عضو کمیته فنی
پرچم ایران حسین فریدونی رئیس کانون هواداران
پرچم ایران محمد پنجعلی مدیر تیم فوتبال بزرگسالان

دست‌آوردها

نوشتار اصلی: فهرست افتخارات باشگاه فوتبال پرسپولیس
قهرمانی پرسپولیس در جام حذفی ۱۳۸۹-۱۳۹۰

کشوری

* قهرمانی دوگانه: لیگ و جام حذفی

آسیایی

نوشتارهای وابسته: باشگاه فوتبال پرسپولیس در آسیا

آمار و ترین‌ها

نوشتار اصلی: آمار و ترین‌های باشگاه پرسپولیس

مسائل اقتصادی و حقوقی

درآمدزایی

باشگاه‌های فوتبال ایران، از جمله پرسپولیس در درآمدزایی حرفه‌ای نیستند.[۱۱۵] هم‌اکنون بیشتر منابع مالی باشگاه پرسپولیس توسط مالک باشگاه، سازمان تربیت بدنی تامین می‌شود.[۱۱۶] کمک‌های بلاعوض هواداران ثروتمند،[۲۷][۱۱۷] فروش بازیکن،[۲۷] بازی‌های بین‌المللی[۲۷][۱۱۸] و حامیان مالی[۲۷] از دیگر منابع مالی مهم باشگاه هستند. به طور مثال، مبلغ قرارداد پرسپولیس با ماری براون، ۳ میلیارد تومان بوده‌است.[۱۱۹] در سال ۱۳۸۳، باشگاه پرسپولیس با مشارکت شرکت اتریشی آسپا در تولید نوشابه «پرس پاور» با برند خود به فعالیت اقتصادی پرداخت.[۱۲۰][۱۲۱] پرسپولیس همچنین توانسته به عنوان نخستین باشگاه ایرانی بابت حق‌پخش تلویزیونی[۱۲۲] و فروش فیلم[۶۵] درآمدزایی کند. با این وجود تلاش‌های باشگاه برای درآمدزایی از فروش بلیت (که از مهمترین منابع درآمد باشگاه‌های فوتبال حرفه‌ای است)[۱۱۵] تاکنون بی‌نتیجه مانده‌است.[۱۲۳]

وب‌گاه گل در گزارشی تحلیلی از تاثیر بحران اقتصادی جهان بر فوتبال کشورهای مختلف، به دلیل دولتی بودن این باشگاه وقوع این بحران را بر مسائل مالی آن کاملاً بی‌تاثیر دانسته‌است.[۱۲۴]

حامیان مالی

حامیان پیراهن پرسپولیس
فصل تامین‎کننده لباس حامی
۱۳۷۶ شکاری شرکت ملی فولاد ایران
۱۳۷۷-۷۸ نهنگی آیوا
۱۳۷۸-۷۹
۱۳۷۹-۸۰ جورابان
۱۳۸۰-۸۱ ان‌ای‌سی تیدی
۱۳۸۱-۸۲ سامسونگ
۱۳۸۲-۸۳ جورابان دایی تلویزیون پارس
۱۳۸۳-۸۴ نهنگی پرس پاور جگوار
۱۳۸۴-۸۵ بمبا هتل داریوش شهر آفتاب جیوردانو
۱۳۸۵-۸۶ حصاری ایرتویا ایکات ایرانسل
۱۳۸۶-۸۷ اول‌اشپورت تعاونی اعتباری شهر شهروند
۱۳۸۷-۸۸ بدون حامی ماری براون
۱۳۸۸-۸۹ حصاری اول‌اشپورت بهگل شهرداری تهران
۱۳۸۹-۹۰ اول‌اشپورت بانک شهر
۱۳۹۰-۹۱ بانک شهر اوپل

هم‌اکنون شرکت خودروسازی اپل، تامین خودروی صدرا و هواپیمایی آسمان[۱۲۵] حامیان مالی باشگاه هستند.[۱۲۶]

پرسپولیس نخستین باشگاه فوتبال ایرانی است که پای حامیان مالی را به فوتبال ایران باز کرد.[۱۲۷] نخستین بار در اواخر دهه ۶۰ کارخانه‌های الکترونیکی خارجی مانند گلدستار، ال‌جی و تویوتا قراردادهای کوتاه‌مدتی با پرسپولیس بستند.[۱۲۷] مبلیران نیز به عنوان یکی از نخستین حامیان ایرانی پرسپولیس، در میانه دهه ۷۰ تنها برای دو بازی ۵ میلیون تومان به پرسپولیس پرداخت.[۱۲۷] در دهه ۸۰، پیراهن پرسپولیس حامیان متعددی به خود دید که بیشترشان مدت کوتاهی حامی باشگاه بودند.[۱۲۸]

بر اساس پژوهشی که دو عضو هیئت علمی و یک دانشجوی دانشکده مدیریت و کارآفرینی دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۸ با عنوان «بررسی اثربخشی حمایت‌های مالی ورزشی در میان هواداران ورزش فوتبال در ایران» انجام دادند؛ میزان علاقه‌مندی شرکت‌ها به حمایت مالی از این باشگاه در سالیان گذشته سیر صعودی داشته‌است و اگرچه بیشتر حامیان به نتایج دلخواه خود از تبلیغ رو پیراهن این تیم نرسیده‎اند، مدت حمایت مالی این شرکت‌ها معمولاً کوتاه بوده‌است.[۱۲۸] حامیانی که مدت بیشتری نامشان روی پیراهن تیم درج شده، بیشتر در ذهن هواداران ماندگار بوده‎اند. در پرسشنامه‎ای که از پرسش‎شوندگان می‎پرسد «اولین حامی مالی که به نظرتان می‎رسد چیست؟»، نام آیوا که بیش از یک دهه پیش حامی مالی این تیم بوده، از ماری براون که در زمان انجام پژوهش حامی مالی باشگاه بوده‎است، بیشتر ذکر شده‎است.[۱۲۸]

با آغاز دوران مدیریت حبیب کاشانی (که عضو شورای شهر تهران بود) در سال ۱۳۸۶، سازمان نیمه‌دولتی شهرداری تهران با زیرمجموعه‌های خود از حامیان اصلی این باشگاه به شمار می‌رفت[۱۲۷][۱۲۹] که پس از فسخ یکجانبه قرارداد از سوی پرسپولیس در سال ۱۳۹۰، از باشگاه شکایت کرد.[۱۲۶] پرسپولیس پیشتر با حامیان دیگر خود مانند بهگل و جگوار نیز به مشکل خورده بود.[۱۳۰][۱۳۱]

