مسکن (دارو)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسیfrançais

مُسکن یا دردزُدا[۱] دسته‌ای از داروهای بسیار پر کاربرد در پزشکی هستند که برای کاهش درد و کنترل آن استفاده می‌شوند. مسکن‌ها با ساز و کارهای مختلف بر اعصاب مرکزی یا محیطی تأثیر می‌گذارند. استامینوفن یکی از مهمترین و پرکاربردترین مسکن‌ها است؛ که علاوه بر ویژگی ضد درد دارای خاصییت ضدتب نیز هست. دستهٔ مهم دیگر مسکن‌ها اپیوییدها هستند که سردسته آن مورفین و سایر مشتقات تریاک است. برا اساس نوع و شدت درد استفاده از مسکن ویژه توصیه می‌شود. به طور مثال در دردهای نوروپاتیک از سه حلقه‌ای‌ها و داروهای ضدصرع استفاده می‌شود.[۲]

ّ

طبقه‌بندی[ویرایش]

از لحاظ مواد تشکیل دهنده این مسکن‌ها شامل موارد زیر است:

  • پاراستامول و داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی
  • مهارکننده‌های کوکس ۲
  • مورفین و سایر مخدرها
  • سایر ضد دردها شامل سه‌حلقه‌ای‌ها و ضدصرع‌ها
از لحاظ نوع استفاده و روش کاربرد:
  • موضعی
  • سیستمیک که خود شامل خوردنی و تزریقی است.

خطرات احتمالی مصرف بیش از حد[ویرایش]

مصرف دوز پایین آسپرین برای افرادی با فاکتورهای خطرزای سکته مغزی، بیماری قلبی-عروقی و برخی از انواع سرطان سودمند است اما مصرف دوز بالای آن نه تنها مفید نیست بلکه زیان هم دارد. داروهای مسکنی که در دسته داروهای ضدالتهابیِ غیراستروئیدی قرار می‌گیرند مانع از آن می‌شوند که هورمون «پروستاگلاندین» درد و التهاب را در پاسخ به عفونت یا آسیب‌دیدگی که البته یک واکنش طبیعی و حیاتی است، ایجاد کند.

خطرات احتمالی و البته جدیِ مصرف بیش از اندازهٔ مسکن‌های غیرنسخه‌ای (OTC) برای سلامت بدن:

زخم معده[ویرایش]

مصرف بی‌رویه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی به خصوص ایبوپروفن و آسپرین باعث ایجاد زخم و التهاب در جداره داخلی معده شده و موجب بروز عارضه «ترک معده» می‌شود. بر اثر این عارضه معده نمی‌تواند مواد مغذی را جذب کند. همچنین موجب می‌شود تا پروتئین‌ها و مواد آلرژی‌زا مشکل‌ساز همچون گلوتن از این ترک عبور کرده و حساسیت غذایی ایجاد کنند. علاوه بر این داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی بر عملکرد باکتری معده که کنترل کننده سیستم ایمنی است، تأثیر می‌گذارد و در نتیجه فرد بیشتر بیمار می‌شود.

آسیب‌دیدگی کبد[ویرایش]

استامینوفن مانند ایبوبروفن و آسپرین باعث بروز زخم‌های معده نمی‌شود اما در عوض آسیب کبدی را به همراه دارد. همچنین موادی چون الکل می‌توانند در عملکرد طبیعی بدن برای تجزیه استامینوفن حتی اگر با دوز مجاز مصرف شود، اختلال ایجاد کرده و موجب آسیب‌دیدگی کبد شوند.

آسیب دیدن کلیه‌ها[ویرایش]

کلیه‌ها یکی دیگر از اعضای بدن هستند که تولیدکننده اصلی هورمون پروستاگلاندین به حساب می‌آیند. هورمون پروستاگلاندین علاوه بر کنترل ترشح‌های اسیدی در معده به کلیه‌ها کمک می‌کند تا عملکرد خود را در خارج ساختن مواد زائد از خون بهتر انجام دهند. بسیاری از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی در انجام این فرایند خلل ایجاد می‌کند و موجب آسیب دیدن کلیه‌ها می‌شوند.

