ویکیپدیای فارسی
 |
|
 صفحه اصلی ویکیپدیای فارسی در ۱ ژوئن ۲۰۱۱ |
|
| نشانی | http://fa.wikipedia.org |
|---|---|
| تجاری؟ | نه |
| نوع | دانشنامه اینترنتی |
| زبان(ها) | فارسی |
| مالک | بنیاد ویکیمدیا |
ویکیپدیای فارسی نام یکی از دانشنامههای فارسیزبان در اینترنت است. ویکیپدیای فارسی یکی از پروژههای بنیاد ویکیمدیا است. ویکیپدیا پروژهٔ بزرگی است که هدف آن ساخت دانشنامههایی با محتوای آزاد با مشارکت همگان و به همهٔ زبانهای ممکن است. این دانشنامهٔ فارسی فاصله هزار تا دههزار مقاله را طی ۱۴ ماه طی کرد و در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۸۴ (برابر با ۱۸ فوریه ۲۰۰۶) با گذر از مرز دههزار به ۳۸اُمین نسخهٔ ویکیپدیا تبدیل شد. همچنین این دانشنامه در تاریخ ۹ آبان ۱۳۸۷ (برابر با ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸) از مرز ۵۰٬۰۰۰ نوشتار گذشت.[۱] در سال ۲۰۱۰ میلادی این دانشنامه با داشتن بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نوشتار در جایگاه ۳۲اُم در میان دانشنامههای ویکیپدیا به زبانهای گوناگون قرار داشت. ویکیپدیای فارسی در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۸۹ (۱۸ دسامبر ۲۰۱۰) با ۱۱۲٫۱۶۸ مقاله و با گذر از ویکیپدیای عبری، ۳۱امین زبان پروژه ویکیپدیا از نظر تعداد نوشتارها شد. در سال ۲۰۱۱ میلادی نیز در ۱۷ اسفند ۱۳۸۹ از زبان ولاپوک پیشی گرفت و در پلهٔ سیام نشست. در فروردین ۹۰ زبان فارسی از اسلواکیایی نیز جلو زد و در جایگاه بیستونهم قرار گرفت.
در ۱ خرداد ۱۳۹۰ (۲۲ مه ۲۰۱۱) ویکیپدیای فارسی از ۱۵۰٬۰۰۰ نوشتار گذشت و در رده بیستوچهارم دانشنامههای ویکیپدیا قرار گرفت. تا تاریخ ۷ بهمن ۱۳۹۰ (۲۷ ژانویه ۲۰۱۲) این دانشنامه بیش از صدوهفتادهزار مقاله دربر دارد.[۲]
ویکیپدیای فارسی از نظر ژرفای دانشنامه (تعداد ویرایشها در نوشتارها)، که از نشانههای کیفیت نسخهها است و میزان به روزرسانی صفحات است، با داشتن شاخص ژرفای ۹۳، یکی از دانشنامههای با کیفیت برتر بودهاست. شاخص ژرفا، معیاری است که از حاصلضرب میانگین ویرایش برای هر نوشتار در نسبت صفحات غیر نوشتاری به نوشتارها گرفته میشود و یک معیار برای کیفیّت دانشنامه است. [۳]
محتویات |
[ویرایش] آغاز
ویکیپدیای فارسی کار خود را در آذر ۱۳۸۲ (دسامبر ۲۰۰۳) با نام «ویکیپدیا: دایرةالمعارف آزاد» آغاز کرد. روزبه پورنادر[۴][۵][۶][۷] و مسعود علینقیان از پیشگامان نسخهٔ فارسی بودهاند. در ۱۴ دی ۱۳۸۴ (۴ ژانویه ۲۰۰۶) به «ویکیپدیا: دانشنامهٔ آزاد» تغییر نام یافت.[۸] در ۱۳ فروردین ۱۳۸۸ (۲ آوریل ۲۰۰۹) صفحهٔ اصلی ویکیپدیای فارسی تغییر یافت و بخش نوشتارهای برگزیده و یادبودهای برگزیده به آن اضافه گشت.[۹]
[ویرایش] نمودارهای پیشرفت
تصاویر سمت چپ نمودارهای پیشرفت نوشتارهای ویکیپدیای فارسی از ابتدا تا حدود نیمهٔ سال ۲۰۰۹ هستند. به طور خلاصه از این نمودارها چنین میتوان برداشت نمود که:
- با توجه به نمودار آبیرنگ، شمار نوشتارهای ویکیپدیای فارسی به طور نمایی در حال پیشروی است.
