لطفی زاده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
لطفی زاده
Zadeh, L.A. 2005.jpg
(۵ نوامبر ۲۰۰۵)
زاده Lotfi AliAsker Zadeh
۴ فوریهٔ ۱۹۲۱
باکو، جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی
درگذشت ۶ سپتامبر ۲۰۱۷ میلادی (۹۶ سال)
برکلی، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا
محل دفن: باکو، جمهوری آذربایجان
محل تحصیل دانشگاه تهران
دانشگاه کلمبیا
شناخته‌شده برای بنیانگذار مجموعه‌های فازی، منطق فازی، و تبدیل زد
جایزه‌ها مدال ارینگن (۱۹۷۶)
مدال ریچارد همینگ مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک (۱۹۹۲)
مدال روفوس اولدنبرگر (۱۹۹۳)
مدال افتخار آی‌تریپل‌ئی (۱۹۹۵)
جایزه بنیاد پیشروان دانش بی‌وی‌وی‌ای (۲۰۱۲)
انجمن ماشین‌های حسابگر
عضو پیوسته مؤسسه مهندسان برق و الکترونیک
عضو پیوسته فرهنگستان هنر و علوم آمریکا
عضو پیوسته انجمن پیشبرد هوش مصنوعی
عضو آکادمی ملی مهندسی
عضو مؤسس آکادمی اوراسیا
موقعیت‌های علمی
موضوع‌ها ریاضیات، مهندسی برق، هوش مصنوعی
مؤسسه‌ها دانشگاه کالیفرنیا، برکلی
پایان‌نامه تحلیل فرکانسی شبکه‌های متغیر (۱۹۴۹)
استاد راهنما جان ر. راگاتسینی
دانشجوهای دکتری پراوین ورائیا، جوزف گوگان

لطف‌علی رحیم‌اوغلو عسکرزاده[۱] (زاده ۱۵ بهمن ۱۲۹۹، برابر با ۴ فوریه ۱۹۲۱ در باکو– در گذشته ۱۶ شهریور ۱۳۹۶، برابر با ۶ سپتامبر ۲۰۱۷ در برکلی) [۲]، مشهور به لطفی زاده یا لطفی ع. زاده[۳] ریاضی‌دان، دانشمند کامپیوتر، مهندس برق و استاد بازنشسته علوم رایانه[۴] در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، دانشمند سرشناس ایرانی و مبدع نظریه منطق فازی و شاخه‌های متنوع آن بود.[۵]

لطفی زاده از پدری ایرانی (اردبیلی) و مادری روس در باکو در جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی متولد شد و تحصیلات اولیه خود را در باکو و تهران انجام داد. او بیش از همه به خاطر طرح کردن ریاضیات فازی مشتمل بر مفاهیم مرتبط فازی همچون مجموعه‌های فازی، منطق فازی، الگوریتم‌های فازی، کنترل فازی و احتمالات فازی شناخته شده‌است. گفته می‌شود نوآوری‌های پروفسور لطفی زاده، امکان‌پذیری یک پارادایم تازه در هوش مصنوعی را تبیین، و رئوس کلی آن را ترسیم کرده است.

زندگی و تحصیل[ویرایش]

وی در ۱۵ بهمن ۱۲۹۹ خورشیدی (۴ فوریه ۱۹۲۱ میلادی) در باکو در آذربایجان شوروی زاده شد.[۶] پدرش «رحیم‌علی عسکرزاده» روزنامه‌نگار و بازرگان، از اهالی اردبیل و خبرنگار روزنامه «ایران» و مادرش «فانیا کوریمان» پزشک کودکان یهودی روس بود.[۷][۸] لطفی تحصیلات دبستان خود را در همین شهر و به زبان روسی آغاز کرد. در زمانی که ده ساله بود، پدر و مادر لطفی، در پی قحطی و نایابی ناشی از سیاست‌های تعاونی‌سازی دوران ژوزف استالین، باکو را ترک و به ایران و شهر تهران مهاجرت کردند.[۶]

