لطفی زاده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لطفی زاده
Zadeh, L.A. 2005.jpg
(۵ نوامبر ۲۰۰۵)
زادهٔ Lotfi Aliasker Zadeh
۴ فوریهٔ ۱۹۲۱(1921-02-04)
باکو، جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی
مرگ ۶ سپتامبر ۲۰۱۷ میلادی (۹۶ سال)
کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
زمینه فعالیت ریاضیات، مهندسی برق، هوش مصنوعی
سازمان دانشگاه کالیفرنیا، برکلی
محل تحصیل دانشگاه تهران
دانشگاه کلمبیا
استاد راهنما جان ر. راگاتسینی
دانشجوهای دکتری پراوین ورائیا، Joseph Goguen
شناخته‌شده برای بنیانگذار ریاضیات فازی، مجموعه‌های فازی و منطق فازی،
مجموعه‌های فازی و منطق فازی، اعداد z, تبدیل زد
جوایز Eringen Medal (1976)
مدال ریچارد همینگ مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک (۱۹۹۲)
Rufus Oldenburger Medal (1993)
مدال افتخار آی‌تریپل‌ئی (۱۹۹۵)
2012 BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award
انجمن ماشین‌های حسابگر
عضو پیوسته مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک
عضو پیوسته فرهنگستان هنر و علوم آمریکا
عضو پیوسته انجمن پیشبرد هوش مصنوعی
عضو آکادمی ملی مهندسی
عضو مؤسس آکادمی اوراسیا

لطف‌علی رحیم‌اوغلو عسکرزاده[۱] (زادهٔ ۱۵ بهمن ۱۲۹۹، برابر با ۴ فوریهٔ ۱۹۲۱ – در گذشته ۱۶ شهریور ۱۳۹۶، برابر با ۶ سپتامبر[۲]۲۰۱۷)، مشهور به لطفی زاده یا لطفی ع. زاده[۳] ریاضیدان، عالم کامپیوتر، مهندس برق و استاد بازنشسته علوم کامپیوتر[۴] در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، دانشمند سرشناس ایرانی-آمریکایی و مبدع نظریه سیستم‌های فازی و شاخه‌های متنوع آن بود.[۵]

لطفی زاده از پدری ایرانی (اردبیلی) و مادری روس در باکو در جمهوری آذربایجان متولد شد و تحصیلات اولیه خود را در باکو و تهران انجام داد.او بیش از همه به خاطر طرح کردن ریاضیات فازی مشتمل بر مفاهیم مرتبط فازی همچون مجموعه‌های فازی، منطق فازی، الگوریتم‌های فازی، کنترل فازی و احتمالات فازی شناخته شده‌است. گفته می‌شود نوآوری‌های پروفسور لطفی زاده، امکان‌پذیری یک پارادایم تازه در هوش مصنوعی را تبیین، و رئوس کلی آن را ترسیم کرده‌است.

تولد و تحصیل[ویرایش]

وی در ۱۵ بهمن ۱۲۹۹ خورشیدی (۴ فوریهٔ ۱۹۲۱ میلادی) در شهر باکو در آذربایجان شوروی زاده شد.[۶] پدرش رحیم علی عسکرزاده روزنامه‌نگار و بازرگان، از اهالی اردبیل و خبرنگار روزنامهٔ ایران و مادرش فانیا کوریمان پزشک کودکان یهودی روس بود.[۷][۸] لطفی تحصیلات دبستان خود را در همین شهر و به زبان روسی آغاز کرد. پدر و مادر لطفی، در پی قحطی و نایابی ناشی از سیاست‌های تعاونی‌سازی دوران استالین، باکو را ترک کرده و به ایران و شهر تهران مهاجرت کردند. او در این زمان ده ساله بود.[۶] وی در تهران در مدرسه مبلغان آمریکایی شروع به تحصیل کرد و انگلیسی و فارسی آموخت و سپس در دبیرستان البرز (به نام پیشین: مدرسه مسیونری پرسبیتری) و در دانشکدهٔ فنی دانشگاه تهران ادامه تحصیل داد و در طول جنگ جهانی دوم در تهران با ارتش آمریکا همکاری داشت.[۵]