- با توجه به نمودار سبزرنگ، شمار نوشتارهایی که روزانه به ویکیپدیای فارسی افزوده میگردد، از آغاز تا کنون، رشد نسبتاً کمی داشتهاست.
- با توجه به نمودار قرمزرنگ، در حالی که شمار نوشتارهای ویکیپدیای فارسی رو به رشد است ولی رشد روزانهٔ شمار نوشتارهای ویکیپدیای فارسی به کندی افزایش مییابد. این برداشت از مقایسهٔ نمودارهای آبی و سبزرنگ به دست میآید. در واقع ادامهٔ این روند در آینده موجب میشود که رشد نمایی شمار نوشتارهای ویکیپدیای فارسی (نمودار آبیرنگ) به یک رشد خطی تبدیل گردد، همچنان که اگر به ماههای اخیر نمودار آبی رنگ نگاه کنید، متوجه کاهش شیب آن خواهید شد.
| شمار نوشتارها | تاریخ گذر از مرز | مدت | جایگاه |
| ۰ | آذر ۱۳۸۲ (دسامبر ۲۰۰۳) | ۰ | |
| هزار | ۲۶ آذر سال ۱۳۸۳ (۱۶ دسامبر ۲۰۰۴) | حدود ۱۱ ماه | |
| ۱۰ هزار | ۲۹ بهمن ۱۳۸۴ (۱۸ فوریه ۲۰۰۶) | ۴۲۸ روز | ۳۸اُمین |
| ۲۰ هزار | ۴ اردیبهشت ۱۳۸۶ (۲۴ آوریل ۲۰۰۷) | ۴۳۰ روز | |
| ۳۰ هزار | ۲۱ دی ۱۳۸۶ (۱۱ ژانویه ۲۰۰۸) | ۲۳۵ روز | ۴۱اُمین |
| ۴۰ هزار | ۲۷ تیر ۱۳۸۷ (۱۷ ژوئیه ۲۰۰۸) | ۱۸۸ روز | ۳۸اُمین |
| ۵۰ هزار | ۹ آبان ۱۳۸۷ (۳۰ اکتبر ۲۰۰۸) | ۱۰۵ روز | ۳۶اُمین |
| ۶۰ هزار | ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۸ (۳ مه ۲۰۰۹) | ۱۸۴ روز | ۳۵اُمین |
| ۷۰ هزار | ۱۰ مهر ۱۳۸۸ (۲ اکتبر ۲۰۰۹) | ۱۵۲ روز | ۳۴اُمین |
| ۸۰ هزار | ۱۱ مهر ۱۳۸۸ (۳ اکتبر ۲۰۰۹) | ۱ روز | ۳۲اُمین |
| ۹۰ هزار | ۷ بهمن ۱۳۸۸ (۲۷ ژانویه ۲۰۱۰) | ۱۱۶ روز | ۳۳اُمین |
| ۱۰۰ هزار | ۳ شهریور ۱۳۸۹ (۲۵ اوت ۲۰۱۰) | ۲۰۹ روز | ۳۳اُمین |
| ۱۱۰ هزار | ۸ آذر ۱۳۸۹ (۲۹ نوامبر ۲۰۱۰) | ۹۶ روز | ۳۲اُمین |
| ۱۲۰ هزار | ۱ فروردین ۱۳۹۰ (۲۱ مارس ۲۰۱۱) | ۱۱۳ روز | ۳۰اُمین |
| ۱۳۰ هزار | ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۰ (۲۰ مه ۲۰۱۱) | ۶۰ روز | ۲۹اُمین |
| ۱۴۰ هزار | ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۰ (۲۰ مه ۲۰۱۱) | ۰ روز | ۲۸اُمین |
| ۱۵۰ هزار | ۱ خرداد ۱۳۹۰ (۲۲ مه ۲۰۱۱) | ۲ روز | ۲۴اُمین |
| ۱۶۰ هزار | ۱۳ مرداد ۱۳۹۰ (۴ اوت ۲۰۱۱) | ۶۲ روز | ۲۴اُمین |
| ۱۷۰ هزار | ۷ بهمن ۱۳۹۰ (۲۷ ژانویه ۲۰۱۲) | ۱۷۶ روز | ۲۴اُمین |
[ویرایش] مقالهها
[ویرایش] گسترهٔ موضوعات
مقالات آغازین این دانشنامه بیشتر در زمینهٔ عناصر شیمیایی و برخی مباحث تاریخی بودند. با افزوده شدن مطالب گوناگونی درباره جغرافیا و ادیان (بیشتر بودیسم و دین زرتشت)، ایرانشناسی و همچنین زبان و ادب فارسی در ۲۶ آذر سال ۱۳۸۳ (۱۶ دسامبر ۲۰۰۴) شمار مقالات آن از مرز ۱۰۰۰ گذشت.