بیماری قلبی[ویرایش]

داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی می‌توانند خطر بروز بیماری‌های قلبی را افزایش دهند. این داروها آنزیم COX-2 را که همراه با پروستاگلاندین از رگ‌ها حفاظت می‌کنند متوقف می‌سازد و موجب می‌شود خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی افزایش یابد.

حساسیت بیشتر به درد[ویرایش]

مطالعات نشان می‌دهد مصرف بی‌رویه استامینوفن و داروهای غیرالتهابی ضداستروئیدی موجب می‌شود حساسیت به درد را تشدید می‌کند. از سوی دیگر پس از مدتی مصرف دارو تأثیر آن در کاهش درد کمتر می‌شود و به همین دلیل فرد باید داروهای بیشتری برای تسکین درد مصرف کند.

داروهای ضد درد مهم[ویرایش]

  • دیکلوفناک از دسته داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NDSAID) است. به طور معمول دارای دو شکل ترکیب شده با سدیم و پتاسیم است.
  • ایبوپروفن داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی است.
  • استامینوفن دارویی مسکن و تب‌بُر است.
  • آسپیرین معمولاً به عنوان ضد درد و تب بر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
  • پیروکسیکام این دارو برای ستردن تب وتاب و درد در بسیاری از بیماریها مانند استئوآرتریت، آرتریت روماتوئید، دیسمنوره، نقرس، آرتریتها، دردهای گوناگون اندامها، تب و … به کار می‌رود.
  • حب جدوار داروی ضد درد قوی با اثرات تقویتی می‌باشد.
  • متادون این دارو برای تسکین دردهای مزمن و سرفه‌های غیرارادی نیز تجویز می‌شود.
  • کتوپروفن یک داروی ضد التهابی غیر استروئیدی رایج است.

پانویس[ویرایش]

  1. دردزُدا از واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای analgesic در انگلیسی و در حوزهٔ پزشکی است. «فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان ـ دفتر پنجم، بخش لاتین». فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۱۰. بازبینی‌شده در ۲ فروردین ۱۳۹۱. 
  2. Dworkin RH, Backonja M, Rowbotham MC, et al. (2003). "Advances in neuropathic pain: diagnosis, mechanisms, and treatment recommendations". Arch. Neurol. 60 (11): 1524–34. PMID 14623723. doi:10.1001/archneur.60.11.1524. 
Comprimés de paracétamol et d'ibuprofène

Les antalgiques ou analgésiques sont des médicaments utilisés en médecine dans le traitement de la douleur (antalgie ou analgésie) d'un patient.

En théorie, on différencie les antalgiques, qui ont pour rôle de diminuer la douleur, et les analgésiques, qui suppriment la sensibilité à la douleur. Ainsi, le terme antalgique serait à réserver au paracétamol et à l’aspirine, alors que le terme analgésique évoque plutôt les morphiniques. Toutefois, en pratique, les deux termes sont employés comme synonymes[1].

Indications

Article détaillé : douleur.

Un antalgique est utilisé pour le traitement de la douleur, causée par exemple par des céphalées comme les migraines, des douleurs chroniques, des douleurs à la suite d'une opération chirurgicale. Certains sont disponibles uniquement sur ordonnance médicale.

Les besoins en antalgiques varient selon les sujets et, pour un même sujet, selon les circonstances. Un exemple extrême en est celui observé dans un contexte de guerre : dans le stress intense du champ de bataille, la quantité d'endorphines générée par le stress entraîne une autoanalgésie relative[réf. nécessaire].

Depuis quelques années[Quand ?], les médecins et les autorités ont pris conscience que la prise en charge de la douleur était primordiale pour améliorer le « confort » du malade et donc pour accélérer sa guérison.

Classification

Afin d’établir des repères, l’OMS a classé les différentes substances en trois paliers, selon leur activité.

Palier 1

Le palier 1 concerne le paracétamol, le néfopam et les anti-inflammatoires non stéroïdiens tels que l’ibuprofène, l'aspirine, la noramidopyrine, etc. En cas de douleur jugée faible ou modérée par un médecin, ces médicaments sont prescrits en premier. Les anti-inflammatoires agissent principalement par inhibition de la cyclo-oxygénase, une enzyme responsable d’une cascade de réactions à l’origine, entre autres, de la douleur. Les effets secondaires les plus fréquents sont surtout gastriques, mais d’autres troubles très graves peuvent survenir en cas de surdosage.