وی در تهران در مدرسه مبلغان آمریکایی شروع به تحصیل کرد و زبان انگلیسی و زبان فارسی آموخت و سپس در دبیرستان البرز (به نام پیشین: مدرسه مسیونری پرسبیتری) و در دانشکده فنی دانشگاه تهران ادامه تحصیل داد و در طول جنگ جهانی دوم در تهران با ارتش آمریکا همکاری داشت.[۵]

لطفی زاده در امتحانات ورودی دانشگاه تهران مقام دوم را کسب کرد. در سال ۱۹۴۲ رشته مهندسی برق را در این دانشگاه با موفقیت به پایان رساند و در دوران جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسط متفقین به ایالات متحده مهاجرت کرد. در مؤسسه فناوری ماساچوست (ام‌آی‌تی) ادامه تحصیل داد و در سال ۱۹۴۶ درجه کارشناسی ارشد خود در مهندسی برق را دریافت نمود. به‌دلیل زندگی والدینش در نیویورک، از دانشگاه کلمبیا تقاضای پذیرش کرد و در مقطع دکترا با یک منصب تدریس پذیرفته شد. در سال ۱۹۴۹ فارغ‌التحصیل و سال بعد استادیار همان دانشگاه شد.

لطفی زاده روز ۲۰ مارس ۱۹۴۶ و در ایام نوروز با «فی سند»، دختر یک خانواده لتونیایی ازدواج کرد. خانواده «فی» سال‌ها قبل به تهران مهاجرت کرده و او در آنجا با لطفی آشنا شده بودند. او و لطفی زاده یک دختر به نام استلا و یک پسر به نام نورم زاده (Norm Zada) داشتند. پس از ده سال تدریس در دانشگاه کلمبیا، در سال ۱۹۵۷ به درجه استاد تمامی ارتقا یافت. او از سال ۱۹۵۹ تا پایان عمر در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی تدریس می‌کرد. از سال ۱۹۶۳، ابتدا در رشته الکتروتکنیک و پس از آن در رشته علوم رایانه درجه استادی گرفت. لطفی زاده پس از بازنشستگی در سال ۱۹۹۱ مقیم سان فرانسیسکو شد

مشارکت‌ها[ویرایش]

منطق فازی[ویرایش]

لطفی با خلاقیت ذهنی خود نظریه‌های متعددی را در زمینه تخصصی خود ارائه کرد. در اوایل دهه ۱۹۶۰ متوجه شد که نقش انسان و مغز آن در دانش مهندسی سامانه‌ها لحاظ نشده‌است. در سال ۱۹۶۵ اثر پیشگامانه خود در زمینه مجموعه‌های فازی را در مقاله‌ای با عنوان «مجموعه‌های فازی» منتشر کرد که در آن با وارد کردن ارزش‌هایی مثل کوتاه و بلند در ریاضیات، متغیرهای فازی را معرفی کرد. او روش تازه‌ای برای بررسی عدم قطعیت ارائه کرد که شبیه تئوری احتمالات بود، اما عین آن نبود. در ۱۹۷۳ نظریه منطق فازی خود را طرح کرد.[۵]

تبدیل زد[ویرایش]

لطفی زاده در کنار جان ر. راگاتسینی به خاطر پیشگامی در توسعه تبدیل زد (مورد استفاده در پردازش سیگنال‌های گسسته) در ۱۹۵۲ شناخته می‌شود. این روش‌ها هم‌اکنون در پردازش سیگنال‌های گسسته، کنترل دیجیتال و دیگر سیستم‌های گسسته در صنعت و پژوهش مورد استفاده هستند. این دو، حرف زد را برای تبدیل زد به کار برده و رایج کردند.[۹][۱۰][۱۱]

در سال ۲۰۱۱ و در ۹۰ سالگی مفهوم «اعداد زد» را مطرح کرد تا عدم قطعیت را به ارزش‌های رقمی اعداد فازی بیفزاید. این مفهوم در سال ۲۰۱۳ به نام او ثبت شد. ثبت این مفهوم انگیزه‌ای برای تأسیس یک شرکت شرکت نوپا در مریلند آمریکا شد. فقط در آمریکا شاید بیش از ۳۰ هزار ابداع و اختراع بر اساس تئوری سیستم‌های فازی، محاسبه با واژگان و اعداد زد ثبت شده‌است. آثار، افکار و ابداعات لطفی زاده تقریباً به همه جنبه‌های زندگی انسان از دوربین‌های هوشمند گرفته، تا خودروها، آسانسورها و حتی ماشین جستجوی گوگل نفوذ کرده‌است.[۵]

