وزارت معادن افغانستان

جمهوری اسلامی افغانستان
سیاست و حکومت افغانستان
قانون اساسی قانون اساسی لویه جرگه حقوق بشر ریاست جمهوری رئیس‌جمهور (فهرست) حامد کرزی معاونان محمدقسیم فهیم (اول) کریم خلیلی (دوم) کابینه وزیران هیئت قانون گذاری شورای ملی مشرانوجرگه ولسي جرگه قوه قضايى ستره محكمه رئيس ديوان عالى تقسیمات ولایت‌ها والی‌ها ولسوالی‌ها انتخابات‌ها انتخابات‌ها احزاب سیاسی روابط خارجی روابط خارجی رؤسای جمهوری محمد داوود خان نورمحمد تره‌کی حفیظ‌الله امین ببرک کارمل محمد نجیب‌الله صبغت‌الله مجددی برهان‌الدین ربانی حامد کرزی انتخابات‌ها آخرین: ریاست جمهوری (۱۳۸۸) پیش رو: پارلمانی (۱۳۸۹)

مطابق ماده نهم قانون اساسی افغانستان، دولت جمهوری اسلامی افغانستان مالکیت معادن و سایر منابع طبیعی در افغانستان را دارد. به همین منظور وزارت معادن به عنوان وزارت کلیدی و سکتوری در عرصه‏های تفحص، اکتشاف، انکشاف، استخراج و پروسس منرال‏ها و هایدروکاربن‏ها فعالیت می‏نماید و همچنان وزارت معادن مسئولیت حراست از مالکیت، حمل ونقل و بازاریابی منابع طبیعی را مطابق به قانون منرال‏ها و هایدروکاربن‏ها به عهده دارد. درحال حاضر وحیدالله شهرانی وزیر معادن افغانستان می‏باشد.

افغانستان دارای منابع وسیع طبیعی بوده که ذخایر هنگفت مس، آهن، ذغال سنگ، مرمر، فلزات نجیبه، سنگ‏های قیمتی و هایدروکاربن‏ها شامل آن می‏باشد. این منابع در افغانستان دست ناخورده باقی مانده و انکشاف چندانی نکرده است. بی ثباتی درازمدت باعث گردیده است تا معدنکاری به صورت وسیع صورت نگیرد، جهت انکشاف آن تلاش اندکی صورت گیرد و تلاش‏های ناکافی جهت زیربنای انکشاف و انتقال آن بکار گرفته شود.

تاریخچه

ساحات منابع فرهنگی در سرتاسر افغانستان نشان دهنده آن است که بعضی از شیوه‏های معدنکاری در افغانستان برای هزاران سال جزو فرهنگ این منطقه بوده است. آثار ساخته شده از سنگ لاجورد که به ۴۵۰۰ سال پیش ارتباط می‏گیرد، در زمان کشف بین النهرین بوجود امده است. ناگفته نباید گذاشت که ظواهر لاجورد در این نیمکره تنها در افغانستان وجود دارد. طبیعتآ در طی این مدت روند استخراج معادن مبتنی بر آزمایش کشف سطحی بوده نه به شکل زیرزمینی بجز ذخایر طلا، نقره، مس، یاقوت، زمرد و سنگهای دارای فلز.

در اوایل سال ۱۸۴۱ میلادی، نظامیان بریتانیائی جستجو نموده‏اند تا منابع معدنی صادراتی را به عنوان تجارت که برای محصولات صنعتی انگلستان قابل استفاده قرار می‏گرفت، دریافت نمایند. در سال ۱۸۸۸ میلادی، طرح جدید سیستماتیک مواد معدنی توسط سروی جیولوجی انگلستان (BGS) به عنوان برخی از فعالیت‏های آن کشور، آغاز گردید. اسنادی که در سال ۱۸۹۰ میلادی توسط جیولوجستان کشور بریتانیا تهیه گردیده، نشان دهنده آن است که معدن بزرگ اهن حاجی گک که یکی از غنی ترین ذخایر معدنی در افغانستان در حال حاضر محسوب می‏گردد، در ولایت بامیان این کشور قرار دارد.