شرکت اول‌اشپورت نیز از سال ۱۳۸۶،[۱۳۲] تامین لباس‎های این باشگاه را بر عهده دارد.[۱۳۳] از تامین‎کنندگان پیشین لباس باشگاه می‌توان جورابان، حصاری و دایی را نام برد.[۱۳۴] تامین‎کنندگان از محل فروش لباس‌ها به باشگاه پول پرداخت می‌کنند؛[۱۳۲] به طور مثال، جورابان در قرارداد خود با باشگاه ۳۰٪ از عواید فروش لباس‌ها را به پرسپولیس می‌داد.[۱۳۴] البته بر خلاف روال معمول در فوتبال جهان و همانند دیگر باشگاه‌های ایرانی، تامین‎کنندگان لباس پولی بابت حمایتشان به پرسپولیس پرداخت نمی‌کنند.[۱۲۷] نقض مکرر رعایت کپی رایت در ایران به عنوان مانع اصلی این امر قلمداد می‌شود؛ چرا که تولیدی‌های کوچک، لباس‌های ارزان و بی کیفیت مشابه را تولید می‌کنند و شرکتی که حامی است (با قیمت‌های بالاتر لباسش) نمی‌تواند آن طور که باید بازار داشته باشد و سود ببرد.[۱۳۲]

دارایی‌ها

باشگاه پرسپولیس مالک یک ساختمان ۵ طبقه در خیابان شیخ‌بهایی تهران است. این ساختمان در زمین اهدایی فدراسیون فوتبال ایران ساخته‌شده و دفتر باشگاه‌است.[۱۳۵] در سال ۱۳۸۷ قرار بود موزه پرسپولیس در این مکان راه‌اندازی شود.[۱۳۶]

در تیر ۱۳۸۸، سازمان تربیت بدنی با پرداخت ۲ میلیارد تومان ۱٪ از سهام بانک تات را برای باشگاه پرسپولیس خرید.[۱۳۷] این باشگاه یک کلینیک پزشکی با نام «بیمارستان پرسپولیس» در خیابان گاندی تهران دارد که در خرداد ۱۳۸۹ آغاز به کار کرد.[۱۳۸][۱۳۹] در سال ۱۳۸۴ نیز خبری درباره خرید ورزشگاه و راه‌اندازی شرکت هواپیمایی توسط باشگاه منتشر شده‌بود که انجام نگرفت.[۱۴۰]

این باشگاه پیشتر مالک ورزشگاه راه‌آهن[۳۶] و مجموعه فرهنگی ورزشی شهید چمران[۳۹] نیز بوده‌است.

مالکیت

مالکان باشگاه پرسپولیس
مالک دوران مالکیت
از تا
شرکت سهامی سی‌آرسی ۱۳۴۲ ۱۳۵۷
سازمان تربیت بدنی ۱۳۵۸ ۱۳۶۵
بنیاد مستضعفان ۱۳۶۵ بهمن ۱۳۶۵
سازمان تربیت بدنی ۱۳۶۵ ۱۳۷۲
وزارت فلزات و معادن ۱۳۷۲ ۱۳۷۶
سازمان تربیت بدنی ۱۳۷۶ ۱۳۹۰
وزارت ورزش و جوانان ۱۳۹۰ اکنون

پیش از انقلاب، مالک باشگاه «شرکت سهامی سی‌آرسی» (بخش خصوصی) بود. در شرکت سی‌آرسی به جز علی عبده، فاطمه پهلوی و همسرش محمد خاتم از سهامداران عمده بودند.[۲۳][۲۴][۲۶] پس از انقلاب، اموال باشگاه مصادره شد[۳۹] و تحت پوشش بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی و سازمان تربیت بدنی رفت. (دهه ۱۳۶۰)[۲۳][۲۷] از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۶، باشگاه تحت مدیریت وزارت معادن و فلزات بود و از لحاظ منابع مالی دگرگون شد.[۲۷] پرسپولیس از سال ۱۳۷۶ تحت تملک سازمان تربیت بدنی قرار گرفت.[۲۷] در دی ۱۳۸۹، با مصوبه مجلس شورای اسلامی وظایف سازمان تربیت بدنی رسماً به وزارت ورزش و جوانان ایران محول شد و با چند ماه تاخیر،[۱۴۱] پرسپولیس تحت نظر این وزارتخانه قرار گرفت.[۱۴۲]

اختلاف حقوقی بر سر برند پرسپولیس

بنابر نوشته سالنامه و فرهنگ رسمی باشگاه چاپ سال ۱۳۸۶، با پایان دوران زمامداری وزارت معادن بر باشگاه، اختلاف و بحران مالی–مدیریتی ایجاد شد و میان سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۱ یک «جنگ سهام آغاز شد که با پیروزی سازمان تربیت بدنی با پایان رسید.»[۲۷]

ماجرا از این قرار بود بنیاد مستضعفان در اداره باشگاه ناتوان بود و آن را به تربیت بدنی واگذار کرد و تربیت بدنی نیز قرار بود باشگاه را به بخش خصوصی واگذار کند. در راستای این اقدام؛ در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۷۰، شرکتی با نام «شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس سهامی خاص» با شماره ۸۳۳۳۲ به ثبت رسید.[۱۴۳] (سهام‌داران: سازمان تربیت بدنی به نمایندگی عباس انصاری‌فرد ۵۰٫۵٪، اسماعیل وفایی ۴۹٪ و مهدی منظرموعود ۰٫۵٪) اما در ۲۷ بهمن، امتیاز باشگاه به جای شرکت پرسپولیس، به «موسسه فرهنگی ورزشی پیروزی» انتقال یافت. سازمان تربیت بدنی این شرکت را به حسین محلوجی، امیر عابدینی و عباس انصاری‌فرد هبه داد. (در سال ۱۳۸۰ سهام از آنان گرفته‌شد)[۱۴۴] پس از این مدت عابدینی نیز به مالکان شرکت پرسپولیس اضافه شد.[۱۴۵] (یعنی عابدینی هم در شرکت پرسپولیس و هم در شرکت پیروزی سهام‌دار شده‌بود.)