جوایز و افتخارات[ویرایش]

پروفسور لطفی زاده بیش از ۳۵ دکترای افتخاری از دانشگاه‌های معتبر جهان و جوایز بسیار از ژاپن، آمریکا، اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی، روسیه، آذربایجان و ایران دریافت کرد و عضو آکادمی‌های علمی بی‌شمار بود.[۵] او در سال ۱۹۷۳ به عضویت در آکادمی ملی مهندسی برگزیده شد.[۱۲]

وی یکی از پژوهشگرانی است که دارای بیشترین ارجاع (highly-cited) در مقالات علمی دنیاست. بیش از ۲۰۰ مقاله علمی را به‌تنهایی در کارنامه علمی خود دارد و در هیئت تحریریه ۵۰ مجله علمی جهان مقام «مشاور» را داراست. زاده تا اکتبر ۲۰۱۴، ۱۴۰٬۰۰۰ یادکرد در گوگل اسکالر داشته و نیز ۳۵۰٬۰۰۰ مقاله دارای کلمه «فازی» در عنوان خود بوده‌اند.[۱۳][۱۴]

در اسفندماه ۱۳۹۴ دانشگاه تهران به عنوان اولین دانشگاه محل تحصیل او ضمن برگزاری بزرگداشتی نشان دکترای افتخاری خود را بدون حضور او به او اهدا کرد.[۱۵]

لطفی زاده در سال ۲۰۰۹ موفق به اخذ نشان بنجامین فرانکلین شد.

زندگی شخصی[ویرایش]

زاده یک عکاس آماتور موفق بود و مشخصاً در زمینه تک‌چهره پیشرفت کرده بود. الکساندر فیودورویچ کرنسکی بدون اطلاع یا اجازه زاده از یکی از تک‌چهره‌های او بر روی جلد اتوبیوگرافی خود استفاده کرد. او تاکنون از شخصیت‌های معروفی همچون رئیس‌جمهورهای آمریکا، هری ترومن و ریچارد نیکسون، کلود شانون، ادگار وارز و مستیسلاف روستروپوویچ عکس گرفته‌است.[۱۶]

سرگرمی دیگر پروفسور لطفی زاده های-فای بود. او در اتاق نشیمن خود ۲۸ بلندگوهای حساس تعبیه کرد تا به موسیقی کلاسیک با کیفیت بالا گوش کند.

اعتقادات[ویرایش]

گفته می‌شود که زاده ناسیونالیسم را رد می‌کرده و اصرار داشته که مسائل خیلی عمیق‌تری در زندگی وجود دارند. از او نقل شده که: «مسئله این نیست که من آمریکایی، روس، ایرانی، آذربایجانی یا هر چیز دیگری هستم. همه این مردم و فرهنگ‌ها به من شکل داده‌اند و من با همه آنها کاملاً راحتم.» او در همان مصاحبه ذکر می‌کند: «لجاجت و سرسختی؛ نترسیدن از درگیر مجادله شدن؛ این تا حد زیادی سنت ترکی است. این بخشی از شخصیت من هم هست. من می‌توانم خیلی سرسخت باشم. این احتمالاً برای توسعه منطق فازی مفید بوده‌است.»[۱۷][۱۸] او خود را «از حیث جهت‌گیری ریاضیاتی، یک آمریکایی، یک مهندس برق ایرانی متولد روسیه» وصف می‌کند.[۱۹][۲۰]

مرگ[ویرایش]