در سال ۱۹۱۹، برای اولین بار هیأت روسیه برای اجرای کار بالای منابع معدنی، وارد کابل گردید. درسال ۱۹۲۰ زمین شناسان امریکایی در امور سروی مواد معدنی در افغانستان اشتراک ورزیدند. در سال ۱۹۳۷، افغانستان جواز فعالیت به کمپنی اکتشافی داخلی – نیویارک جهت اکتشاف ذخایر نفت در سراسر کشور را، اعطا نمود، اما به دلیل آغاز درگیری قریب الوقع جنگ جهانی دوم، کمپنی نامبرده بعد از یک سال از امتیاز خویش عقب نشینی نمود.

بعد از جنگ جهانی دوم فعالیت‏های اکتشاف یک بار دیگر در توافق به فرانسه و بعضی تحقیقات ذغال سنگ در جنوب افغانستان توسط آلمانی‏ها در سال ۱۹۵۰ ادامه یافت، که بعدآ در سال ۱۹۵۴ توسط جیولوجستان سویدنی این تحقیقات انجام گردید.

در سال ۱۹۵۸ کمک های خارجی از سوی اتحاد جماهیر شوروی در حال اجرا قرار داشت، که دولت جمهوری چک در روند تهیه کمک ها توسط متخصصین روسی، نیز اشتراک ورزیدند. در طی دهه ۱۹۶۰، فعالیت‏های اکتشاف و نقشه برداری در جنوب افغانستان به جرمن‏ها، فرانسوی‏ها و امریکایی‏ها سپرده شد، درحالی که اتحاد جماهیر شوروی در شمال افغانسان تمرکز داشت. دخالت فرانسه فقط تا سال ۱۹۷۰ زمانیکه شرکت نفت توتال پیش بینی در حوضه کـتواز افغانستان انجام داد نمود، ادامه داشت.

بعد از کودتای سردار محمد داودخان در سال ۱۹۷۳ میلادی، نفوذ شوروی افزایش یافت ولی حضور متخصصین غرب تنزیل نمودند، تحقیقات گسترده‏ای مواد معدنی در دوران تحت تآثیر روسیه انجام شد و این پتانسیل بزرگ برای انکشاف مواد معدنی در افغانستان ممکن برخی از انگیزه‏های حمله روس بر افغانستان در سال ۱۹۷۹ میلادی باشد. نا گفته نباید گذاشت که این ذخایر چه از طریق انتقال از افغانستان و یا در دوران جنگ افغانستان و شوروی تخریب گردیده است، تنها سرنخ میل انگیز از این تحقیقات باقی مانده است.

در دوران اشغال شوری رشد قابل ملاحظه‏ای در اکتشاف و توسعه ساحات گازدار شبرغان و همچنان اکتشافات نفت و گاز در دو حوزه دیگر، ملاحظه گردیده است؛ تحقیقات و حفاری منابع ذغال سنگ؛ برمه کاری محدود ذخیره اهن حاجیگک و حفاری مهم و طرح اکتشاف منابع در ساحه معدن مس عینک صورت گرفته، ولی هرگز به حدی که بالای آنها فعالیت‏های تجارتی صورت گیرد، نرسیده است.

بسیاری از معلومات باقی مانده در مورد این ذخایر و یا ساحاتی که کمتر اکتشاف یافته‏اند، توسط کارمندان وزارت معادن در دوران بی ثباتی (۱۹۷۹ تا ۲۰۰۱) در محلات دور نگهداری گردیده است، که بعد از تآمین امنیت در منطقه توسط نیروهای بین المللی در سال ۲۰۰۲، دوباره برگردانده شد.

پس از آن، تجدید فعالیت‏ها در مورد شناسایی و بهره برداری از منابع معدنی افغانستان به صورت جدی آغاز گردید و تشخیص گردیده که امور معدنکاری نقش حیاتی را در ثبات اقتصادی درازمدت افغانستان خواهد داشت. برای انجام این کار پیش بینی گردیده، که رشد سریع در بهره برداری واستخراج منرالها لازم است و در ضمن دولت افغانستان تشخیص می نماید که روش و سیاست ملکیت دولتی (ملی سازی) دوران اتحاد شوروی از لحاظ اقتصادی موثر و یا پایدار نبود.

