بوقچی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بوقچی تیم ملی فوتبال ایران (پیراهن سبز) در بازی برابر آلمان، ۱۷ مهر ۱۳۸۳، ورزشگاه آزادی تهران

بوقچی، شیپورچی،[۱] لیدر یا مشوق[۲] اصطلاحی است ویژه فوتبال ایران[۳][۴] و به افرادی اطلاق می‌شود که به بخش عمده‌ای از هواداران حاضر در ورزشگاه جهت می‌دهند.[۳]

به طور سنتی، بوقچی‌های ایرانی هوادارانی بودند که به دلیل علاقه وافرشان به یک تیم، در میان دیگر هوادارن متمایز بودند و به رهبری تشویق‌ها می‌پرداختند[۵] و به نوعی «نماد» هواداران آن تیم نیز محسوب می‌شدند.[۶] اما از آغاز دهه ۱۳۸۰ و همزمان با تغییر نامِ بوقچی به لیدر، این کار به یک «شغل» و «سمت» تبدیل گشت[۳] و برخی از لیدرها در ازای دریافت پول به عنوان حقوق و مزایا[۶][۱] یا رشوه،[۴] جو ورزشگاه و شعارهای تماشاگران را به سود یا ضرر عده‎ای تغییر می‎دهند.[۱][۳]

پیشینه[ویرایش]

محمدبوقی، از مشهورترین بوقچی‌های نخستین فوتبال ایران که به یک نماد تبدیل شد.[۶]

در دهه ۵۰، ۶۰ و ۷۰ افرادی بودند که به دلیل علاقه وافرشان به یک تیم خاص بوقچی می‌شدند و به صورت خودجوش[۶] و بدون چشمداشت مالی[۱] هماهنگی هواداران را عهده‌دار می‌شدند.[۵] مشهورترین بوقچی آن زمان، «محمدبوقی» بوقچی پرسپولیس بود که در بازی‎های تیم ملی ایران نیز حضوری فعال داشت.[۶] محمدبوقی یک سیگارفروش بود و پاتوقش قهوه‌خانه‌ای در میدان بهارستان بود. نواختن بوق‌های ممتد او توأم با دست‌افشانی هواداران می‎شد.[۶] به نوشته مسعود بهنود، او شعری مشهور برای زوج خط حمله تیم ملی همایون بهزادی (همایون سرطلایی) و حمید شیرزادگان (شیری پاطلایی) ساخته بود که با نواختن در بوقش تمامی هواداران حاضر در امجدیه آن را می‎خواندند.[۷] او تمکن مالی برای رفتن به جام جهانی ۱۹۷۸ نداشت اما با پولی که هواداران برای خرید بلیت سفر او جمع کردند، برای تشویق تیم ملی رهسپار آرژانتین شد.[۶]در تاریخ ۲۶ دی ماه سال ۱۳۷۱ صدای بوق محمد نایب عباسی معروف به ممد بوقی خاموش شد[۸]

از دیگر نمونه‌های بوقچی‎های قدیمی می‎توان به «سهراب‎بوقی» و حسن نیکبخت ملقب به «حسن تارزان» (هر دو از بوقچی‎های مشهور استقلال)، «فتح‌الله غریب‌نواز»، «علی کشک‌بادمجان» و رضا صفاریان، ملقب به «رضا چاچا» بوقچی خوزستانی تیم ملی ایران در جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین اشاره کرد.[۴][۹][۱۰][۱۱]

پس از دهه ۸۰[ویرایش]

ظهور لیدرها[ویرایش]