لطفی زاده در امتحانات دانشگاه تهران مقام دوم را کسب کرد. در سال ۱۹۴۲ رشتهٔ مهندسی برق را در این دانشگاه با موفقیت به پایان رساند و در دوران جنگ دوم جهانی و اشغال ایران توسط متفقین به ایالات متحده مهاجرت کرد. در مؤسسهٔ فناوری ماساچوست (ام.آی. تی) ادامه تحصیل داد و در سال ۱۹۴۶ درجهٔ کارشناسی ارشد در مهندسی برق را دریافت نمود. به‌دلیل اقامت والدینش در نیویورک سیتی، از دانشگاه کلمبیا تقاضای پذیرش کرد و در مقطع پی اچ دی با یک منصب تدریس پذیرفته شد. در سال ۱۹۴۹ فارغ‌التحصیل و سال بعد استادیار همان دانشگاه شد.

زاده ده سال در دانشگاه کلمبیا تدریس کرد، و در سال ۱۹۵۷ به درجهٔ استاد تمامی ارتقا یافت. او از سال ۱۹۵۹ تاکنون در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی تدریس کرده‌است. او در برکلی یک استاد تمام سرشناس و دانشمندی نامدار در زمینه مدارهای الکتریکی و مهندسی سیستم بود. او اثر پیشگامانه خود در زمینهٔ مجموعه‌های فازی را در ۱۹۶۵ منتشر کرد، اثری که در آن به شرح ریاضیات نظریه مجموعهٔ فازی پرداخت. او در ۱۹۷۳ نظریهٔ منطق فازی خود را طرح کرد.

پژوهش تخصصی[ویرایش]

وی در دانشگاه کلمبیا، با تدریس در زمینهٔ «تئوری سیستم‌ها» کارش را آغاز کرد. سپس به تدریس در چند دانشگاه معتبر آمریکا پرداخت. در سال ۱۹۵۹ به برکلی رفت تا به تدریس الکتروتکنیک بپردازد. از سال ۱۹۶۳، ابتدا در رشتهٔ الکتروتکنیک و پس از آن در رشتهٔ علوم کامپیوتر کرسی استادی گرفت.

لطفی همواره ذهنی خلاق داشت و در زمینه تخصصی خود نظریه‌های متعددی ارائه کرد. او در اوایل دهه ۱۹۶۰ متوجه شد که نقش انسان و مغز انسان در دانش مهندسی سیستم لحاظ نشده‌است. در سال ۱۹۶۵ مقاله‌ای با عنوان «مجموعه‌های فازی» منتشر کرد که در آن با وارد کردن ارزش‌هایی مثل کوتاه و بلند در ریاضیات، متغیرهای فازی را معرفی کرد. او روش تازه‌ای برای بررسی عدم قطعیت ارائه کرد که شبیه تئوری احتمالات بود، اما عین آن نبود.[۵]

بازنشستگی[ویرایش]

پروفسور لطفی زاده به‌طور رسمی از سال ۱۹۹۱ بازنشسته شد. وی مقیم سانفرانسیسکو شد و در آنجا به پروفسور «زاده (Professor Zadeh)» مشهور بود. زاده یک عکاس آماتور موفق بود و مشخصاً در زمینه پرتره پیشرفت کرده بود. الکساندر فیودورویچ کرنسکی بدون اطلاع یا اجازهٔ زاده از یکی از پرتره‌های او بر روی جلد اتوبیوگرافی خود استفاده کرد. او تاکنون از شخصیت‌های معروفی همچون رؤسای جمهور آمریکا، ترومن و نیکسون، کلود شنون، ادگار وارز و مستیسلاف روستروپوویچ عکاسی کرده‌است.[۹]

سرگرمی دیگر پروفسور لطفی زاده های-فای است. او در اتاق نشیمن خود ۲۸ بلندگوی حساس تعبیه کرده تا به موسیقی کلاسیک با کیفیت بالا گوش کند.