مطالب آن، در این تاریخ از تنوّع خوبی برخوردار شدند و جغرافیا (به ویژه شناخت اقوام و کشورها)، ادبیّات، تاریخ، زیستشناسی، گیاهشناسی، چهرههای سیاسی ایران، علوم رایانه، ایرانشناسی، هوافضا، علوم نظامی و موسیقی از رشتههای پرمقاله در این دوره از ویکیپدیای فارسی بودند.
در ویکیپدیای فارسی سعی شدهاست که همه مقالهها ردهدار باشند و در این راستا با مراجعه به رده:مقالهها میتوان به بیشتر مقالهها دست یافت.
[ویرایش] رعایت سیاستها و رهنمودها
ویکیپدیای فارسی از ابتدای بنیانگذاری پایبند رعایت قوانین، سیاستها و رهنمودهای مطرحشده در ویکیهای بزرگتر (مانند ویکیپدیای انگلیسی و آلمانی) بودهاست. از جملهٔ این مسائل میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
[ویرایش] ذکر منابع و رعایت حقّتکثیر
ویکیپدیای فارسی و کاربران آن همواره تلاش کردهاند که مسائل مرتبط با حقّ تکثیر را، با وجود خلأ قانونی موجود در ایران، رعایت کنند و علاوه بر قوانین فعلی این کشور در زمینهٔ حق تکثیر، قوانین جهانی حقتکثیر را نیز درنظر داشته باشند.
کاربران ویکیپدیای فارسی به احتمال اولین گروه از فارسیزبانانی هستند که پس از کاربران و توسعهدهندگان جنبش نرمافزار آزاد، با مجوّزهای مربوط به این حوزه آشنایی یافتهاند و این اجازهنامهها را در ویرایشها و فعالیتهای خود رعایت کردهاند.
یکی از بزرگترین چالشهای ویکیپدیای فارسی، ناآشنایی عمومی مسئولین وبگاهها و اهالی وبلاگستان فارسی با حق تکثیر به شکل عام و مجوزهای آزاد و نیمهآزاد (مانند گنو و مردم عادی خلاق یا Creative Commons) است که باعث میشود، پیکرههای متنی کپیشده از وبگاهها و وبنوشتهای فارسی غالباً با سیاستهای ویکیپدیا دربارهٔ حق تکثیر هماهنگی نداشته باشند.
در هر صورت، با کوشش ویکینویسان فعال، در نسخهٔ فارسی دانشنامهٔ آزاد ویکیپدیا، سعی بر این شد تا مقالات تا حدّ ممکن دارای منبع و مرجع باشند و منابع و مآخذ آنها همراه با پیوند در پایین هر نوشتار آورده شود.
[ویرایش] زیرساختهای فنی
[ویرایش] استانداردهای زبان
ویکیپدیای فارسی از ابتدا پایبند به اجرای صحیح استانداردهای مربوط به زبان فارسی در وب بوده و سوابق روزبه پورنادر - که ویکیپدیا فارسی را راهاندازی کرده - در زمینهٔ استانداردها، جهانیسازی و بومیسازی رایانه برای زبان فارسی، در این راه کمک فراوانی نمودهاست.
با توجه به این پیشزمینه هماکنون نوشتارهای ویکیپدیای فارسی از نظر معیارهای صحیح کدنگاری و استفاده از نویسههای استاندارد مربوط به زبان فارسی (در برابر نویسههای به ظاهر همسان در استاندارد زبان عربی) از سوی کاربران و رباتهای ویرایشگر، ویرایش میشوند و نویسههای غیراستاندارد به شکل صحیحشان جایگزین میگردند.
[ویرایش] امکانات و ابزارها
کاربران و مدیران ویکیپدیای فارسی بدلیل آشنایی و مشارکت با پروژههای دیگر ویکی، به ابزارها، الگوها و دیگر امکانات موجود در آن وبگاهها آشنایی داشته و همواره سعی نمودهاند این ابزارها و امکانات را جهت استفاده در ویکیپدیای فارسی آماده کنند که موارد زیر از آن جملهاند:
- الگوهای پیامی، ویرایشی، اطلاعاتی و ناوبری.
