مریم میرزاخانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مریم میرزاخانی
متولد ۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۶ (۳۸ سال)
تهران، ایران
محل زندگی پالوآلتو، کالیفرنیا
شهروند ایران
ملیت ایرانی[۱]
رشته فعالیت ریاضی‌دان
محل کار دانشگاه پرینستون
دانشگاه استنفورد
دانش‌آموختهٔ دانشگاه صنعتی شریف (لیسانس)
دانشگاه هاروارد (پی‌اچ‌دی)
استاد راهنما کورتیس مک‌مولن
جوایز جایزه بلومنتال (۲۰۰۹)[۲]
جایزه تحقیقاتی کلی (۲۰۱۴)
مدال فیلدز (۲۰۱۴)

مریم میرزاخانی (زاده ۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۶، تهران) ریاضی‌دان و استاد ایرانی[۱] دانشگاه استنفورد، آمریکا است. میرزاخانی در ۳۱ سالگی و در دانشگاه استنفورد به عالی‌ترین جایگاه دانشگاهی، مقام استادی، رسید.[۳] میرزاخانی در سال ۲۰۱۴، برنده مدال فیلدز شد، که بالاترین جایزه در ریاضیات است. وی نخستین زن و نخستین ایرانی برنده جایزه فیلدز است.[۴]

زمینهٔ تحقیقاتی او مشتمل بر نظریه تایشمولر، هندسه هذلولوی، نظریه ارگودیک و هندسه هم‌تافته است.

مریم میرزاخانی در دوران تحصیل در دبیرستان فرزانگان تهران، برنده مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی در سال‌های ۱۹۹۴ (هنگ‌کنگ) و ۱۹۹۵ (کانادا) شد و در این سال به عنوان نخستین دانش‌آموز ایرانی حایز نمرهٔ کامل شد. وی نخستین دختری بود که به تیم المپیاد ریاضی ایران راه یافت؛ نخستین دختری بود که در المپیاد ریاضی ایران طلا گرفت؛ نخستین کسی بود که دو سال مدال طلا گرفت و نخستین فردی بود که در آزمون المپیاد ریاضی جهانی نمرهٔ کامل گرفت.[۵] سپس کارشناسی خود را در رشته ریاضی از دانشگاه شریف گرفت و در سال ۱۹۹۹ برای ادامه تحصیل دکترا به دانشگاه هاروارد رفت.[۶][۷]


عبادالله محمودیان استاد دانشگاه صنعتی شریف و از مسولان برگزاری المپیاد ریاضی در گفتگویی پیرامون مریم میرزاخانی که در سالنامه شرق ۱۳۹۳ منتشر شده گفته:

در سال ۱۳۷۲ از دکتر حدادعادل درخواست کردم اجازه دهند ایشان(مریم میرزاخانی) در المپیاد شرکت کنند چون آن زمان فقط سال سومی ها امکان شرکت در المپیاد را داشتند و ایشان سال دوم بودند. در نهایت هم انتخاب شدند و سال بعد شرکت کردند و خانم میرزاخانی طی دو بار شرکت در المپیاد جهانی هر دوبار طلا گرفت. در ۳۰ تیر سال ۱۳۷۳ وقتی که از المپیاد برمی گشتند دکتر حدادعادل در سرمقاله روزنامه اطلاعات همه این ماوقع را نوشت.[۸]

از مریم میرزاخانی به عنوان یکی از ده ذهنِ جوان برگزیدهٔ سال ۲۰۰۵ از سوی نشریه پاپیولار ساینس در آمریکا و ذهن برتر در رشتهٔ ریاضیات تجلیل شد.[۹] میرزاخانی برنده جوایزی چون[۱۰]جایزه ستر[۱۱] از انجمن ریاضی آمریکا در سال ۲۰۱۳، جایزه کلی و مدال فیلدز در سال ۲۰۱۴ است. وی از یازدهم شهریور ماه ۱۳۸۷ (اول سپتامبر ۲۰۰۸) در دانشگاه استنفورد استاد دانشگاه و پژوهشگر رشتهٔ ریاضیات است.[۱۲] پیش از این، او استاد دانشگاه پرینستون بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