دیگر مشارکت‌ها[ویرایش]

لطفی زاده همچنین درکنار جان ر. راگاتسینی در ۱۹۵۲ به خاطر پیشگامی در توسعه دادن تبدیل زد، که در پردازش سیگنال‌های گسسته مورد استفاده قرار می‌گیرد شناخته شده‌است. این روش‌ها هم‌اکنون در پردازش سیگنال‌های گسسته، کنترل دیجیتال، و دیگر سیستم‌های گسسته در صنعت و پژوهش مورد استفاده است. این دو حرف زد را برای تبدیل زد به‌کار برده و رایج کردند.[۱۰][۱۱][۱۲]

و در سال ۲۰۱۱ و در ۹۰ سالگی مفهوم «اعداد زد» را مطرح کرد تا عدم قطعیت را به ارزش‌های رقمی اعداد فازی بیفزاید. این مفهوم در سال ۲۰۱۳ به نام او ثبت شد. ثبت این مفهوم انگیزه‌ای شد برای تأسیس یک شرکت استارت‌آپ در مریلند آمریکا. فقط در آمریکا شاید بیش از ۳۰ هزار ابداع و اختراع بر اساس تئوری سیستم‌های فازی، محاسبه با واژگان و اعداد زد ثبت شده‌است. آثار، افکار و ابداعات لطفی زاده تقریباً به همه جنبه‌های زندگی ما نفوذ کرده، از دوربین‌های هوشمند گرفته، تا خودروها، آسانسورها و حتی ماشین جستجوی گوگل.[۵]

پیشینه و افتخارات[ویرایش]

پروفسور لطفی زاده بیش از ۳۵ دکترای افتخاری از دانشگاه‌های معتبر دنیا و جوایز متعدد از ژاپن، آمریکا، شوروی، روسیه، آذربایجان و ایران دریافت کرد و عضو آکادمی‌های علمی بی‌شمار بود.[۵] او در سال ۱۹۷۳ به عضویت در آکادمی ملی مهندسی برگزیده شد.[۱۳]

وی یکی از پژوهشگرانی است که دارای بیشترین ارجاع (highly-cited) در مقالات علمی دنیاست. بیش از ۲۰۰ مقالهٔ علمی را به‌تنهایی در کارنامهٔ علمی خود دارد و در هیئت تحریریهٔ ۵۰ مجلهٔ علمیِ جهان مقام «مشاور» را داراست. زاده تا اکتبر ۲۰۱۴، ۱۴۰٬۰۰۰ یادکرد در گوگل اسکالر داشته و نیز ۳۵۰٬۰۰۰ مقاله دارای کلمهٔ «فازی» در عنوان خود بوده‌اند.[۱۴][۱۵]

در اسفندماه ۱۳۹۴ دانشگاه تهران به عنوان اولین دانشگاه محل تحصیل ایشان ضمن برگزاری بزرگداشتی نشان دکترای افتخاری خود را بدون حضور او به او اهدا کرد.[۱۶]

لطفی زاده در سال ۲۰۰۹ موفق به اخذ نشان افتخار بنجامین فرانکلین شد.

و یکی از شاگردان عالی لطفی زاده میتوان به جوزف گوگان.

زندگی شخصی و اعتقادات[ویرایش]

گفته می‌شود که زاده «ناسیونالیسم را رد می‌کند، و بر این اصرار می‌ورزد که مسائل خیلی عمیق‌تری در زندگی وجود دارد»، و از او نقل شده که: «مسئله این نیست که من آمریکایی، روس، ایرانی، آذربایجانی یا هر چیز دیگری هستم. همهٔ این مردم و فرهنگ‌ها به من شکل داده‌اند و من با همهٔ آنها کاملاً راحتم.» او در همان مصاحبه ذکر می‌کند: «لجاجت و سرسختی؛ نترسیدن از درگیرِ مجادله شدن؛ این تا حد زیادی سنت ترکی است. این بخشی از شخصیت من هم هست. من می‌توانم خیلی سرسخت باشم. این احتمالاً برای توسعهٔ منطق فازی مفید بوده‌است.»[۱۷][۱۸] او خود را «از حیث جهت‌گیری ریاضیاتی، یک آمریکایی، یک مهندس برق ایرانی متولد روسیه» وصف می‌کند.[۱۹][۲۰]

لطفی زاده روز ۲۰ مارس ۱۹۴۶ و در ایام نوروز با فی سند، دختر یک خانواده لتونیایی ازدواج کرد. خانواده فی سال‌ها قبل به تهران مهاجرت کرده بودند و او در آنجا با لطفی آشنا شده بود. او و لطفی زاده یک دختر به نام استلا و یک پسر به نام نورم زاده (Norm Zada) داشتند.