مالکان شرکت پرسپولیس خود را «مالک اصلی» باشگاه می‌دانستند[۱۴۶] و به دادگاه شکایت کردند، اما دادگاه در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ رأی به مالکیت سازمان تربیت بدنی داد. دادگاه تجدیدنظر نیز در تاریخ ۸ تیر ۱۳۸۳ این رأی را تائید کرد.[۱۴۷] سرانجام در مرداد ۱۳۹۰؛ در پی دعوی باشگاه علیه شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس سهامی خاص، قاضی شعبه ششم دادگاه عمومی مجتمع قضایی شهید بهشتی رای قطعی به تعلق برند پرسپولیس به باشگاه، و حذف نام پرسپولیس از شرکت پرسپولیس سهامی خاص داد.[۱۴۸] درتاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۹۰ محمد رویانیان مدیر عامل وقت تیم پیروزی اعلام کرد که نام اصلی باشگاه به این باشگاه عودت داده شد.[۱۴۹]

خصوصی‌سازی

جستجو در ویکی‌نبشته متن مربوطه در ویکی‌نبشته: نامه محمود احمدی‌نژاد به محمد علی‌آبادی درباره واگذاری پرسپولیس و استقلال

پس از آن؛ اعلام شد در راستای انجام اصل ۴۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، باشگاه باید به بخش خصوصی واگذار شود. در سال‌های اخیر خبرهایی درباره ورود باشگاه به سازمان بورس اوراق بهادار تهران و فروش آن به افراد حقیقی منتشرشده‌است.[۳۴][۱۵۰][۱۵۱][۱۵۲] در سال ۱۳۸۸، محمود احمدی‌نژاد در نامه‌ای به رئیس سازمان تربیت بدنی اعلام کرد که پرسپولیس و استقلال باید به هواداران واگذار شوند.[۱۵۳][۱۵۴] پرسپولیس همچنان در تملک سازمان تربیت بدنی قرار دارد. بنا بر گفته کنفدراسیون فوتبال آسیا، نحوه مالکیت کنونی این باشگاه در آینده مشکلاتی برای حضور در لیگ قهرمانان آسیا ایجاد می‌کند.[۱۵۵]

نگارخانه

منابع و مآخذ

عمومی

  • صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. ISBN 964-06-1693-1. 
  • حدادپور، مهدی؛ زارعی، اصغر. سالنامه رسمی و فرهنگ مصور باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس ۱۳۸۶. مجری طرح: خجسته، محمدرضا. هنرکده خجسته، ۱۳۸۶. 
  • حدادپور، مهدی. سالنامه پرسپولیس ۱۳۸۱. مدیر اجرایی: عزت‌بخش، احمد. آتلیه گرافیک هنرپرداز - روزنامه پیروزی، ۱۳۸۱. 
  • ۳۰ سال تاریخ باشگاه پرسپولیس: از شاهین تا پیروزی. . انتشارات کیهان. 
  • محمدنبی، حسین. «فوتبال باشگاهی در ایران». در فوتبال در ایران. چاپ اول. تهران: دفتر پژوهش‎های فرهنگی، ۱۳۸۴. ISBN 964-379-037-1. 
انگلیسی

