دولت هاشمی رفسنجانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دوران سازندگی به دو دوره ریاست جمهوری علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی اطلاق می‌شود که مشتمل بر دولت‌های پنجم و ششم نظام جمهوری اسلامی ایران می‌باشد که آغاز فعالیت آن ۱۲ مرداد ۱۳۶۸ و پایان فعالیت ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ می‌باشد. اجرای اولین برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی بعد از انقلاب در این دولت انجام گرفت. سیاست باز اقتصادی و وضع قوانین ضد انحصار از جمله اقدامات موثر وی بوده است.

از مهمترین دغدغه‌های پیش روی این دولت بازسازی کشور بعد از جنگ هشت ساله دشوار بود که ویرانه‌های زیادی را بر جای گذاشته بود و نیاز بود در اسرع وقت بازسازی شوند. به همین منظور هاشمی در وزارتخانه‌های اقتصادی دولت از وزیران با گرایش تکنوکراتی بهره جست. همچنین هاشمی تصمیم گرفت سهمبودجهٔ پروژه‌های عمرانی را به طور چشمگیری نسبت به سایر فعالیت‌های دولت بیشتر در نظر بگیرد. در خصوص سایر وزارتخانه‌ها به منظور تثبیت فضای سیاسی داخل کشور سعی کرد تعادل را بین گروه‌های سیاسی آن دوره برقرار کند، به طوریکه انتخاب سید محمد خاتمی (نیروهای خط امام) به عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در کنار علی‌اکبر ولایتی (راست‌گرای سنتی) نمونه‌ای از این دست انتخابات هستند. اما این رویه در عمل نشان داد که نه‌تنها موافقت همهٔ طیف‌های سیاسی تامین نشد، بلکه همهٔ گروه‌های سیاسی از سهم‌بندی موجود ناراضی بودند. از دغدغه‌های اقتصادی دیگر می‌توان به کسری بودجه ۵۰ درصدی دولت در زمان دولت اول هاشمی اشاره کرد.[۱]

در سال ۱۳۷۲ با حضور یک رقیب مطرح به نام احمد توکلی و دلسردی نیروهای چپ‌گرا نسبت به هاشمی به منظور دخالت دادن آنها در امور اجرایی دولت جدید، نتیجه انتخابات به راحتی قابل پیش‌بینی نبود. توکلی که از نابرابری‌ها در توزیع ثروت و فساد اقتصادی دولتمردان گلایه داشت، در نهایت توانست ۴ میلیون رای را در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۷۲) از آن خود کند که نشان از ریزش قابل توجه هواداران هاشمی بود. در این دوره به دلیل فشارهای وارده از جانب مجلس چهارم و سایر گروه‌های سیاسی راست‌گرا، هاشمی تمایلی به استفاده از نیروهای چپ نداشت.[۱]

هاشمی رفسنجانی در خصوص عملکردش در پست ریاست‌جمهوری اینگونه نقل می‌کند:[۲]

... کسری بودجه و فروش نفت هر بشکه ۷ تا ۱۰ دلار آن‌هم در شرایط تحریم و شرارت‌های بیگانگان، شرایط را متمایز می‌کند ولی اولین دوره ریاست‌جمهوری من یعنی از سال ۶۸ تا ۷۲ در بین همه ادوار ریاست جمهوری چون از جنگ فارغ شده بودیم و به سازندگی رو آوردیم بهتر است؛ البته به دو دلیل: اول اینکه خودم رئیس جمهور بودم و به کرات از عملکردم دفاع مستند می‌کردم و دوم جدای از این، در سال ۶۸ در حالی ریاست‌جمهوری را قبول کردم که بودجه کشور به صورت رسمی ۵۱ درصد کسری داشت.