در نتیجه، دولت افغانستان ساختار وزات معادن منحیث مالک و تولید کننده معادن بسوی نقش مناسب تر به عنوان طرح کننده پالیسی و تنظیم کننده جهت انکشاف سرمایه گذاری خصوصی بمنظور انکشاف مواد معدنی، تجدید نمود.

با در نظرداشت تطبیق این رهنمودهای جدید و اصلاح شده، پیشرفته ترین پروژه معدنی از زمان شوری سابق در ساحه معدن مس عینک بعد از پیشنهاد داوطلبی در سال ۲۰۰۸ به کمپنی MCC کشور چین به استخراج سپرده شد.

در حال حاضر ارزش مجموعی منابع طبیعی افغانستان فقط می‏تواند تخمین گردد، اما یقینآ ارزش آن به صدها میلیارد دالر می‏رسد. اکتشاف سیستماتیک عصری برای اولین بار بعد از زمان خروج نیروهای اتحاد جماهیر شوروی (۲۵ سال قبل)، بوجود آمده است.

روش و سیاست جدید وزارت معادن جهت زمینه سازی سرمایه گذاری خصوصی و گسترش علاقمندی سرمایه گذاران در سکتور منرالها با در نظرداشت منافع ملی افغانستان تصویب و در حال تطبیق می‏باشد. در ضمن حفاظت و تآمین امنیت برای شرکت‏ها و کمپنی‏های سرمایه‏گذاری که تمایل همکاری به افغانستان را دارند تا آن را بسوی یک جامعه مدرن، عصری، پایدار و توانا انتقال دهد.

اهداف

اهداف درازمدت وزارت شامل ایجاد اداره موثر جهت استفاده موثر از منابع طبیعی، ایجاد اشتغال و تشویق سرمایه گذاری در سکتور معادن و هایدروکاربن‏ها و بلند بردن عواید و توانائی های دولت می‏باشد.

وزارت معادن جهت بدست آودن معلومات درست در مورد پوتنسیال بلند منابع طبیعی یک سلسله ابتکارات را روی دست گرفته است، از جمله در این اواخر وزرات معادن اولین بزنس پلان خود را تکمیل نمود، این بزنس پلان یک پکیج خوبی جهت ریفورم و بازسازی برای وزارت معادن پنداشته می شود و به وزارت معادن اجازه می دهد تا خود را با تغیرات صنعتی عیار سازد.

جهت استقلال مالی افغانستان وزارت معادن یک سلسله کارهایی را روی دست گرفته است. انکشاف منابع منرالی و دهلیزهای زیربنایی نیازمند استخراج ذخایر منرالی می باشد. بعد از شناسایی این منابع در مورد اکتشاف، استخراج و انکشاف ذخایر منرالی و هایدرو کاربنها علاقمندی بیشتر میگردد. چنین انکشاف در ثبات درازمدت اقتصادی و اجتماعی نقش مهمی را بازی خواهد کرد. از این رو وزارت معادن افغانستان جهت انکشاف این ذخایر اقدامات بی مانندی را انجام داده و یک سلسله برنامه های انکشافی را طرح ریزی نموده است.

وزارت معادن در نظر دارد تا با بکارگیری پالیس‏ها، مقرره‏ها و پروسیجرهای خوب جهانی، در جلب سرمایه گذاری خصوصی در انکشاف منابع منرالی و هایدروکاربنی رول تشویق کننده و رهبری کننده را طوری بازی نماید که تمام ارزش‏های اجتماعی و حفظ محیط زیست در آن در نظر گرفته شده باشد. اصول و مشی وزارت معادن در مورد انکشاف منرا‏ل‏ها و هایدروکاربن ها روی راه حل‏های بازار استوار است که شایستگی قانونی اساس آن را تشکیل می‏دهد. همچنان مشی وزارت معادن را کفایت اداری عالی؛ انکشاف سرمایه گذاری شفاف از طریق قوانین، پالیسی‏ها و مقرره‏های مدرن و ایجاد یک رژیم مترقی مالی تشکیل می‏دهد.