نخستین جرقه حضور «لیدرها» در فوتبال ایران در سال ۱۳۸۲ در باشگاه پرسپولیس زده شد.[۱۲] اکبر غمخوار که به تازگی مدیر عامل پرسپولیس شده‌بود، نخستین کسی بود که به شکل علنی تشکیلاتی از لیدرها به شکل کنونی تشکیل داد. دلیل این امر آن بود که وی در نظر داشت پس از برکناری علی پروین، سکوهای پرسپولیس را در جهت خواسته‌های خود کنترل کند. این کار در ابتدا منجر به دودستگی هواداران پرسپولیس شد.[۱۲] چندی بعد حسین قریب، مدیر عامل وقت باشگاه استقلال نیز تشکیلات مشابهی را در آن باشگاه راه‌اندازی‌کرد.[۱۲] پس از مدتی سازمان تربیت بدنی با همکاری نیروی انتظامی، جهت حفاظت فیزیکی و فرهنگی ورزشگاه‎ها، اقدام به شناسایی لیدرها کرد و لباس‎های ویژه برای آنان درنظر گرفت که بعدها مقدمه‎ای برای پیداشدن حامی مالی (روی لباسشان)، و قدرت‌گرفتن تدریجیشان شد.[۱۲] همچنین در این سال‌ها لیدرها کم‎کم نسل عوض کردند و تعدادشان زیاد شد. به طور مثال پرسپولیس حدود ۱۰۰ لیدر در تهران و ۲۰ لیدر در شهرستان‌ها پیدا کرد که برخی زیر نظر دیگر لیدرها کار می‌کردند و هسته مرکزی آنان شامل ۱۰ نفر بود.[۱۲]

وظایف لیدرها[ویرایش]

گسترش فعالیت لیدرها[ویرایش]

لیدرهای پرسپولیس در زمان مدیریت حبیب کاشانی[ویرایش]

یکی از لیدرهای پرسپولیس

قدرت یافتن لیدرها، در اواخر سال ۱۳۸۹ با ماجرای کتک‌خوردن علی دایی از یکی از لیدرهای پرسپولیس توجه رسانه‎های ایران را بیش از پیش به خود جلب کرد و بسیاری درباره آن به عنوان پدیده‌ای مضر برای فوتبال ایران هشدار دادند.[۴][۱][۵][۱۳] فعالیت لیدرها در پرسپولیس هیچ‌گاه به اندازه دوران حضور حبیب کاشانی در این باشگاه، پررنگ و قابل توجه نبوده‌است.[۱۴] اوج فعالیت این لیدرها در لیگ برتر ۹۰–۸۹ بود. در بازی پرسپولیس برابر صبای قم بود که علیرغم نتیجه ۳-۰ به سود حریف، تا پایان نیمه اول هیچ شعاری بر ضد دایی شنیده نشد اما با شروع نیمه دوم، لیدرها بلافاصله شروع به خواندن بیانیه‎ای از طرف هواداران علیه دایی کردند.[۱۴] علی دایی بعدها در برنامه نود مدعی شد که لیدرها به دستور کاشانی در رختکن بازیکنان تیم را کتک زده‎اند.[۱۵] افشین قطبی، مربی سابق پرسپولیس نیز در وبگاه شخصی خود می‎نویسد که یک «لیدر هتاک چاق» در رختکن عربده‎کشی کرده‌است و لپ‌تاپ او را شکسته‎است.[۱۶] لیدرهای پرسپولیس در همان فصل اقدام به هو کردن علی کریمی نیز نمودند که با واکنش منفی و عدم همراهی هواداران روبرو شد.[۱۷] برخی از لیدرها وبگاه اینترنتی هم دارند و در آن خط مشی حمایتی یا مخالفتی خاصی را با افراد مختلف دنبال می‎کنند.[۱۸] پس از استعفای کاشانی، لیدرهای پرسپولیس در سایت خود به تمجید از کاشانی پرداختند و وی را «فرشته نجات پرسپولیس» نامیدند.[۱۹][۲۰]

تفاوت سازماندهی هواداران در دیگر کشورها با لیدرهای ایران[ویرایش]

مانولو که یکی از مشهورترین هوادارن فوتبال جهان است، در بازی‎های تیم ملی فوتبال اسپانیا همراه با تشویق هواداران طبل می‌نوازد.[۲۱]