ویژه

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ بازگشت پرسپولیس به لیگ قهرمانان بعد از ۷ سال. . روزنامه اعتماد ملی، ش. شماره ۸۷۷ (۲۰ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۱۱. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ رفسنجانی، علی. «اکنون که پرسپولیس از آب و گل در آمده‌است؛ آیا سرخپوشان پایتخت از بازار نقل و انتقالات سربلند و پیروز خارج می‌شوند؟!». خبرگزاری پارس فوتبال، ۲۰ تیر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۵ مرداد ۱۳۸۸. 
  3. «اخبار باشگاه پرسپولیس؛ قرمز پوشان عید را تبریک گفتند». (۲۲اسفند ۱۳۹۱). بازدید در تاریخ ۳۰ تیر ۱۳۹۲. 
  4. «سونامی سرخ‌پوشان پایتخت در راه‌است». (۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۰). بازدید در تاریخ ۸ خرداد ۱۳۹۰. 
  5. زارعی، اصغر. «Iran - List of Foundation Dates»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند. ورزش. فوتبال. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۲ خرداد ۱۳۸۸. 
  6. «استادیوم یکصد هزار نفری». سایت رسمی ورزشگاه آزادی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ ۷٫۵ ۷٫۶ ۷٫۷ ۷٫۸ Ferdosipour, Adel. The great divide. . World Soccer Magazine، October ۲۰۰۸، p۶۲.  (ترجمه مقاله به فارسی در خبرگزاری ایسنا، رشید سعدلو)
  8. فوتبال در ایران، ص ۹۸
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «پرسپولیس پرافتخارترین تیم ایران باقی‌ماند». جهان نیوز، ۲۱ خرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱ تیر ۱۳۹۰. 
  10. «مروری بر کارنامه آسیایی پرسپولیس در ۱۵ سال اخیر». روزنامه ورزشی گل، ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱ تیر ۱۳۹۰. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ «پرسپولیس با ۵۱ درصد پرطرفدارترین تیم ایران شد». جهان نیوز، ۲۹ دی ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱ تیر ۱۳۹۰. 
  12. ۱۲٫۰۰ ۱۲٫۰۱ ۱۲٫۰۲ ۱۲٫۰۳ ۱۲٫۰۴ ۱۲٫۰۵ ۱۲٫۰۶ ۱۲٫۰۷ ۱۲٫۰۸ ۱۲٫۰۹ ۱۲٫۱۰ ۱۲٫۱۱ ۱۲٫۱۲ «آشنایی با باشگاه پرسپولیس». همشهری‌آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۳۰ بهمن ۱۳۸۷. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «تاریخچه پرسپولیس». سایت رسمی باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس (پیروزی). بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۹۰. 
  14. «Poetry in motion - Asia's top ten clubs»(انگلیسی)‎. وب‌گاه گل، ۱۹ مه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ آبان ۱۳۹۲. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ «Asia's Club of the Century»(انگلیسی)‎. فدراسیون بین‌المللی تاریخ و آمار فوتبال. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. 
  16. “Club World Ranking”. IFFHS. Retrieved 29 دسامبر 2012. 
  17. “Club World Ranking”. IFFHS. Retrieved 15 اوت 2013. 
  18. پرسپولیس هم صاحب هواپیمای اختصاصی شدخبرآنلاین
  19. ۳۴ سال با پرسپولیس، ص۵، بازی۱
  20. «در چنین روزی؛ تساوی در اولین دربی بزرگ تهران». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۲ مرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ ۲۱٫۲ ۲۱٫۳ ۲۱٫۴ ۲۱٫۵ ۲۱٫۶ ۲۱٫۷ ۲۱٫۸ Houchang Chehabi, “FOOTBALL (soccer)” دانشنامه ایرانیکا, Online Edition, 20 July 1999, available at http://www.iranicaonline.org/articles/football-
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ ۲۲٫۳ «معرفی باشگاه پرسپولیس تهران». وبگاه مقالات علمی ایران، ۲ خرداد ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۳۰ بهمن ۱۳۸۷. 
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ ۲۳٫۳ ۲۳٫۴ ۲۳٫۵ ۲۳٫۶ ۲۳٫۷ ۲۳٫۸ حدادپور، مهدی. سالنامه پرسپولیس ۱۳۸۱. 
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ربیعه، نازنین. شناختنامه علی عبده؛ پسر دادستان - برادر حاکم و پدر پرسپولیس. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۲۷۸ (۱۶ آذر ۱۳۸۵). 
  25. ۴۰ سال بعد از انحلال تاریخی شاهین. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۴۳۴ (۱۴ تیر ۱۳۸۶). 
  26. ۲۶٫۰۰ ۲۶٫۰۱ ۲۶٫۰۲ ۲۶٫۰۳ ۲۶٫۰۴ ۲۶٫۰۵ ۲۶٫۰۶ ۲۶٫۰۷ ۲۶٫۰۸ ۲۶٫۰۹ ۲۶٫۱۰ ۲۶٫۱۱ ۲۶٫۱۲ ۲۶٫۱۳ ۲۶٫۱۴ ۲۶٫۱۵ ۲۶٫۱۶ ۲۶٫۱۷ ۲۶٫۱۸ ۲۶٫۱۹ ۲۶٫۲۰ ناصری، امیرحسین. ظهور آبی و قرمز در تاریکخانه سیاست. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۵۱۳ (۲۲ آذر ۱۳۸۶). 
  27. ۲۷٫۰۰ ۲۷٫۰۱ ۲۷٫۰۲ ۲۷٫۰۳ ۲۷٫۰۴ ۲۷٫۰۵ ۲۷٫۰۶ ۲۷٫۰۷ ۲۷٫۰۸ ۲۷٫۰۹ ۲۷٫۱۰ ۲۷٫۱۱ ۲۷٫۱۲ ۲۷٫۱۳ ۲۷٫۱۴ ۲۷٫۱۵ ۲۷٫۱۶ ۲۷٫۱۷ ۲۷٫۱۸ ۲۷٫۱۹ ۲۷٫۲۰ ۲۷٫۲۱ ۲۷٫۲۲ ۲۷٫۲۳ ۲۷٫۲۴ ۲۷٫۲۵ ۲۷٫۲۶ حدادپور، مهدی؛ زارعی، اصغر. سالنامه رسمی و فرهنگ مصور باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس ۱۳۸۶. 
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ پاینده، محمدجواد. سابقهٔ نمایندگان ایران در جام‌های باشگاهی آسیا: جام پنجم، آرزوی ایرانی. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۴۷۹۴ (۲۸ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۲۱. 
  29. «پرسپولیس در چنین روزی نماینده فوتبال ایران در جام باشگاههای آسیا شد.». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۰ آذر ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۸۷. [پیوند مرده]
  30. ۳۴ سال با پرسپولیس، ص۸۵
  31. ۳۴ سال با پرسپولیس، ص ۸۶
  32. زارعی، اصغر. «Iran 1970»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند. ورزش. فوتبال، ۱۹ ژانویه ۲۰۰۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲ سپتامبر ۲۰۱۰. 
  33. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام autogenerated2 وارد نشده‌است.
  34. ۳۴٫۰ ۳۴٫۱ ۳۴٫۲ ۳۴٫۳ حدادپور، مهدی. ۲۸ سال انتظار برای خصوصی‌سازی. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۳۰۰ (۱۴ دی ۱۳۸۵): صفحه ۱۶. 
  35. ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ ۳۴ سال با پرسپولیس، ص۸۸
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ ۳۶٫۲ ۳۶٫۳ ۳۶٫۴ اکباتان، ورزشگاه خانگی پرسپولیس بود. . خبر ورزشی، ش. ویژه‌نامه نوروزی (۱۳۸۷): صفحه ۲۵. 
  37. ۳۴ سال با پرسپولیس، صص ۸۹ تا ۹۳
  38. ۳۴ سال با پرسپولیس، ص ۹۴
  39. ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ ۳۹٫۲ ۳۹٫۳ ۳۹٫۴ ۳۹٫۵ ۳۹٫۶ ۳۹٫۷ سه سال بحرانی در پرسپولیس، سرگذشت تبعید از بولینگ به داوودیه. . روزنامه اعتماد. ترجمهٔ نام مترجم، ش. شمارهٔ ۱۵۰۲ (۵ آذر ۱۳۸۶): صفحه ۱۲. 
  40. ۳۴ سال با پرسپولیس، صص ۹۵-۱۰۶