افغانستان یک کشور کاندید ابتکار شفافیت در صنایع استخراجی (EIT) – ستندرد بین المللی در رشد شفافیت در نفت، گاز و معدنکاری- می‏باشد. افغانستان به صورت داوطلبانه اصول EIT را بخاطری راه‏اندازی نموده است تا شفافیت در انتقال عواید از کمپنی‏های استخراج تیل، گاز و سایر معادن به دولت را افزایش دهد. دولت عواید بدست آورده را اعلام خواهد نمود تا افغان‏ها صورت حساب این عواید را از دولت خود مطالبه کرده بتوانند. دولت تصمیم گرفته است تا سرمایه بدست آمده از منابع منرالی و هایدروکاربنی را به نفع تمام افغان‏ها بکار بیندازد. همچنان عواید بدست آمده در فقرزدایی و انکشاف مالی اقتصادی به مصرف خواهد رسید.

سکتور خصوصی

جهت رشد سرمایه گذاری سکتور خصوصی در عرصه منرال‏ ها و هایدروکاربن ‏ها قراردادی با اداره سروی جیولوجی ایالات متحده امریکا (USGS) عقد گردیده بود تا منابع طبیعی افغانستان را از طریق هوا (ریموت سنسنگ) سروی عمومی نماید. اداره سروی جیولوجی امریکا با همکاری لابراتوار تحقیقاتی نیروهای دریائی ایالات متحده امریکا، سروی جیوفیزیک هوائی و ریموت سنسنگ را در تابستان سال 2006 میلادی انجام دادند. اطلاعات بدست آمده از این سروی معلومات ابتدائی را در مورد ظواهر منابع منرالی ارائه نموده و وسیله رشد اقتصادی سرمایه گذاران خصوصی را فراهم می‏نماید و می‏تواند سرمایه گذاران سکتور خصوصی را جهت سرمایه گذاری تشویق و کمک نماید.

فعالیت‏ها

فعالیتهای کنونی وزارت معادن را بازسازی، انکشاف و تنظیم سرمایه گذاری دوستانه، نظارت از قرارداد مس عینک، به داوطلبی گذاشتن معدن آهن حاجیگک، انکشاف ساحات موجود هایدروکاربن ها، و اکتشاف بیشتر منابع ذغال سنگ، طلا، نقره، مس و آهن تشکیل می دهد.

در پلان های بعدی، خصوصی سازی تصدی های دولتی هایدروکاربنها و منرالها، و به مثابه مرکز معلومات منرالی بازسازی خدمات جیولوجی افغانستان قرار دارد. جهت جلب علاقمندی به اکتشاف ساحات، به شمول مطالعات سه بعدی امور هایدروکاربنها و سطح زمین نیز پلانگذاری گردیده است.

پرسونل

وزارت معادن در حدود 2300 تن پرسونل دارد که شامل محققین، کارمندان اداری، تخنیکی و مسلکی می‏باشند.

تصدی‏ها

تصدی ذغال سنگ شمال: پس از آنکه معادن ذغال سنگ کرکر و دودکش در پل خمری مرکز ولایت بغلان کشف گردیدند، ادارات مربوط ذغال سنگ و زارت معادن بمنظور اکتشاف و توسعه منابع ذغال سنگ در منطقه ایجاد گردید. اداره معدن ذغال سنگ در آغاز، به تعداد ۳۰ تن کارگر، ۱۱۱ تن کارمند، ۱۶۶۷ تن قراردادی و ۵ تن ماهرین از کشور چکوسلواکیا داشت.

این بخش ۳۹ سال پیش بشکل قانونی به یک تصدی دولتی تبدیل گردید. با پیروی از ستراتیژی انکشاف ملی و پالیسی دولت بمنظور تشویق سرمایه گذاری تحت رهبری سکتور خصوصی، معادن ذغال سنگ کرکر و دودکش در سال ۲۰۰۶ میلادی خصوصی گردیدند که این فصل جدید را با ۳۰۹ تن کارمند و یک سال بعد از آن (۲۰۰۷) مبدل شدن آن به یک تصدی تجارتی نظر به افزایش بستها آغاز نمود.

کارخانه کود و برق: یکی از تولید کنندگان کود یوریا و برق حرارتی می‏باشد. کارخانه تولید کود کیمیاوی یوریا در سال ۱۹۶۶ میلادی و کود و برق در سال ۱۹۶۷ با ظرفیت تولیدی ۴۸ میگاوات برق تأسیس گردد. تولید انرژی برق در شروع سال ۱۹۷۱ و تولید کود کیمیاوی یوریا در سال ۱۹۷۴ میلادی با ظرفیت تولیدی ۱۰۵۰۰۰ تن در سال آغاز یافت که این فعالیت‏ها توسط ۲۹۰۰ تن کارمند و ۴۵۰ تن ماهرین خارجی انجام داده می‏شد.