- رباتهای ویرایشگر.
- میانبرهای ویکیپدیا.
[ویرایش] چالشها
مهمترین چالشهای ویکیپدیای فارسی را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد:
[ویرایش] چالشهای محیطی
این دسته از چالشها به وضعیت کلی اینترنت و خط و زبان فارسی روی اینترنت مربوط میشود. مهمترین مشکلاتی که در این دسته قرار میگیرد عبارت است از:
- پایین بودن ضریب نفوذ اینترنت: ضریب نفوذ اینترنت در ایران در سال ۲۰۰۷ حدود ۱۰٫۶ درصد جامعه معادل ۷٫۵ میلیون نفر بودهاست.[۱۲] همچنین ضریب نفوذ اینترنت در افغانستان ۱٫۱ درصد جامعه معادل سیصد هزار نفر بودهاست.[۱۳] بدین ترتیب اکثریت فارسی زبانان به اینترنت دسترسی ندارند.[۱۴]
- خط و زبان فارسی: علی رغم اینکه طی چند سال اخیر چندین گروه مختلف و از جمله شورای عالی اطلاع رسانی در خصوص خط و زبان فارسی در اینترنت فعالیت میکنند، هنوز خط و زبان استاندارد نشدهاست. همچنین شرکت مایکروسافت با وجود درخواستهای کتبی هنوز در سیستمعامل ویندوز خود خط غیر استاندارد فارسی به مشتریان ارایه میدهد و با توجه به اینکه ۹۰ درصد کاربران از ویندوز استفاده میکنند این مشکل بیشتر خود را نشان میدهد. موتور جستجوگر گوگل هم دو نتیجه کاملا متفاوت برای جستجوهایی مانند نامهنگاری و نامه نگاری ارایه میدهد که سبب پراکنده شدن جستجوگران میشود. به عبارت بهتر چون در ویکیپدیا از نیمفاصله استفاده میشود، کسانی که برای «نامه نگاری» جستجو کنند، از ویکیپدیای فارسی محروم خواهند شد.
- کمبود محتوای فارسی معتبر: مقدار بسیار اندکی محتوای فارسی بر روی اینترنت قرار دارد. بخش عمدهای از آن در قالب خودنوشتها در وبلاگها ست که باتوجه به سیاست اثباتپذیری در ویکیپدیا قابل استناد نمیباشند. کمبود منابع فارسی بر روی اینترنت، تولیدکنندگان محتوی در ویکیپدیای فارسی را به سمت استفاده از مطالب عمدتا انگلیسیزبان میکند که این هم مشکلات خاص خود را پدید میآورد.
- خطوط کمسرعت: پهنای باند خانگی اینترنت در ایران از سوی دولت به ۱۲۸ کیلوبیت بر ثانیه (۱۶ کیلوبایت بر ثانیه) محدود شدهاست و علاوه بر آن عده کمی از کاربران از خطوط ایدیاسال استفاده میکنند. با توجه به اینکه ویکینویسان مجبورند بارها بین مقالههای مختلف در ویکیپدیای فارسی و انگلیسی برای ویرایش کردن و خواندن در حرکت باشند که حجم بسیاری از آنها به همراه تصاویرشان بیش از یک مگابایت است، دردسر فراوانی برای آنها ایجاد میشود.
- نهادینه نشدن حق تکثیر: مسأله حق تکثیر در ایران هنوز نهادینه نشده و علاوه بر ضعف قانون بسیاری از ناشران و سایتها نیز با مقررات آن آشنا نیستند. لذا دسترسی به اطلاعات و به ویژه عکسهای قابل تکثیر بسیار دشوار است.
[ویرایش] چالشهای داخلی
این دسته از چالشها به وضعیت ویکیپدیا در کل و ویکیپدیای فارسی به طور خاص مربوط میشود. مهمترین مشکلات این دسته عبارتاند از:
- چالشهای عمومی ویکیپدیا:
- امکان ویرایش عمومی: ویژگی عمومیبودن ویکیپدیا ضمن آنکه باعث رشد و گسترش آسان آن است از سوی دیگر در شرایطی که تعداد افراد ناآشنا با قوانین و نیز فرهنگ دانشنامهنویسی زیاد باشد میتواند تبدیل به تهدید شود. در چنین حالتی کاربران فعال و آشنا با قوانین بخش عمدهای از وقت خود را صرف اصلاح ویرایشهای کاربران دیگر خواهند نمود. این مشکل با افزایش تعداد کاربران فعال و آشنا به قوانین کاهش خواهد یافت.