مریم میرزاخانی، استاد دانشگاه استنفورد، در سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ (سال سوم و چهارم دبیرستان) از دبیرستان فرزانگان تهران موفق به کسب مدال طلای المپیاد ریاضی کشوری شد و بعد از آن در سال ۱۹۹۴ در المپیاد جهانی ریاضی هنگ کنگ با ۴۱ امتیاز از ۴۲ امتیاز مدال طلای جهانی گرفت. سال بعد یعنی ۱۹۹۵ در المپیاد جهانی ریاضی کانادا با ۴۲ امتیاز از ۴۲، رتبهٔ اول طلای جهانی را به دست آورد.

میرزاخانی دورهٔ کارشناسی ریاضی در دانشگاه صنعتی شریف طی کرد. او با دریافت بورسیه از طرف دانشگاه هاروارد به آنجا رفت و دورهٔ دکتری خود را در دانشگاه هاروارد پشت سرگذاشت.

حادثه تصادف[ویرایش]

در اسفندماه ۱۳۷۶ اتوبوس حامل دانشجویان ریاضی شرکت‌کننده در بیست و دومین دورهٔ مسابقات ریاضی دانشجویی، که در آن تیم متشکل از میرزاخانی، ایمان افتخاری و حسین نمازی در آن رتبهٔ اول کشور را کسب کرده بودند،[۱۳] که از اهواز راهی تهران بود (مسابقات ریاضی دانشجویی در اهواز برگزار شد) به دره سقوط کرد و طی آن شش تن از دانشجوی نخبهٔ ریاضی دانشگاه صنعتی شریف شامل آرمان بهرامیان، رضا صادقی - برندهٔ دو مدال طلای المپیادجهانی - علیرضا سایه‌بان و علی حیدری، فرید کابلی، دکتر مجتبی مهرآبادی و مرتضی رضایی دانشجوی دانشگاه تهران که اغلب از برگزیدگان المپیادهای ملی و بین‌المللی ریاضی بودند، جان باختند و مریم میرزاخانی از جمله دانشجویان بازمانده از این سانحه بود.[۱۴]

زندگی شخصی[ویرایش]

سلیقهٔ سینمایی میرزاخانی بازتابی از ذات بدون مرز پژوهش اوست، که درگیر کاویدن «خصوصیات اشکال هندسی نامعمول» است. او می‌گوید: «گاهی مواقع احساس می‌کنم در یک جنگل بزرگ هستم و نمی دانم به کجا می‌روم؛ ولی به طریقی به بالای تپه‌ای می‌رسم و می‌توانم همه چیز را واضحتر ببینم. آن چه آن گاه رخ می‌دهد، واقعاً هیجان انگیز است.» فیلم مورد علاقهٔ او، داگویل، نگاهی خشن به آمریکای دوران رکود بزرگ است.[۱۵] وی گفته که در کودکی آرزو داشته نویسنده شود. او گفت: "وقتی که بچه بودم رویایم این بود که نویسنده شوم. هیجان‌انگیزترین لحظاتم را به خواندن رمان می‌گذراندم، در واقع هر چیزی را به دستم می‌رسید می‌خواندم." همسر وی یان وندراک، پژوهشگر علوم کامپیوتر نظری مرکز تحقیقات آی‌بی‌ام و اهل جمهوری چک[۱۶] است و از او دارای یک فرزند به نام آناهیتا می‌باشد.[۱۷]

فعالیت‌ها و افتخارات[ویرایش]

