علی عبده

برای دیگر کاربردها، عبده (ابهام‌زدایی) را ببینید.

علی عبدُه یا عبدو (۱۳۰۳ - ۱۳۵۸ در ایالات متحده آمریکا) با نام گذرنامه آمریکایی آلن مورگان (به انگلیسی: Alan Morgan)‏،‏ مشت‌زن و مدیر ورزشی اهل ایران است. وی شهروند ایالات متحده آمریکا نیز بود. او بیشتر به خاطر بنیانگذاری باشگاه ورزشی پرسپولیس مشهور است. وی مدتی نیز رئیس فدراسیون بوکس ایران بوده‌است.

زندگی

خانواده و تبار

علی محمد عبده در خانواده‌ای مذهبی در شهر بروجرد به دنیا آمد و فرزند شیخ محمد عبده بروجردی، نخستین دادستان دوران رضاشاه پهلوی بود. او ۳ برادر به نام‌های جلال، مهدی و حسین داشت. جلال، برادر بزرگ او، نماینده ایران در سازمان ملل متحد بود و ۴ سال بر گینه بیسائو حکمرانی کرد. او دختری به نام نگار (زاده ۱۳۵۲) دارد. وپسری بنام علی (زاده ۱۳۵۷ ) نگار و علی عبده تاکنون اقدامی برای بازپسگیری اموال مصادره‌شده پدرشان در ایران نکرده‌اند.

مرگ

عبده در سال ۱۳۵۸، در حالی که در جکوزی بود بر اثر سکته درگذشت.

در آمریکا

ورزش حرفه‌ای

عبده یک مشت‌زن حرفه‌ای بود. او در سال‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۵۲ در دو وزن مختلف قهرمان بوکس واشنگتن شد.

مدیریت ورزشی

او میان سال‌های ۱۹۵۳ تا ۱۹۵۵ رئیس امور ورزش ارتش ایالات متحده آمریکا در واشنگتن بود. او سپس رئیس فدراسیون والیبال واشنگتن نیز شد. در مقاله‌ای درباره او روزنامه اعتماد آمده‌است: «کار تا آنجا پیش رفت که می‌گفتند او در ارتش امریکا در جنگ ویتنام هم شرکت کرده‌است.»

بازگشت به ایران

شرکت سی‌آرسی

عبده پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ به ایران بازگشت و شرکت سهامی سی‌آرسی را در سال ۱۳۳۵ بنیانگذاری کرد. فاطمه پهلوی و محمد خاتمی نیز دیگر سهامداران عمده این شرکت بودند.

ترور ناموفق

بنا بر نوشته روزنامه اعتماد; آذر ابتهاج، نماینده مجلس شورای ملی به دلیل اختلاف با او بر سر بولینگ عبده به جان او سوءقصد می‌کند. او دو نفر را اجیر می‌کند تا با چاقو به او حمله‌ور شوند. آن دو نفر در خیابان مفتح امروزی او را مضروب می‌کنند. افرادی عبده را به بیمارستان هشترودی می‌رسانند تا او از مرگ نجات یابد. یکی از ضاربین نیز دستگیر می‌شود.

باشگاه پرسپولیس

نوشتارهای اصلی: باشگاه ورزشی پرسپولیس و باشگاه فوتبال پرسپولیس

ویژگی‌های اخلاقی و روابط با دیگران

نازنین ربیعه در روزنامه اعتماد می‌نویسد که او فردی «لوطی‌صفت» و «پهلوان‌منش» بوده‌است. جواد الله‌وردی نقل می‌کند که او یک بار سرایدار باشگاه پرسپولیس (محمود رشتی سلمانی) که به بیماری روماتیسم قلبی مبتلا بود، را با هزینه شخصی خود برای درمان به انگلستان فرستاده‌است و به بازیکنانی که ازدواج می‌کرده‌اند هدیه می‌داده‌است. مهدی حدادپور در روزنامه گل می‌نویسد: «عبده البته خودش آدم چندان مقیدی نبود، اما در فوتبال آدم اخلاق‌مدار و اصولگرایی بود. عبده اگر می‌شنید، بازیکنی با دهان آلوده به الکل سر تمرین آمده، آن دهان را با سیم میدوخت، اما در میهمانی‌های خصوصی خودش به هر کاری تن می‌داد... اما در محیط فوتبال، هیچ رفتار سیاهی جای نداشت.» ماجرای سیلی زدن او به صفر ایرانپاک به خاطر عکس‌انداختن با یک هنرپیشه زن نیز نقل شده‌است.

عبده و پرویز خسروانی، مدیرعامل باشگاه تاج همواره رقابت شدید داشتند. او با محمود خیامی و محمد خاتمی نیز رابطه نزدیکی داشت. پس از مرگ خاتم در سال ۱۳۵۲، او با فاطمه پهلوی اختلاف مالی پیدا کرد. در سال ۱۳۵۶، بولینگ عبده آتش‌گرفت و بیمه همه خسارت را به فاطمه پهلوی پرداخت. عبده با آذر ابتهاج که صاحب بولینگ معروف ونک بود نیز اختلاف داشت. عبده موفق شد با زیرکی و با استفاده از روابط شخصی بولینگ آذر ابتهاج را تعطیل کند.

منابع

فهرست منابع

• ویراستار (موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی). ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. چاپ اول. اطلاعات، ۱۳۶۹. 
• ربیعه، نازنین. شناختنامه علی عبده؛ پسر دادستان - برادر حاکم و پدر پرسپولیس. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۲۷۸ (۱۶ آذر ۱۳۸۵). 
• ناصری، امیرحسین. ظهور آبی و قرمز در تاریکخانه سیاست. . روزنامه اعتماد، ش. شماره ۱۵۱۳ (۲۲ آذر ۱۳۸۶). 
• حدادپور، مهدی. اين فـــوتبال سيلی علی عبده را می‌خواهد. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۹۵۲ (۶ خرداد ۱۳۸۸). 
• حدادپور، مهدی. ظهور و سقوط سلطنت مديران در پرسپوليس؛ شيرخواره ۴۱ ساله. . روزنامه ورزشی گل، ش. شماره ۸۵۳ (۲۱ دی ۱۳۸۷). 
• حدادپور، مهدی؛ زارعی، اصغر. سالنامه رسمی و فرهنگ مصور باشگاه فرهنگی ورزشی پرسپولیس ۱۳۸۶. مجری طرح: خجسته، محمدرضا. هنرکده خجسته، ۱۳۸۶. 
• حدادپور، مهدی. سالنامه پرسپولیس ۱۳۸۱. مدیر اجرایی: عزت‌بخش، احمد. آتلیه گرافیک هنرپرداز - روزنامه پیروزی، ۱۳۸۱. 

پیشین: -

مدیر باشگاه پرسپولیس دی ۱۳۴۲-۱۳۵۲

پسین: مصطفی مکری