زاده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۷ درگذشت.[۲۱] او در باکو، آذربایجان دفن شد. مراسمی برای وداع با او با حضور الهام علیف رئیس جمهور آذربایجان برگزار شد.[۲۲][۲۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. “LÜTVİ-ZADƏ (Lütfəli Rəhimoğlu Əsgərzadə)”. en:State Committee on Work with Diaspora of Azerbaijan Republic. Archived from the original on 10 اوت 2017. Retrieved 15 اوت 2017. 
  2. Naderi، Firouz M.. «Passing of Professor Lotfi Zadeh world-renowned mathematician, computer scientist, electrical engineer, artificial intelligence researcher». 2017-09-07. بازبینی‌شده در 2017-09-07. 
  3. پس از مهاجرت به آمریکا به‌دلیل سختیِ تلفظِ نامش برای انگلیسی‌زبانان، مقالاتش را با نام Lotfi A. Zadeh منتشر کرده و در محافل علمی با نام پروفسور «زاده (Zadeh)» مشهور است [۱].
  4. Numbers, the. “Lotfi A. Zadeh”. EECS at UC Berkeley. Retrieved 2017-08-12. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ محمد جمشیدی. «درگذشت دانشمند سرشناس ایرانی-آمریکایی و پدر منطق فازی». بی‌بی‌سی فارسی. ۰ شهریور ۱۳۹۶. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ “Fuzzy logic—a personal perspective”. ScienceDirect.com. 2015-05-21. Retrieved 2015-06-16. 
  7. Belohlávek, R., J.W. Dauben and G.J. Klir. Fuzzy Logic and Mathematics: A Historical Perspective. Oxford University Press, Incorporated, 2017. 17. ISBN ‎978-0-19-020001-5. Retrieved 2017-08-10. 
  8. http://www.jinfo.org/Computer_Info_Science.html
  9. Mcneill, D. and P. Freiberger. Fuzzy Logic: The Revolutionary Computer Technology That Is Changing Our World. Simon & Schuster, 1994. 290. ISBN ‎978-0-671-87535-0. Retrieved 2017-08-12. 
  10. J. R. Ragazzini and L. A. Zadeh (1952). "The analysis of sampled-data systems". Trans. Am. Inst. Elec. Eng. 71 (II): 225–234.
  11. http://books.google.com/books?id=aQbk3uidEJoC&pg=PA123#v=onepage&q&f=false
  12. http://books.google.com/books?id=my-jpfG4dCoC&pg=PA217&dq=The+Z+transform+zadeh&hl=en&sa=X&ei=GCXSUNnmE4fc8ATH1oBQ&ved=0CD8Q6AEwAQ#v=onepage&q=The%20Z%20transform%20zadeh&f=false
  13. “Dr. Lotfi A. Zadeh”. NAE Website. Retrieved 2016-04-14. 
  14. http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?arnumber=06052364
  15. گوگل اسکولار
  16. http://ut.ac.ir/fa/news/3017/اعطای-دکترای-افتخاری-دانشگاه-تهران-به-پروفسور-لطفی-زاده بزرگداشت پروفسور زاده]
  17. http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/24_folder/24_articles/24_zadeh.html
  18. http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/24_folder/24_articles/24_fuzzylogic.html
  19. “World of Computer Science on Lotfi Asker Zadeh”. Thomson Gale, a part of the Thomson Corporation. 2006. Retrieved 2017-08-12. 
  20. Company, Gale Research. Contemporary authors: a bio-bibliographical guide to current writers in fiction, general nonfiction, poetry, journalism, drama, motion pictures, television and other fields. Contemporary Authors. Gale Research Co., 1998. ISBN ‎978-0-7876-1998-5. Retrieved 2017-08-12. 
  21. Press, Associated. “Lotfi Zadeh dead: Computing revolutionary and founder of fuzzy logic dies aged 96”. International Business Times UK. 2017-09-08. Retrieved 2017-09-10. 
  22. Trend.Az. «حضور رئیس جمهور آذربایجان در مراسم وداع با پروفسور لطفی زاده». Trend. ۲۰۱۷-۰۹-۲۹. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۹-۲۹. 
  23. Agency, APA Information and APA Holding. “Funeral prayer performed for Lotfi Zadeh”. APA. Retrieved 2017-09-29. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]