  41. ۴۱٫۰ ۴۱٫۱ بابروفسکی، جوزف؛ کارسدروپ، درک و استوکرمنز، کارل. «Cup Winners' Cup ۱۹۹۰/۹۱»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند. ورزش. فوتبال، ۲ اوت ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  42. ۳۴ سال با پرسپولیس، صص ۱۰۷-۱۱۸
  43. قلیچ‌خانی، سیامک. سایه روشن ورزش؛ آفتاب سرخ. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۳۱۵۰ (۶ شهریور ۱۳۸۲). 
  44. «Iran - World Cup ۱۹۹۸»(انگلیسی)‎. footballsquads.co.uk. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  45. «اولین قهرمانی پرسپولیس در اولین دوره لیگ برتر». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۷ خرداد ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱ آذر ۱۳۸۷. [پیوند مرده]
  46. ۳۴ سال با پرسپولیس، ص ۱۱۹
  47. فوتبال قهرمانان باشگاههای آسیا: پرسپولیس از صعود باز ماند. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۳۰۰۵ (۲۴ اسفند ۱۳۸۱). 
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ «پرسپولیس جام را بالا برد». کنفدراسیون فوتبال آسیا، ۱۸ مه ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  49. «پرسپولیس قهرمان جام حذفی شد». همشهری آنلاین، ۲۰ خرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۹۰. 
  50. «پرس پلیس». لغت‌نامه دهخدا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۵ مرداد ۱۳۸۸. 
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ ۵۱٫۲ ۵۱٫۳ زارعی، اصغر. پرسپولیس چگونه پیروزی شد؟. . روزنامه ایران ورزشی، ش. شمارهٔ ۲۹۱۲ (چهارشنبه ۱۷ مرداد ۱۳۸۶). 
  52. «پرسپولیس یا پیروزی؟». وبگاه جهان ورزش. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱ تیر ۱۳۹۰. 
  53. «پرسپولیس به نام واقعی اش بازگشت». 
  54. روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران، ۱۴ مرداد ۱۳۷۰. 
  55. «مجوز لباس جدید پرسپولیس صادر شد». خبرگزاری فارس، ۱۲ دی ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  56. «پرسپولیس با لباس جدید در برابر الغرافه». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۱۸ فروردین ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  57. «پیراهن جدید پرسپولیس رونمایی شد». دادنا، ۸ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۰. 
  58. «پیراهن دوم پرسپولیس به رای هواداران». ارتش سرخ دات کام، ۱ مرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۳ مرداد ۱۳۹۰. 
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ ۵۹٫۲ ۵۹٫۳ دیوردن، جان. «Asian Debate: Is Coaching Persepolis The Biggest And Most Difficult Job In Asian Club Football?»(انگلیسی)‎. وب‌گاه گل، ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۹. 
  60. جلالی، مجید. «قرمز و آبی طرح پیشنهادی انگلیسی‌ها به ساواک بود!». ابتکارنیوز، ۱۵ شهریور ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۵ مهر ۱۳۸۸. 
  61. Paul L. Jalbert. «Issue 5 of Studies in ethnomethodology and conversation analysis». در Media studies: ethnomethodological approaches. University Press of America (Original from the University of California)، ۱۹۹۹. ISBN 978-0-7618-1287-6. 
  62. «بازی فوتبال در شغل روزنامه‌نگاری؛ کنترل داستان پردازی اخبار مربوط به یک باشگاه فوتبال». مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه‌ای. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۵ مهر ۱۳۸۸.  (ترجمه آزاده قهویی از فصل پنجم Media Studies: Ethnomethodological Approaches)
  63. ثقفی، احسان. سایت تاسیس می‎کنند، پیامک ارسال می‎کنند: دایی در دنیای مجازی هم تک و تنهاست!. . همشهری تماشاگر، ش. شماره ۵۲ (۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۰): صص ۳۸-۳۹. 
  64. رستم‌نمدی، آرش. سرگیجه قرمز همه را سر کار گذاشته‌است. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۰۴۹ (۵ مهر ۱۳۸۸): صفحه ۸. 
  65. ۶۵٫۰ ۶۵٫۱ مردان پرسپولیس، مستند خبرساز از پشت پرده قهرمان لیگ. . روزنامه اعتماد. ترجمهٔ نام مترجم، ش. شماره ۱۷۴۹ (۲۹ مرداد ۱۳۸۷): صفحه ۱۷. 
  66. «مردان پرسپولیس در ژانر عروسی!». خبرگزاری تابناک، ۹ شهریور ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۲۵ مرداد ۱۳۸۸. 
  67. مردان آن روزها. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۳۵۵۹ (۲۹ آبان ۱۳۸۳). 
  68. ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ قرمزها آوازخوان می‌شوند. . روزنامه اعتماد ملی، ش. شماره ۹۸۶ (۱۴ مرداد ۱۳۸۸): صفحه ۱۹. 
  69. «پروین و عابدزاده آواز می‌خوانند». خبرآنلاین، ۷ بهمن ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۵ بهمن ۱۳۸۸. 
  70. «آلبوم دوم «قرمزته» منتشر می‌شود». خبرگزاری فارس، ۲۱ اردیبهشت ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۵ مرداد ۱۳۸۸. 
  71. لارودی، اردشیر؛ امیرپور، مهدی. تنها فوتبالیست سیاسی، پرویز دهداری بود؛ خاطرات اردشیر لارودی از شکل گیری باشگاه‌های فوتبال در ایران. . شهروند امروز، ضمیمه ماهانه تاریخ شفاهی، ش. شماره ۲ (آبان ۱۳۸۷): صفحه ۲۲. 
  72. دوران طلایی پیروزی در فوتبال کشور. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۱۸۷۴ (۲۱ تیر ۱۳۸۷): صفحه ورزشی. 
  73. «حضور تیم پرسپولیس در ورزشگاه کارگران». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۱۱ تیر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. [پیوند مرده]
  74. مجموعه ورزشی راه آهن در اختیار پرسپولیس قرار گرفت. . روزنامه اعتماد. ترجمهٔ نام مترجم، ش. شماره ۷۳۷ (۲۰ شهریور ۱۳۸۷): صفحه ۱۵. 
  75. «زمین ورزشگاه راه آهن به مدت یکسال در اختیار تیم فوتبال پرسپولیس قرار گرفت». خبرگزاری فوتبال ایران، ۱۸ شهریور ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۲ مهر ۱۳۸۷. 
  76. «بازدید از ورزشگاه درفشی‌فر». خبرگزاری مهر، ۱۱ آبان ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۱ آبان ۱۳۹۰. 
  77. «سوزوکی: امیدوارم پرسپولیس به سمت خصوصی شدن پیش رود». خبرگزاری فارس، ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. 
  78. «آکادمی باشگاه پرسپولیس افتتاح شد». تارنمای روزنامه ورزشی نود، ۱۲ تیر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۱ مهر ۱۳۹۲. 
  79. «تشکر و قدردانی باشگاه پرسپولیس از هواداران». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۷ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  80. بی‌اطلاعی ایرانیان از حضور پرسپولیس در دبی. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۱۰۲۹ (۱۰ شهریور ۱۳۸۸): صفحه ۳. 