زاده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۷ درگذشت.[۲۱] او در باکو، آذربایجان دفن شد. مراسمی برای وداع با او با حضور الهام علی‌اف رئیس‌جمهور آذربایجان برگزار شد.[۲۲][۲۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. “LÜTVİ-ZADƏ (Lütfəli Rəhimoğlu Əsgərzadə)”. en:State Committee on Work with Diaspora of Azerbaijan Republic. Archived from the original on 10 اوت 2017. Retrieved 15 اوت 2017. 
  2. Naderi، Firouz M.. «Passing of Professor Lotfi Zadeh world-renowned mathematician, computer scientist, electrical engineer, artificial intelligence researcher». 2017-09-07. بازبینی‌شده در 2017-09-07. 
  3. پس از مهاجرت به آمریکا به‌دلیل سختیِ تلفظِ نامش برای انگلیسی‌زبانان، مقالاتش را با نام Lotfi A. Zadeh منتشر کرده و در محافل علمی با نام پروفسور «زاده (Zadeh)» مشهور است [۱].
  4. Numbers, the. “Lotfi A. Zadeh”. EECS at UC Berkeley. Retrieved 2017-08-12. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ محمد جمشیدی-استاد مهندسی برق دانشگاه تگزاس. «درگذشت دانشمند سرشناس ایرانی-آمریکایی و پدر منطق فازی». بی‌بی‌سی فارسی. ۰ شهریور ۱۳۹۶. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ “Fuzzy logic—a personal perspective”. ScienceDirect.com. 2015-05-21. Retrieved 2015-06-16. 
  7. Belohlávek, R., J.W. Dauben and G.J. Klir. Fuzzy Logic and Mathematics: A Historical Perspective. Oxford University Press, Incorporated, 2017. 17. ISBN ‎978-0-19-020001-5. Retrieved 2017-08-10. 
  8. http://www.jinfo.org/Computer_Info_Science.html
  9. J. R. Ragazzini and L. A. Zadeh (1952). "The analysis of sampled-data systems". Trans. Am. Inst. Elec. Eng. 71 (II): 225–234.
  10. http://books.google.com/books?id=aQbk3uidEJoC&pg=PA123#v=onepage&q&f=false
  11. http://books.google.com/books?id=my-jpfG4dCoC&pg=PA217&dq=The+Z+transform+zadeh&hl=en&sa=X&ei=GCXSUNnmE4fc8ATH1oBQ&ved=0CD8Q6AEwAQ#v=onepage&q=The%20Z%20transform%20zadeh&f=false
  12. “Dr. Lotfi A. Zadeh”. NAE Website. Retrieved 2016-04-14. 
  13. http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?arnumber=06052364
  14. گوگل اسکولار
  15. http://ut.ac.ir/fa/news/3017/اعطای-دکترای-افتخاری-دانشگاه-تهران-به-پروفسور-لطفی-زاده بزرگداشت پروفسور زاده]
  16. Mcneill, D. and P. Freiberger. Fuzzy Logic: The Revolutionary Computer Technology That Is Changing Our World. Simon & Schuster, 1994. 290. ISBN ‎978-0-671-87535-0. Retrieved 2017-08-12. 
  17. http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/24_folder/24_articles/24_zadeh.html
  18. http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/24_folder/24_articles/24_fuzzylogic.html
  19. “World of Computer Science on Lotfi Asker Zadeh”. Thomson Gale, a part of the Thomson Corporation. 2006. Retrieved 2017-08-12. 
  20. Company, Gale Research. Contemporary authors: a bio-bibliographical guide to current writers in fiction, general nonfiction, poetry, journalism, drama, motion pictures, television and other fields. Contemporary Authors. Gale Research Co., 1998. ISBN ‎978-0-7876-1998-5. Retrieved 2017-08-12. 
  21. Press, Associated. “Lotfi Zadeh dead: Computing revolutionary and founder of fuzzy logic dies aged 96”. International Business Times UK. 2017-09-08. Retrieved 2017-09-10. 
  22. Trend.Az. «حضور رئیس‌جمهور آذربایجان در مراسم وداع با پروفسور لطفی زاده». Trend. ۲۰۱۷-۰۹-۲۹. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۹-۲۹. 
  23. Agency, APA Information and APA Holding. “Funeral prayer performed for Lotfi Zadeh”. APA. Retrieved 2017-09-29. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]