او به همراه ۹ محقق برجستهٔ دیگر در چهارمین نشست۱۰ استعداد درخشان نشریه پاپیولار ساینس در آمریکا مورد تقدیر قرار گرفت. به نوشتهٔ یواس‌ای تودی این فهرست ۱۰ نفره، شامل محققان و نخبگان جوانی است که در حوزه‌های ابتکاری مشغول به فعالیت هستند و با این حال معمولاً از چشم عموم پنهان مانده‌اند. این فهرست بر اساس پیشنهادهای ارائه شده از سوی سازمان‌های گوناگون، رؤسای دانشگاه‌ها و ناشران انتشارات علمی برگزیده شده‌اند. این محققان برجسته جوان در حوزه‌های گوناگونی از گرافیک رایانه‌ای تا ریاضیات و علوم ربوتیک، افق‌های تازه‌ای در مرزهای جهان اطراف ما گشوده‌اند که مریم میرزاخانی ریاضیدان ۳۳ سالهٔ ایرانی یکی از آنها است.[۱۸]

میرزاخانی در سال ۱۹۹۹ میلادی موفق شد راه‌حلی برای یک مشکل ریاضی پیدا کند. ریاضیدانان مدت‌های طولانی است که به دنبال یافتن راه عملی برای محاسبه حجم رمزهای جایگزین فرم‌های هندسی هذلولوی بوده‌اند و در این میان مریم میرزاخانی جوان در دانشگاه پرینستون نشان داد که با استفاده از ریاضیات شاید بتوان بهترین راه را به سوی دست یافتن به راه‌حلی روشن در اختیار داشت: محاسبهٔ عمق حلقه‌های ترسیم شده بر روی سطوح هذلولوی. میرزاخانی در تلاش است تا معمای ابعاد گوناگون فرم‌های غیر طبیعی هندسی را حل کند. در صورتی که جهان از قاعده هندسه هذلولی تبعیت کند، ابتکار وی به تعریف شکل و حجم دقیق جهان کمک خواهد کرد. در واقع مشکل این است که برخی از این اشکال هذلولی هم‌چون دونات و یا آمیب دارای ظاهری بسیار نافرم هستند که محاسبهٔ حجم آنها را به معمایی جدی برای ریاضیدانان مبدل کرده است. اما میرزاخانی با یافتن راهی جدید در واقع دست به یک ابتکار عمل بزرگ زد و با ترسیم یک سری از حلقه‌ها بر روی سطح این گونه اشکال پیچیده به محاسبه حجم آنها پرداخت. کاربردهای عملی اندکی برای پژوهش او وجود دارد ولی اگر مشخص شود که جهان توسط هندسه هذلولوی اداره می‌شود، کار او می‌تواند به تعریف دقیق شکل و حجم آن کمک کند.[۱۵]

میرزاخانی در سال ۲۰۰۹ به خاطر دستاوردهایش در ریاضیات برنده جایزه بلومنتال شد. در اعلامیه‌ای که انجمن ریاضی آمریکا به مناسبت برنده شدن این جایزه برای میرزاخانی منتشر کرد، دلیل گرفتن این جایزه مهم ریاضی، "خلاقیت استثنایی، و تز (دکترای) مبتکرانه که در آن، ابزارهای گوناگونی از هندسه هذلولوی گرفته تا روشهای کلاسیک فرمهای اتومورفیک و تقلیل سیمپلکتیک برای بدست آوردن نتایجی در سه مسئله مهم ترکیب شده‌اند " عنوان شد.[۱۹] در این اعلامیه، این سه مسئله مهم به شرح زیر آمده‌اند:

۱. یک رابطه بازگشتی برای حجمهای وایل-پترسون در فضای پیمانه‌ای رویه‌های ریمانی.
۲. یافتن تقریبی مجانبی برای تعداد ژئودزیک‌های ساده بسته بر روی رویه‌های ریمانی هذلولوی با طول داده شده L. تعداد این ژئودزیک‌ها، بر اساس نتایج میرزاخانی، برای طول‌های کمتر یا مساوی L، رشدی مجانبی همانند L^{6g-6} دارند. در این فرمول، منظور از g گونه رویه ریمانی مورد نظر است. این نتیجه، پیامدی از محاسبه حجمهای وایل-پترسون گفته شده در مورد ۱ است.

۳. اثباتی نو از حدس ویتن که پیش از آن توسط ماکسیم کانتسویچ در سال ۱۹۹۲ ثابت شده بود. میرزاخانی در اثبات جدیدش تفسیری تو از شمارش ژئودزیک‌ها در فضاهای پیمانه‌ای به دست می‌دهد.