  81. «نخستین تمرین پرسپولیس در قطر برگزار شد». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۱۲ اسفند ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۲ اسفند ۱۳۹۰. 
  82. رحمانی، شاهین. «پرسپولیس رکورد دیگری شکست». کنفدراسیون فوتبال آسیا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۶ خرداد ۱۳۸۸. 
  83. ۸۳٫۰۰ ۸۳٫۰۱ ۸۳٫۰۲ ۸۳٫۰۳ ۸۳٫۰۴ ۸۳٫۰۵ ۸۳٫۰۶ ۸۳٫۰۷ ۸۳٫۰۸ ۸۳٫۰۹ ۸۳٫۱۰ ۸۳٫۱۱ ۸۳٫۱۲ ۸۳٫۱۳ ۸۳٫۱۴ ۸۳٫۱۵ ۸۳٫۱۶ ۸۳٫۱۷ ۸۳٫۱۸ ۸۳٫۱۹ ۸۳٫۲۰ ۸۳٫۲۱ ۸۳٫۲۲ ۸۳٫۲۳ ۸۳٫۲۴ ۸۳٫۲۵ ۸۳٫۲۶ ۸۳٫۲۷ ۸۳٫۲۸ ۸۳٫۲۹ ۸۳٫۳۰ ۸۳٫۳۱ ۸۳٫۳۲ ۸۳٫۳۳ ۸۳٫۳۴ ۸۳٫۳۵ ۸۳٫۳۶ ۸۳٫۳۷ ۸۳٫۳۸ ۸۳٫۳۹ ۸۳٫۴۰ ۸۳٫۴۱ ۸۳٫۴۲ ۸۳٫۴۳ ۸۳٫۴۴ ۸۳٫۴۵ ۸۳٫۴۶ ۸۳٫۴۷ http://www.bordobakht.com/global/news85731.html
  84. http://khabaronline.ir/detail/288045/
  85. ۸۵٫۰ ۸۵٫۱ ۸۵٫۲ ۸۵٫۳ ۸۵٫۴ ۸۵٫۵ ۸۵٫۶ ۸۵٫۷ http://www.akharinnews.com/گوشه-و-کنار/item/2603-ستاره-های-سرخ-آبی-ایران-را-بشناسید-نرگس-محمدی،-کامبیز-دیرباز-و-فرزاد-فرزین-پرسپولیس-می-برد.html
  86. http://jamnews.ir/detail/News/137152
  87. حدادپور، مهدی. سرمربیان پرسپولیس از ۴۸ تا ۸۷، نیمکت‌نشینی پرافتخار سرداران سرخ‎جامه. . روزنامه ورزشی گل سال سوم، ش. شماره ۸۱۸ (دوشنبه ۴ آذر ۱۳۸۷): صفحه ۱۰. 
  88. سال قبل دربی بی‌خاصیت بود. . خبر ورزشی، ش. ویژه‌نامه نوروزی (۱۳۸۷): صفحه ۲۵. 
  89. ۸۹٫۰ ۸۹٫۱ «The Red 'Victors' and the 'Independent' Blues»(انگلیسی)‎. مجله فیفا، ۳۱ اکتبر ۲۰۰۲. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. 
  90. «Football, blood and war»(انگلیسی)‎. آبزرور، ۱۸ ژانویه ۲۰۰۴. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۴ آبان ۱۳۸۷. «December 2000 Following an ill-tempered Tehran derby, between Pirouzi and Estegahl, violence spills on to the streets as fans destroy cars and buses. Three players from each side and 60 fans are arrested; more than 250 coaches are vandalised.» 
  91. Worlds Greatest Derbies. . World Soccer Magazine، July 2008. 
  92. پرسپولیس-سپاهان؛ یک بازی شبیه دربی. . روزنامه خبر ورزشی سال یازدهم، ش. شماره ۳۳۲۳ (یکشنبه ۵ آبان ۱۳۸۷): صفحه ۳. 
  93. درخواست محرمانه سپاهان از فدراسیون فوتبال؛ مظفری‌زاده، داور بازی با پرسپولیس نباشد. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۴۹۹۳ (۲ آذر ۱۳۸۸): صفحه ۹. 
  94. «نتایج تیم‌های نونهالان، نوجوانان، امید، «ب» و فوتسال پرسپولیس». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۱۴ آذر ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۴ آذر ۱۳۸۸. 
  95. «سرخپوشان دلوار افزار تیم دوم پرسپولیس شد». وبگاه تبیان، ۲۹ مرداد ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۸۷. 
  96. عبدی به دنبال تسویه حساب مالیاتی. . روزنامه ایران ورزشی، ش. شماره ۲۸۹۲ (۲۴ تیر ۱۳۸۶). 
  97. آقای‌گل لیگ دسته یک در پرسپولیس. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۴۵۲ (۴ مرداد ۱۳۸۶). 
  98. «شکایت از باشگاه پرسپولیس». وبگاه بازیاب، ۳۰ مهر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱ آذر ۱۳۸۷. 
  99. مدیرعامل سرخ‌پوشان: دیهیم باید بازیکنان ما را بگیرد. . روزنامه ایران ورزشی، ش. شماره ۳۲۶۲ (۱ آبان ۱۳۸۷). 
  100. «پرسپولیس تیم دوم ندارد». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۲ مرداد ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲۵ مرداد ۱۳۸۸. 
  101. «رضا شاهرودی جانشین احتمالی میناوند در تیم «ب» پرسپولیس». وب‌گاه گل، ۲۳ نوامبر ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۱۲ دسامبر ۲۰۰۹. 
  102. «میناوند: اسم بازیکنان تیم را هم نمی‌دانستم». خبرگزاری فارس، ۱ آذر ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۸۸. 
  103. «تیم «ب» پرسپولیس قهرمان باشگاه‌های تهران شد». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۱۴ اسفند ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۴ اسفند ۱۳۹۰. 
  104. زنان نگاهی به تاریخچه فوتبال زنان در ایران. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۳۷ (۲۲ دی ۱۳۸۶). 
  105. استقلال- پرسپولیس در لیگ بانوان. . هفته‌نامه شیرزنان، ش. شماره ۶۰ (۱۵ تیر ۱۳۸۷). 
  106. «فوتبال بانوان پرسپولیس فعال شد». وب‌گاه تبیان، ۲۷ بهمن ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۸۸. 
  107. «تیم فوتسال بانوان پرسپولیس در سکوی سوم آسیا». وب‌گاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۳ فروردین ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۸۸. 
  108. ضوابط نقل و انتقالات بازیکنان لیگ برتریواحدمرکزی‌خبر
  109. صاحبدل، مهدی. «مسابقات قهرمانی لیگ باشگاههای فوتبال ایران». پارس‌اسپورت. بایگانی‌شده از league/iran_pro_league.htm نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ شهریور ۱۳۸۷. 
  110. ف. نراقی، هوشیار. «Iran - List of Champions»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند. ورزش. فوتبال. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۸۸. 
  111. نیکویی، میلاد و زارعی، اصغر. «Iran - List of Cup Finals since 1991»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند. ورزش. فوتبال. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۸۸. 
  112. «شنل سرخ بر روی جام حذفی». وبگاه خبرگزاری ایسنا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱ خرداد ۱۳۹۰. 
  113. «نایب قهرمانی پرسپولیس در آسیا». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۷ فروردین ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۰ مهر ۱۳۸۷. [پیوند مرده]
  114. «مروری بر کارنامه آسیایی پرسپولیس در ۱۵ سال اخیر». روزنامه ورزشی گل، ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱ تیر ۱۳۹۰. 
  115. ۱۱۵٫۰ ۱۱۵٫۱ رسایلی، بهروز. باشگاه‌های ایرانی، خصوصی‌سازی و کپی‌رایت؛ اروپایی‌ها چطور پول درمی‌آورند؟. . روزنامه ورزشی گل، ش. ویژه‌نامه نوروز ۸۸، صفحه ۴۰. 
  116. مدیرعامل باشگاه پرسپولیس: هر تصمیمی که سازمان اتخاذ کند، قبول می‌کنیم. . روزنامه دنیای اقتصاد، ش. شماره ۹۵۸ (۲۶ اردیبهشت ۱۳۸۵): صفحه ۸. 
  117. «هدایتی: من، حامی مالی پرسپولیس هستم». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۳ شهریور ۱۳۸۸. 
  118. عاطف، تورج. «این بازی تدارکاتی را نمی‌توانیم داشته باشیم؟». فوتبال میدیا. نت. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۶ فروردین ۱۳۸۸. «پرسپولیس اعلام می‌کند این بازی جنبه مالی برای این تیم دارد یعنی به کمک اسپانسرها و فروش بلیط و حق‌پخش تلویزیونی سعی در ایجاد درآمد دارد.» 