این مجتمع یا کمپلکس در سال ۱۹۷۷ میلادی با سرمایه ۲،۱۷ میلیون افغانی بشکل یک تصدی دولتی بازسازی گردید. اکنون این تصدی ۹۳۹ تن کارمند رسمی، ۱۵۱۲ تن مآمور دارد که کود یوریا و برق حرارتی تولید می‏نماید.

تصدی افغان گاز: کارهای اکشتاف، انکشاف، تولید و پروسس را انجام داده و گاز طبیعی را برای مشتریان عرضه می‏دارد. این تصدی از آغاز تأسیس آن در سال ۱۹۶۷ میلادی کارهای تجسسی و اکتشافی گاز طبیعی را انجام می‏دهد. تصدی متذکره با داشتن ۷۲ کارمند رسمی، ۴۲۱ کارگر اجیر و ۱۱۹ تن ماهرین خارجی ایجاد گرده و واحد دوم وزارت معادن محسوب می‏گردید. تأسیسات خواجه گرگک دارای دو بخش می‏باشد که یکی آن دارای ۳۹ چاه و دوم آن دارای ۲۲ چاه تولید گاز می‏باشد. تولید و پروسس گاز در سال ۱۹۶۷ میلادی با آغاز فعالیت چاه هفدهم آغاز گردید، که با یک شبکه گاز وصل گردید و قسمتی از آن به اتحاد شوروی صادر می‏شد.

تأسیسات اصلی: در سال ۱۹۸۳ میلادی، هنگامیکه تصدی گاز افغانستان بشکل قانونی به یک تصدی دولتی مبدل گردید، در آن زمان این تصدی دارای ۱۴،۳۷ میلیارد افغانی سرمایه و ۱۲۹۱ تن کارمند (شامل کارمندان رسمی، قراردادیان و ماهرین خارجی) بود. امروز، این تصدی با داشتن ۱۰۸۸ کارمند هنوز هم یک نهاد تولیدی بحساب میآید.

تصدی انجینری و اکتشاف هایدرو جیولوجی: در سال ۱۹۷۱ به حیث یک واحد کاری وزارت معادن تأسیس گردید. این تصدی شماری از پروژه‏های اکتشافی را در جریان ۳۹ سال گذشته با ترکیب از ابزار و تجهیزات عصری، مهارت‏ها و ماهرین به عهده داشته است.

در کل، بنابر ابراز علاقمندی مداوم وزیر کنونی معادن بمنظور آموزش روش‏های علمی و عملی مربوطه به منرالها، آبهای زیرزمینی و جیو تخنیک، این تصدی تا هنوز هم بسیار فعال بوده و توانایی این را دارد تا پروژه‏های اکتشافی جیو تخنیک و هایدرو جیولوجیکی و همچنان فعالیت‏های عام المنفعه را از طریق بکارگیری ابزار و تجهیزات عصری انجام دهد. ابتدایی ترین کار این تصدی، انجام دادن اکتشافات جیوتخنیکی و انجینری بمنظور مناسب بودن زمین در شهرها و تأسیسات صنعتی در ساحات می‏باشد.

قوانین

یکی از اولین اقدامات وحیدالله شهرانی بعد از احراز پست وزارت معادن افغانستان در جنوری سال 2010 ایجاد یک کمیته حقوقی بود. کمیته مذکور موظف گردید تا قوانین و مقرره‏های موجوده منرالها و هایدروکاربن ها را بازنگری نماید. گروپ مؤظف با تدویر جلسات روزانه توانست قوانین و مقرره‏های متذکره را الی نیمه تابستان بازنگری و تصحیح نماید. قوانین منرالها و هایدرکاربن ها به ترتیب همزمان مرور و اصلاح گردید. به تاسی از حکم قانون اساسی افغانستان، تغییرات و یا اصلاحات وارد شده در قوانین موجوده به بیست و پنج فیصد محدود می‏باشد.