Ils peuvent être utilisés par voie intra-veineuse, intra-musculaire, orale ou intra-rectale.

Paliers 2 et 3

Palier 2

Le palier 2 concerne les antalgiques opiacés « faibles » et opioïdes mineurs comme la codéine, la dihydrocodéine et le tramadol. La codéine et le tramadol sont souvent associés à des antalgiques de palier 1, car leurs modes d’action sont différents et complémentaires. On dit que leur action est synergique. Ce type de substance agit au niveau du cerveau sur des récepteurs spécifiques responsables de l’abolition de la douleur. Les principaux effets secondaires comprennent constipation, somnolence, nausées, vomissements, voire difficultés respiratoires. Ce type de composés expose à une dépendance physique.

Le dextropropoxyphène, molécule anciennement classée parmi ces antalgiques, a été retiré du marché français en mars 2011 par l'Agence française de sécurité sanitaire des produits de santé (AFSSAPS)[2], à la suite d'un avis de 2009 de l'Agence européenne du médicament (en anglais : EMA), en raison des risques mortels en cas de surdosage, dus à des abus « récréatifs » et marginaux.

Palier 3

La majeure partie des antalgiques du palier 3 concerne les opiacés et opioïdes forts : la morphine et ses dérivés comme le sufentanil, le rémifentanil, le fentanyl, l'alfentanil, l'hydromorphone, la péthidineetc. Certains sont des agonistes partiels, tels que la buprénorphine ou la nalbuphine. Ces médicaments ont le même mode d’action que ceux du palier 2 mais sont plus puissants. Ils sont utilisés en cas de douleurs intenses ou rebelles aux antalgiques de niveau 2. Ils ont les mêmes effets secondaires que les antalgiques opiacés et opioïdes faibles et peuvent entraîner les mêmes problèmes de dépendance.

Caractéristiques communes

Ils peuvent être utilisés par voie intra-veineuse, sous-cutanée, intra-musculaire, transdermique (patch), orale (per os).

Ces médicaments font partie des plus puissants actuellement connus mais ne sont pas dénués d'effets secondaires (par exemple, la détresse respiratoire, l'apnée, la baisse de la vigilance, la somnolence voire le coma toxique, les nausées et vomissements, la constipation, la rétention d'urine, syndrome de sevrage...) et ne sont pas toujours suffisamment efficaces sur certaines douleurs.

Tous ces médicaments ne sont pas équivalents entre eux et certaines associations sont contre-indiquées sous peine de voir s'annuler les effets de chaque médicament (effet antagoniste).

Certaines molécules sont très rapidement efficaces (20 secondes) mais pour très peu de temps (1 à 2 minutes) : c'est le cas du rémifentanil. D'autres molécules agissent plus lentement (15 minutes) mais pendant plus longtemps (3 à 4 heures) : c'est le cas de la morphine. Ainsi, ces molécules ne seront pas employées dans les mêmes circonstances. Elles peuvent avoir un temps d'efficacité très long, c'est le cas de la buprénorphine absorbée en 8 minutes et efficace pendant plus de 24 heures, qui agit partiellement sur les mêmes récepteurs que les morphiniques classiques (récepteurs μ), mais aussi sur les récepteurs κ et δ ; c'est grâce à sa forte fixation aux récepteurs μ et à sa lente dissociation que sa durée d'action est très longue. La buprénorphine est également administrée comme traitement de substitution aux opiacés.

Co-antalgiques

À côté des traitements antalgiques classiques, il existe d’autres médicaments qui favorisent l’action des antalgiques ou qui agissent sur la cause de la douleur, on les appelle les co-antalgiques. Les molécules présentes dans ce groupe n'ont pas été développées pour leur action analgésique mais c'est à l'usage que l'on a pu se rendre compte de cet effet. On trouve dans ce groupe :

Notes et références

Voir aussi

Reportage X:ENUS ; traitement et perception de la douleur. Allemagne, 2015. Magazine de 27 minutes.