  119. «اسپانسری ۳ میلیاردی ماری براون برای پرسپولیس با وساطت هدایتی». خبرگزاری فارس، ۱۷ مهر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۳۰ آذر ۱۳۹۰. 
  120. نوشابه‌های اس پاور و پرس پاور مجوز مصرف دارند. . روزنامه همشهری سال دوازدهم، ش. ۳۵۶۴ (چهارشنبه ۴ آذر ۱۳۸۳): صفحه درمانگاه. 
  121. نوشابه پرسپولیس. . روزنامه ایران، ش. ۲۴۸۷ (۲۱ خرداد ۱۳۸۲). 
  122. «تحول در فوتبال ایران، پرسپولیس حق پخش تلویزیونی می‌گیرد». روزنامه ایران، ۲۰ دی ۱۳۸۴. 
  123. «بلیت‌فروشی را به پرسپولیس نمی‌دهند». خبرگزاری تابناک. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  124. «Economic Crisis Special (3) - Iran, India, Indonesia»(انگلیسی)‎. وب‌گاه گل، ۱۲ نوامبر ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  125. «هواپیمایی آسمان نیز اسپانسر پرسپولیس شد». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲ آذر ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۸۸. 
  126. ۱۲۶٫۰ ۱۲۶٫۱ گودرزی، س.. قراردادی که پرسپولیس یک جانبه لغو کرده بود!. . روزنامه ورزشی گل، ش. ۱۶۵۷ (۸ آذر ۱۳۹۰). 
  127. ۱۲۷٫۰ ۱۲۷٫۱ ۱۲۷٫۲ ۱۲۷٫۳ ۱۲۷٫۴ فرامرز، فرشید. ناکامی باشگاه‌های ایرانی از روی پیراهن شروع می‌شود!. . روزنامه ورزشی گل، ش. ۱۳۰۱ (۲ شهریور ۱۳۸۹). 
  128. ۱۲۸٫۰ ۱۲۸٫۱ ۱۲۸٫۲ «یک تحقیق پیشنهاد داد: اسپانسرهای استقلال و پرسپولیس کیفیت کالای خود را بالا ببرند». ایسنا، ۲۳ مرداد ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  129. «پس از مذاکرات حبیب کاشانی و دکتر قالیباف؛ شهرداری تهران اسپانسر تیم فوتبال پرسپولیس شد». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۰ آبان ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۸۸. 
  130. جگوار، اسپانسر باشگاه پرسپولیس با آنها اختلاف پیدا کرد. . روزنامه هموطن سلام، چهارشنبه ۲ دی ۱۳۸۳. 
  131. هاشمی، احسان. مدارک اسپانسر فسخ شده علیه ادعای پرسپولیس: شاکی پرونده ما هستیم یک ریال هم کمیسیون ندادیم. . روزنامه ورزشی گل، ش. ۱۱۲۸ (۸ آذر ۱۳۸۸). 
  132. ۱۳۲٫۰ ۱۳۲٫۱ ۱۳۲٫۲ قراگزلو، محمد. لباس نو مبارک! ورود برندهای بین‌المللی یک اتفاق خوب در فوتبال ایران. . روزنامه ایران ورزشی، ۲۵ دی ۱۳۸۶. 
  133. «اعتراض کتبی آل اشپورت به باشگاه پرسپولیس». خبرآنلاین، ۱۶ شهریور ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۹ دی ۱۳۸۹. 
  134. ۱۳۴٫۰ ۱۳۴٫۱ ناصری، امیرحسین. داستان پیراهنی که عوض شد: جنگ قدرت در پرسپولیس. . روزنامه همشهری سال یازدهم، ش. ۳۲۸۴ (جمعه ۲۶ دی ۱۳۸۲): صفحه ورزش. 
  135. یادگاری، بردیا. «کنفرانس محلی باشگاه بین‌المللی». وب‌گاه گل، ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  136. اولین موزه پرسپولیس تأسیس می‌شود. . روزنامه ابرار ورزشی، ش. شماره ۴۳۴۰ (۲۲ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۵. 
  137. سرخط خبرها. . روزنامه اعتماد ملی، ش. شماره ۹۷۵ (۱ مرداد ۱۳۸۸): صفحه ۱۹. «دو باشگاه پرسپولیس و استقلال هر یک با پرداخت ۲ میلیارد تومان یک درصد از سهام بانک تازه‌تاسیس تات را خریداری کردند. پول خرید این سهام از سوی سازمان تربیت بدنی پرداخت شده.»
  138. «مراسم افتتاح کلینیک پزشکی و بیمارستان پرسپولیس برگزار شد». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۱ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳ شهریور ۱۳۸۸. 
  139. «دکتر عسگری: خرداد ۸۹ رسماً ساختمان بیمارستان افتتاح می‌شود». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۱ شهریور ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۳ شهریور ۱۳۸۸. 
  140. «ایرلاین پرسپولیس به زودی راه‌اندازی خواهد شد». خبرگزاری فارس، ۲ اسفند ۱۳۸۴. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۷ شهریور ۱۳۸۸. 
  141. «دلیل تاخیر در تشکیل وزارت ورزش و جوانان / مصوبه مجلس لازم‌الاجرا است». خبرگزاری مهر، ۲۰ فروردین ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۹۰. 
  142. مغانی، علی. «دشواری‌های یک استعفا/ وقتی پرسپولیس «بی‌صاحب» می‌شود!». وبگاه گل، ۱۱ جون ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۹۰. 
  143. روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران، ش. شماره ۱۳۵۱۰ (۹ تیر ۱۳۷۰): صفحه ۱۳. 
  144. «گزارش ویژه گل: رونمایی از مالک حقیقی پرسپولیس». وب‌گاه گل، ۲۸ آگوست ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  145. «آنها مالک پیروزی‌اند، ما مالک پرسپولیس». خبرگزاری تابناک، ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  146. «بیانیه شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس». وب‌گاه رسمی شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  147. «سازمان تربیت بدنی مالک اصلی باشگاه پیروزی است». وب‌گاه تبیان، ۱۵ تیر ۱۳۸۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  148. «موفقیت بزرگ و تاریخی پرسپولیس / نام «پرسپولیس» به آغوش صاحبان اصلی بازگشت». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۴ مرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۹۰. 
  149. «با رای قطعی دادگاه تجدید نظر/ رویانیان: برند پرسپولیس برای همیشه به دامن مردم بازگشت». وبگاه رسمی باشگاه پرسپولیس، ۲۲ فروردین ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۹۰. 
  150. «می‌خواهم ۵۱ درصد سهام باشگاه پرسپولیس را بخرم». خبرگزاری فارس، ۱ شهریور ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  151. «می‌خواستیم پرسپولیس را به هدایتی بفروشیم». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  152. حیدرپور، اسماعیل. مصاحبه با محمد علی‌آبادی. . خبر ورزشی، ش. شماره ویژه نوروزی (۱۳۸۶): صفحه ۱۸-۱۹.  «به عقیده من باشگاه پرسپولیس باید به صورت خصوصی اداره شود و اتفاقاً مسئولیت باشگاه هم باید به اهلش سپرده شود. من شخصاً طرفدار این هستم که پرسپولیس و استقلال از بخش دولتی خارج و به بخش خصوصی وارد شوند... اگر قرار باشد در فوتبال به درجات بالا برویم، فوتبال باید از شکل و شمایل فعلی که کاملاً دولتی است خارج شده و به بخش خصوصی واگذار شود.»
  153. «پرسپولیس و استقلال به هواداران واگذار می‌شود». ایرنا، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸. 
  154. فرزیان، میثم. واگذاری سهام استقلال و پرسپولیس به دستور رئیس جمهور. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۹۵۳ (۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۸): صفحه ۱۳. 
  155. قراگزلو، رضا. «تضمین مالی برای خرید پرسپولیس». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۳ شهریور ۱۳۸۸. 