اهم مسائل[ویرایش]

کابینه[ویرایش]

کابینه اول[ویرایش]

سومین مجلس شورای اسلامی به تمامی اعضای پیشنهادی کابینه اول هاشمی رفسنجانی رای اعتماد داد. برخی دلیل این کار را حرمت نگه‌داشتن برای هاشمی از جانب نمایندگان مجلس، به موجب ریاست دو ساله‌اش بر این مجلس می‌دانند.[۳]

جلسه رای اعتماد[ویرایش]

  • وزارت نیرو: بیژن نامدار زنگنه، ۲۴۵ رای موافق
  • وزارت نفت: غلامرضا آقازاده، ۲۳۱ رای موافق
  • وزارت معادن و فلزات: حسین محلوجی، ۱۵۰ رای موافق
  • وزارت مسکن و شهرسازی: سراج‌الدین کازرونی، ۱۴۵ رای موافق
  • وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: سید محمد خاتمی، ۲۴۶ رای موافق
  • وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: علی لاریجانی، ۲۱۹ رای موافق
  • وازرت صنایع: محمدرضا نعمت‌زاده، ۲۱۷ رای موافق
  • وزارت راه و ترابری: محمد سعیدی‌کیا، ۲۲۲ رای موافق
  • وزارت آموزش و پرورش: محمدعلی نجفی، ۱۶۰ رای موافق
  • وزارت تعاون: غلامرضا شافعی،۱۴۷ رای موافق
  • وزارت اقتصاد و دارایی: محسن نوربخش، ۱۹۵ رای موافق
  • وزارت امور خارجه: علی‌اکبر ولایتی، ۲۱۳ رای موافق
  • وزارت بازرگانی: عبدالحسین وهاجی، ۱۴۷ رای موافق
  • وزارت دادگستری: اسماعیل شوشتری، ۲۰۹ رای موافق
  • وزارت دفاع و پشتیبانی: اکبر ترکان، ۲۴۲ رای موافق
  • وزارت صنایع سنگین: محمدهادی نژادحسینیان، ۲۳۰ رای موافق
  • وزارت فرهنگ و آموزش عالی: مصطفی معین، ۲۳۷ رای موافق
  • وزارت کار و امور اجتماعی: حسین کمالی، ۲۲۴ رای موافق
  • وزارت کشاورزی: عیسی کلانتری، ۱۸۶ رای موافق
  • وزارت کشور: عبدالله نوری، ۲۲۴ رای موافق
  • وزارت جهاد سازندگی: غلامرضا فروزش، ۲۲۱ رای موافق
  • وزارت اطلاعات: علی فلاحیان، ۱۵۸ رای موافق
کابینهٔ نخست اکبر هاشمی رفسنجانی
وزیران
ر. وزیر وزارت‌خانه ر. وزیر وزارت‌خانه
۱ نجفی آموزش وپرورش ۱۳ سعیدی‌کیا راه و ترابری
۲ غرضی ارتباطات ۱۴ نعمت‌زاده صنایع
۳ فلاحیان اطلاعات وامنیت ۱۵ نژادحسینیان صنایع سنگین
۴ نوربخش اقتصاد ۱۶ معین علوم
۵ ولایتی امور خارجه ۱۷ خاتمی، لاریجانی ارشاد
۶ وهاجی بازرگانی ۱۸ کمالی کار
۷ فاضل،ملک‌زاده بهداشت ۱۹ عبدالله نوری کشور
۸ فروزش جهاد سازندگی ۲۰ کازرونی مسکن‌
۹ کلانتری کشاورزی ۲۱ محلوجی معادن وفلزات
۱۰ شوشتری دادگستری ۲۲ آقازاده نفت
۱۱ شافعی تعاون ۲۳ نامدار زنگنه نیرو
۱۲ ترکان دفاع
معاونان ریاست جمهوری
ر. معاون معاونت ر. معاون معاونت
۱ حبیبی معاون اول ۳ غفوری‌فرد تربیت بدنی
۲ زنجانی برنامه وبوجه ۴ منافی محیط زیست

دومین کابینه[ویرایش]