- چالشهای خاص ویکیپدیای فارسی:
- تعداد کم مشارکتکنندگان: تا مه ۲۰۰۸، تعداد کاربرانی که بیش از ۱۰ ویرایش داشتهاند، تنها ۱۷۴۱ نفر بودهاست. ۵۰٪ از ویرایشهای کل کاربران را تنها ۲۶ نفر که هریک بیش از ۳۰۰۰ ویرایش داشتهاند، انجام دادهاند. تنها ۷۰ کاربر بیش از ۱۰۰۰ ویرایش داشتهاند و با توجه به این که برای آشنا شدن نسبی با محیط ویکیپدیا و روشهای ویرایش مقالهها دست کم باید ۱۰۰۰ ویرایش انجام داد، این موضوع بیشتر خود را نشان میدهد.[۱۵]
[ویرایش] وضعیت دسترسی به ویکیپدیای فارسی در ایران
ویکیپدیای فارسی توسط کمیتهای متشکل از چندین سازمان با استناد به قانون جرايم رايانهای در نیمهشب ۱۱ مهر ۱۳۸۹ (۳ اکتبر ۲۰۱۰) مسدود (فیلتر) شد که تا ظهر آن روز فیلتر بود اما پس از آن رفع فیلتر شد.[۱۶][۱۷] لازم به ذکر است در اردیبهشت سال ۱۳۸۹ نیز عکسهای ویکیپدیای فارسی فیلتر شد که آن هم پس از مدتی رفع فیلتر شد.[۱۸][۱۹]
[ویرایش] آمار کنونی
آمار کنونی ویکیپدیای فارسی:
| ویکیپدیای فارسی |
|---|
|
• شمار نوشتارها: ۱۷۴٬۰۷۷ • شمار پروندهها: ۲۰٬۶۵۸ |
- آگاهی بیشتر: آمار ویکیپدیای فارسی
[ویرایش] جُستارهای وابسته
[ویرایش] پانوشتها
- ↑ Wikimedia News
- ↑ متاویکیپدیا
- ↑ List of Wikipedias
- ↑ «Word War III» (انگلیسی). واشنگتن پست، ۱۰ اوت ۲۰۰۸. بازبینیشده در ۵ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ وبگاه آفتاب
- ↑ مجله اینترنتی کاپوچینو
- ↑ سیاههٔ نخستین ویرایش ویکیپدیای فارسی
- ↑ سیاههٔ تغییر «دایرهالمعارف» به «دانشنامه» در صفحهٔ نخست ویکیپدیای فارسی
- ↑ http://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=صفحهٔ_اصلی&diff=1955466&oldid=1929072
- ↑ همگی ارقام استفاده شده در این نمودار از همین وب سایت (ویکیپدیا) گرفته شده است
- ↑ رشد نزولی این نمودار نشان میدهد شمار نوشتارهایی که روزانه به ویکیپدیای فارسی اضافه میگردد، در طول زمان رشد چندانی نداشتهاست.
- ↑ Middle East Internet Usage and Population Statistics
- ↑ ASIA INTERNET USAGE AND POPULATION
- ↑ INTERNET WORLD USERS BY LANGUAGE
- ↑ آمار ویکیپدیای فارسی، بنیاد ناسودبر ویکیمدیا، بازیابی در ۲۰ اکتبر ۲۰۰۸
- ↑ ««ویکیپدیای فارسي» فیلتر و رفع فیلتر شد». ۱۱ مهر ۱۳۸۹. بازبینیشده در ۱۱ مهر ۱۳۸۹.
- ↑ «سایت "ویکیپدیا فارسي " فیلتر و رفع فیلتر شد». ۱۱ مهر ۱۳۸۹. بازبینیشده در ۱۱ مهر ۱۳۸۹.
- ↑ پرونده:Wiki fa after the filtering.JPG - ویکیپدیا
- ↑ پرونده:WhoCare.png - ویکیپدیا
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ ویکیپدیای فارسی موجود است. |
- ویکیپدیای فارسی
- شرمنده، عبارت پرس و جوی شما یافت نشد! (دویچه وله)
- درآمدهای ویکیپدیای پارسی از صد هزار گذشت (رادیو زمانه)
|
|||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