پیوند به بیرون

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد باشگاه فوتبال پرسپولیس تهران اطلاعات بیشتری پیدا کنید.


Search Wikiquote در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
رسمی
اخبار


پیشین:
تاج
جام منطقه‌ای ایران
۱۳۵۰
نخستین قهرمانی
پسین:
-
پیشین:
-
جام تخت جمشید
۱۳۵۲
دومین قهرمانی
پسین:
تاج
پیشین:
تاج
جام تخت جمشید
۱۳۵۴
سومین قهرمانی
پسین:
پاس تهران
پیشین:
ملوان
جام حذفی
۱۳۶۶
نخستین قهرمانی
پسین:
شاهین اهواز
پیشین:
-
جام برندگان جام آسیا
۱۹۹۱
نخستین قهرمانی
پسین:
نیسان اف‌سی
پیشین:
ملوان
جام حذفی
۱۳۷۰
دومین قهرمانی
پسین:
برگزار نشد
پیشین:
سایپا
لیگ آزادگان
۱۳۷۴
۱۳۷۵
چهارمین و پنجمین قهرمانی
پسین:
استقلال
پیشین:
استقلال
لیگ آزادگان
۷۸-۱۳۷۷
۷۹-۱۳۷۸
ششمین و هفتمین قهرمانی
پسین:
استقلال
پیشین:
برگزار نشد
جام حذفی
۱۳۷۸
سومین قهرمانی
پسین:
استقلال
پیشین:
استقلال
لیگ برتر
۸۱-۱۳۸۰
هشتمین قهرمانی
پسین:
سپاهان
پیشین:
سایپا
لیگ برتر
۸۷-۱۳۸۶
نهمین قهرمانی
پسین:
استقلال
پیشین:
ذوب‌آهن
جام حذفی
۸۹-۱۳۸۸
۹۰-۱۳۸۹
چهارمین و پنجمین قهرمانی
پسین:
استقلال



ref>«بیانیه شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس». وب‌گاه رسمی شرکت فرهنگی ورزشی پرسپولیس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مه ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۹ شهریور ۱۳۸۸.