مجلس چهارم شورای اسلامی به محسن نوربخش، وزیر پیشنهادی وزارت اقتصاد و دارایی رای اعتماد نداد تا هاشمی در نهایت، مرتضی محمدخان را به عنوان وزیر پیشنهادی معرفی کند. از دیگر موارد قابل توجه در فرایند تایید این کابینه می‌توان به ریزش آراء شدید محمدرضا نعمت‌زاده و غلامرضا آقازاده اشاره کرد و آنها با اختلاف رای ناچیز موفق شدند رای اعتماد نمایندگان را کسب کنند.[۳]

جلسه رای اعتماد[ویرایش]

  • وزارت نیرو: بیژن نامدار زنگنه، ۲۰۲ رای موافق
  • وزارت نفت: غلامرضا آقازاده، ۱۳۴ رای موافق
  • وزارت معادن و فلزات: حسین محلوجی، ۱۶۶ رای موافق
  • وزارت مسکن و شهرسازی: عباس احمد آخوندی، ۱۹۳ رای موافق
  • وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: سید مصطفی میرسلیم، ۱۷۸ رای موافق
  • وزارت صنایع: محمدرضا نعمت‌زاده، ۱۹۴ رای موافق
  • وزارت راه و ترابری: اکبر ترکان، ۱۷۶ رای موافق
  • وزارت آموزش و پرورش: محمدعلی نجفی، ۱۴۷ رای موافق
  • وزارت تعاون: غلامرضا شافعی، ۲۲۹ رای موافق
  • وزارت اقتصاد و دارایی: مرتضی محمدخان، ۱۵۱ رای موافق
  • وزارت امور خارجه: علی‌اکبر ولایتی، ۲۰۷ رای موافق
  • وزارت بازرگانی: یحیی آل اسحاق، ۲۲۲ رای موافق
  • وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی: علیرضا مرندی، ۲۴۶ رای موافق
  • وزارت پست و تلگراف و تلفن: سید محمد غرضی، ۱۹۲ رای موافق
  • وزارت دادگستری: اسماعیل شوشتری، ۲۳۳ رای موافق
  • وزارت دفاع و پشتیبانی: محمد فروزنده، ۲۳۳ رای موافق
  • وزارت صنایع سنگین: محمدهادی نژادحسینیان، ۲۳۱ رای موافق
  • وزارت فرهنگ و آموزش عالی: سید محمدرضا هاشمی گلپایگانی، ۲۲۰ رای موافق
  • وزارت کار و امور اجتماعی: حسین کمالی، ۲۲۲ رای موافق
  • وزارت کشاورزی: عیسی کلانتری، ۲۱۵ رای موافق
  • وزارت کشور: علی‌محمد بشارت جهرمی، ۲۲۵ رای موافق
  • وزارت جهاد سازندگی: غلامرضا فروزش، ۱۵۲ رای موافق
  • وزارت اطلاعات: علی فلاحیان، ۲۰۴ رای موافق
کابینهٔ دوم اکبر هاشمی رفسنجانی
وزیران
ر. وزیر وزارت‌خانه ر. وزیر وزارت‌خانه
۱ نجفی آموزش وپرورش ۱۳ ترکان راه و ترابری
۲ غرضی ارتباطات ۱۴ نعمت‌زاده صنایع
۳ فلاحیان اطلاعات وامنیت ۱۵ نژادحسینیان صنایع سنگین
۴ محمدخان اقتصاد ۱۶ گلپایگانی علوم
۵ ولایتی امور خارجه ۱۷ میرسلیم ارشاد
۶ آل‌اسحاق بازرگانی ۱۸ کمالی کار
۷ مرندی بهداشت ۱۹ بشارتی کشور
۸ فروزش جهاد سازندگی ۲۰ آخوندی مسکن‌
۹ کلانتری کشاورزی ۲۱ محلوجی معادن وفلزات
۱۰ شوشتری دادگستری ۲۲ آقازاده نفت
۱۱ شافعی تعاون ۲۳ نامدار زنگنه نیرو
۱۲ فروزنده دفاع
معاونان ریاست جمهوری
ر. معاون معاونت ر. معاون معاونت
۱ حبیبی معاون اول ۳ هاشمی‌طبا تربیت بدنی
۲ میرزاده برنامه وبوجه ۴ منافی محیط زیست

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]