کاتتر سیاهرگ مرکزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تعریف[ویرایش]

کاتتر سیاه‌رگ مرکزی
مداخله پزشکی
Diagram showing a central line CRUK 059.svg
دیاگرام نشان‌دهنده نصب یک سی.وی. سی از راه ساب‌کلاوین سمت راست.
MeSH D002405

کاتتر سیاهرگ مرکزی یا کاتتر ورید مرکزی (به انگلیسی: Central Venuse Catheter) لوله ای تو خالی ساخته شده از  پلیمرهای مناسب برای کاربرد پزشکی است که وظیفه انتقال مایعات (خون، ادرار و ... بر اساس نوع وسیله) از داخل بدن انسان به بیرون یا بالعکس را بر عهده دارد. کاتترها انواع مختلفی دارند که برای درمان انواع بیماری ها اعم از قلبی و عروقی، ارولوژی، گوارشی، اختلالات نورو واسکولار و ... کاربرد دارند.کاتتریزاسیون یا کانولاسیون درون وریدی عبارت است از روشی که در آن یک کانولا در یک ورید وارد و مستقر می شود تا یک دسترسی وریدی را فراهم کرده باشد. 

اندیکاسیون[ویرایش]

  • تزریق مایعات
  • تزریق دارو (انواع داروهای شیمی درمانی، تجویز بلند مدت داروهایی چون انواع آنتی بیوتیک ها و ...)
  • نمونه گیری مکرر خون
  • برقراری حمایت تغذیه ای
  • تزریق خون و فرآورده های آن
  • کاتتر ورید مرکزی این نوع از کاتتر ها جزو کاتترهای موقت دسته بندی می شوند و برای کاربرد در تزریق دارو یا مایعات، مانیتورینگ فشار، تزریق خون و .... استفاده می شوند. که می توانند تک راه - دو راه- سه راه - چهار راه - و در برخی از برند های تجاری 5 راه و 7 راه باشند بیشترین کاربرد آن در بخش مراقبت های ویژه، اورژانس و اتاق عمل است. از مهمترین عوارض کارگذاری آنها می توان به عفونت های مرتبط با کاتترهای وردید- نموتوراکس و ... اشاره کرد
    تزریق موادحاجب مورد استفاده در رادیولوژی
  • دسترسی برای مسیر های خونی خارج بدن (همودیالیز و تعویض پلاسما)
  • مانیتورینگ یا مداخلات
  • اندازه گیری فشار ورید مرکزی
  • اندازه گیری اشباع اکسیژن جریان خون ورید مرکزی
  • فشار شریان ریوی
  • استقرار ضربان سازهای موقت
  • مدیریت هدفمند دما

شیوه های دسته بندی انواع کاتتر ورید مرکزی[ویرایش]

  • نوع عروقی که در آن کارگذاری می شوند (به عنوان مثال وریدی محیطی، وریدی مرکزی یا شریانی)
  • طول عمر (موقت یا دائم)
  • محل کارگذاری (ساب کلاوین، ژوگولار، فمورال، محیطی مرکزی  یا PICC)
  • برخی ویژگی های خاص کاتتر (کاف دار، بدون کاف، آغشته به هپارین، آنتی بیوتیک یا مواد آنتی باکتریال، تعداد لومن ها و ...)
  • کاتترهای مرکزی Nontunneled
  • کاتترهای مرکزی Tunneled
  • پورت های کاشتنی (Implantable Ports)
این نوع از کاتترها در بیمارانی که نیازمند تزریق فراوان دارو را دارند به منظور پیشگیری از تداخلات دارویی استفاده می شوند

کاتتر های وریدی  Non tunneled [ویرایش]

  • کاربرد برای درمان در کوتاه مدت
  • کارگذاری بدون جراحی و از راه پوست

ورید سابکلاوین

ورید ژگولار

ورید فمورال

  • تعداد لومن ها از یک تا چهار عدد
  • طول 12 تا 30 سانتیمتر
  • کارگذاری سریع
  • خروج سریع
  • میزان عفونت بالا
  • نیازمند تعویض پانسمان
  • نیاز به شست و شوی دائم لومن ها

انتخاب نوع کاتتر مناسب[ویرایش]

انتخاب کاتتر مناسب به عوامل زیر وابسته است:

  • روند بیماری
  • تاریخچه پزشکی
  • ایمنی و راحتی بیمار
  • مقدار و نوع مایع یا دارویی که تزریق خواهد شد
  • کفایت و امکان استفاده از عروق محیطی
  • آسیب به تمامیت عروقی (Potential harm to vessel integrity)
  • نظارت مستمر بر فشار ورید مرکزی (CVP) یا تکرار نمونه خون وریدی
  • زمان ماندگاری
  • تزریق چند دارو به صورت همزمان 

موارد منع مصرف کاتترهای ورید مرکزی[ویرایش]

مجموعا منع مطلقی برای کاتتریزاسیون وریدی وجود ندارد

اما در مواردی بهتر استاز آن خودداری گردد:

  • اختلالات خونریزی دهنده
  • درمان با داروهای ضد انعقاد یا ترومبولیتیک
  • بیماران پرخاشگر
  • محدودیت های آناتومیکی در محل کارگذاری
  • در اندام دچار آزردگی، سوختگی، عفونت یا درماتیت در محل کارگذاری و واسکولی

نکته: محلول های اسکلروزان، برخی داروهای شیمی درمانی و وازوپرسورها که اگر از بافت نشت کنند می توانند موجب نکروز یا تاول شوند، بهتر است از راه وریدهای مرکزی استفاده گردند مگر در مواقع اورژانس یا چنانچه دسترسی به ورید مرکزی به راحتی یا در زمان مقتضی مقدور نباشد (در مورد سالین هیپرتونیک، کلراید کلسیم و پتاسیم و آمیودارون نیز چنین است).

کاتترگذاری سیاهرگ مرکزی زیر ترقوه[ویرایش]

کاتترگذاری سیاهرگ مرکزی زیر ترقوه (ساب کلاوین)

موارد استفاده[ویرایش]

  • اندازه‌گیری مستقیم فشار سیاهرگ مرکزی
  • تجویز داروهای تزریقی وریدی(IV)
  • امکان نمونه‌گیری خون بویژه اندازه‌گیری غلظت اکسیژن مخلوط[۱]
  • تغذیه پارنترال یا مصنوعی
  • دیالیز

موارد منع استفاده[ویرایش]

عوارض[ویرایش]

کوتاه مدت

  • هموتوراکس
  • پنوموتوراکس
  • آمبولی هوا
  • سوراخ شدن شریان
  • سوراخ شدن آئورت[۱]
  • نکته) پس از کاتتر گذاری انجام یک گرافی ساده قفسه سینه جهت ارزیابی عوارض و قرارگیری صحیح کاتتر لازم است.
  • نکته) سونوگرافی احتمال انجام موفقیت‌آمیز کاتترگذاری ورید ساب‌کلاوین را افزایش می‌دهد.

درازمدت:

  • عفونت ورید
  • ترومبوز ورید
  • نکته) با رعایت بهداشت مناسب دست‌ها، به کارگیری حداکثر احتیاطات در هنگام کاتترگذاری، استفاده از ضدعفونی کننده پوست کلرهگزیدین و بازبینی روزانه از روی نیاز به کاتتر به کاهش خطر عفونت کمک خواهد کرد.

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Braner

منابع[ویرایش]

  • Braner DAV, et al. Central venous catheterization-subclavian

vein. New England Journal of Medicine December ۱۳, ۲۰۰۷; ۳۵۷:e۲۶