لزوم وجود لیدر در ایران[ویرایش]

در فوتبال اروپا استفاده از اشعار، سرودها و جملات خاصی که برای باشگاه نماد به شمار می‌رود رواج دارد و به ندرت جمله و عبارت خاصی در حمد یا ذم فرد خاصی به گوش می‌رسد، حتی در زمانی که شخص خاصی تشویق می‎شود. به طور مثال هواداران اروپایی برای تشویق بازیکن خاص، هنگام تعویض یا به ثمر رسیدن گل با دست زدن و هورا کشیدن او را تشویق می‌کنند و برای نشان‌دادن نارضایتی نسبت به یک بازیکن یا مجموعه تیم به سوت زدن یا هو کردن می‌پردازند. از این رو جهت تشویق لازم نیست افرادی حقوق‌بگیر وجود داشته باشند تا به عنوان «لیدر» منافع مدیران یک باشگاه یا افراد دیگری را دنبال کنند.[۳]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ «به بهانه مشت آقای لیدر! زیر چشم دایی؛ قدرت‌نمایی بوقچی‌ها». سیاست روز، شنبه ۷ اسفند ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  2. وبگاه اختصاصی مشوقین پرسپولیس
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ معدنی ثانی، مصطفی. ««لیدر» من‎درآوردی‌ترین واژه فوتبال ایران». خبرگزاری دانشجویان ایران، ۲ شهوریور ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ آل صفر، حسن؛ اشرفیان، فرید؛ بیات، پارسا. ««لیدر" در فوتبال ایران چه معنایی دارد»». دویچه وله، ۲۳ مارچ ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ معدنی ثانی، مصطفی. «فوتبال ایران جولانگاه لیدرها». جوان امروز، چهارشنبه ۸ دی ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ برادران، امیر. «یادش به خیر محمد بوقی و فوتبال آن روزها!». اخبار روز، ۱۶ خرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  7. بهنود، مسعود. «یکی از نسل قهرمانان دهه چهل رفت». بی بی سی فارسی، چهارشنبه ۰۳ اکتبر ۲۰۰۷ برابر ۱۱ مهر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  8. یاد ممد بوقی بخیر!
  9. نواصر، علی. «روایتی از نسل سوخته؛ رضا چاچا نماد بی رحمی فوتبال». خبرگزاری مهر، ۳ تیر ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  10. «خاک گورت را می‌بوسیم محمد بوقی». روزنامه ورزشی گل، ۱۷ اردیبهشت ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  11. «سه استقلالی قدیمی از فوت مشوق و بوقچی کهنه کار فوتبال می گویند». وبگاه تبیان، ۱۶ آذر ۱۳۸۱. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ یونسی‌پور، پیام. «چند می‌گیری هوار بکشی؟». روزنامه جام جم، ۱۴ فروردین ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  13. رستم‌زاده، جواد. «هیولایی به نام لیدر که امروز حرمت اسطوره را شکست: مشتی زیر چشم فوتبال ایران». روزنامه ایران، ۶ اسفند ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ چه کسی آن بیانیه را برای بوقچی‌های پرسپولیس نوشت؟
  15. دایی: کاشانی گفت کاری می‌کنم شریفی را از فوتبال بردارند
  16. سایت رسمی افشین قطبی
  17. دلیل «هو» شدن علی کریمی توسط بوقچی‌های پرسپولیس چه بود؟
  18. ثقفی، احسان. سایت تاسیس می‎کنند، پیامک ارسال می‎کنند: دایی در دنیای مجازی هم تک و تنهاست!. . همشهری تماشاگر، ش. شماره ۵۲ (۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۰): صص ۳۸-۳۹. 
  19. هنوز هم در خواب می‎گویم: خداحافظ حاج‎حبیب
  20. آن مرد رفت... آن مرد در سکوت رفت...
  21. voicesinfootball.com

پیوند به بیرون[ویرایش]