علی رغم این محدودیت، اصلاحات ذیل تدوین و ارائه گردید و منتظر منظوری پارلمان افغانستان می باشد:

اصلاحات عمده در قانون منرالها قرار ذیل است:

• ۱. «جواز استخراج» بطور قاطع در قانون درج گردیده است. جواز مذکور اولین حق استخراج مواد معدنی را بعد از امتیاز ابتدائی به کمپنی‏ای می‏دهد که آنرا کشف نموده است. این حکم جاگزین قانون سابقه می‏شود که براساس آن منرال‏ها ها بعد از کشف به داوطلبی سپرده می‏شد.
• ۲. ابتکار شفافیت در صنایع استخراجی (EITI) در قوانین منرالها و هایدروکابن ها تذکر داده شده.
• ۳. تعریف مجدد نقش وزارت از نهاد تولید کننده مواد معدنی به تسهیل آورنده و تنظیم کننده صنعت معدنکاری.
• ۴. برطرف ساختن مقتضیات داوطلبی معادن حرفه‏ای، معادن کوچک، سنگ کنه‏ها، مواد ساختمانی، و احجار زینتی.
• ۵. ایجاد و شرح وظایف کمیسیون بین الوزرا (IMC) و کمیسیون ارزیابی پروپوزل‏ها (PEC).
• ۶. اصلاح مجدد وظایف اداره تفتیش معادن و ریاست عمومی سروی جیولوجی.
• ۷. کاهش تعداد جوازهای قابل صدور بشمول جوازهای پروسس / تغییر شکل منرال‏ها برای فابریکات در ساحات شهری (بطور مثال سنگ کاری)
• ۸. حذف متن از موادیکه فعالیت‏های لازم الاجرا توسط درخواست کننده یا وزارت را به تفصیل شرح داده است. متن مذکور به مقرره‏ها و یا طرزالعمل‏های وزارت منتقل گردیده است.
• ۹. حذف کتگوری‏های جداگانه ـ«اجازه نامه ها» و صرفاَ بکاربری کلمه «جوازها» در تمام قانون، تغییر کتگوری «بهره برداری» به «معدنکاری»

نکته مهم این است که استفاده از قراردادها توسط وزارت غرض کنترول سکتور خصوصی یک مسأله بنیادی بوده و جوازها صرفاٌ بعد از مذاکره و انعقاد قرارداد ها صادر می‏گردد. در متن قانون موجوده هایدروکاربن ها کدام تغییر عمده رونما نگردیده است بجز از توضیح بیشتر انواع قراردادها و اتخاذ تدابیر در رابطه به تادیه ریالیتی‏ها.

متن تجدید شده قانون معادن به لسان های دری و انگلیسی غرض تایید به وزارت عدلیه گسیل شده است. قانون هایدرکاربن ها فعلا منتظر منظوری کمیته حقوقی و محترم وزیر است. قانون مذکور نیز بمحض منظوری توسط مراجع ذیربط به وزارت عدلیه ارسال می شود.

کمیته حقوقی به یک سلسله کمیته‏های فرعی تقسیم شده است و همچنان به جلسات خود ادامه می‏دهد. هر یک از کمیته‏های مذکور مسؤولیت دارد تا یک رشته مقررات و طرزالعمل‏های مربوط به وزارت را در رابطه به استخراج منرال‏ها، هایدروکاربن‏ها و آب‏های زیرزمینی، تدوین نماید.

فعالیت‏های مذکور به عنوان مثال مشتمل است بر تادیه ریالیتی‏ها، استفاده از مواد منفجره، صحت و مصونیت کارگران معدن، مقررات محیط زیستی قابل تطبیق بالای معادن، استخراج سنگ مرمر، احجار ساختمانی و معادن جغل، استخراج حرفه‏ای سنگ‏های قیمتی و استخراج طلا.

جستارهای وابسته

• سر سنگ (معدن)
• معدن آهن حاجیگک
• معدن مس عینک
• یاقوت در افغانستان
• معادن طلا در افغانستان
• معادن ذغال سنگ افغانستان
• معادن سرب و روی افغانستان
• معادن یورانیم در افغانستان
• معادن افغانستان
• منابع طبیعی افغانستان

پیوند به بیرون

• سایت رسمی وزارت معادن جمهوری اسلامی افغانستان
• سروی جیولوجی افغان