در سال ۲۰۱۰، میرزاخانی، حدس "شار زلزله" ویلیام ترستن بر روی فضاهای تایشمولر را که مدتها پرسشی باز و بی پاسخ در ریاضی بود به اثبات رساند. این حدس می‌گوید که چنین شاری لزوما ارگودیک می‌باشد.[۲۰]

میرزاخانی در سال ۲۰۱۴ به همراه الکس اسکین و امیر محمدی ثابت کرد که ژئودزیکهای مختلط و بستارهای آنها، بسیار منظم هستند و نه بر خلاف انتظار نامنظم یا فراکتالی.[۲۱] به عبارت دیگر، بستارهای چنین ژئودزیک‌هایی جبری هستند و بنابراین، ویژگیهایی از جمله صلبیّت را دارا می‌باشند. اتحادیه جهانی ریاضی در مطلبی با نام "کار مریم میرزاخانی" این نتایج را چنین توصیف کرد:[۲۲] "یافتن این حقیقت، شگفت انگیز است که تصلب در فضاهای همگن، چگونه انعکاسی در فضاهای ناهمگنی همچون جهان فضای پیمانه‌ای دارد".

دیدگاه وی دربارهٔ ریاضیات[ویرایش]

بدون علاقه داشتن به ریاضی ممکن است آن را سرد و بیهوده بیابید. اما زیبایی ریاضیات خود را تنها به شاگردان صبور نشان می‌دهد. پُرارزش‌ترین بخش [مطالعه ریاضی] لحظه‌ای است که می‌گویی آها! ذوق کشف و لذت فهمیدن چیزی جدید. احساس ایستادن بالای یک بلندی و رسیدن به دیدی شفاف و واضح.[۲۳]

دریافت جایزه فیلدز[ویرایش]

او در سال ۲۰۱۴ برندهٔ مدال فیلدز شد که بالاترین نشان علمی رشتهٔ ریاضیات است و هر چهار سال یک‌بار به دانشمندان برگزیدهٔ زیر ۴۰ سال اهدا می‌شود و از آن به نوبل ریاضیات نیز تعبیر می‌شود. وی نخستین زن و نخستین ایرانی بود که موفق به دریافت این جایزه گشت.[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷]

واکنش‌ها[ویرایش]

تصویر مریم میرزاخانی در صفحهٔ یک روزنامهٔ شرق. هیچ‌یک از رسانه‌های اصولگرای ایران این خبر را در صفحه اول خود کار نکردند، با این حال روزنامه‌های شرق و ایران این موضوع را برای عکس یک خود برگزیدند، هرچند به علت ممنوعیت انتشار تصویر زنان ایرانی بدون حجاب، تصاویر میرزاخانی در روزنامه‌های ایران به شکل‌های مختلف سانسور یا فتوشاپ شد. با این همه در حساب توییتری منتسب به حسن روحانی دو عکس با حجاب و بی‌حجاب از میرزاخانی کنار هم منتشر گردید.[۲۸]

میرزاخانی در یافتن ارتباطات جدید، عالی است. وی می‌تواند به سرعت از یک مثال ساده به دلیل کاملی از یک نظریه ژرف و عمیق برسد.

جوایز و افتخارات[ویرایش]

  • مدال فیلدز ۲۰۱۴ سئول ("List of Fields Medallists")
  • جایزه بنیاد ریاضیات کلی در سال ۲۰۱۴ (Clay Mathematics Institute)[۳۹]
  • جایزه ستر از طرف انجمن ریاضی آمریکا در سال ۲۰۱۳[۴۰][۴۱]
  • جایزهٔ ای‌ام‌اس بلومنتال در سال ۲۰۰۹[۴۲]
  • Clay Mathematics Institute Research Fellow 2004.
  • Harvard Junior Fellowship Harvard University, 2003.
  • Merit fellowship Harvard University, 2003.
  • IPM Fellowship The Institute for theoretical Physics and Mathematics, Tehran, Iran, 1995-1999.
  • مدال طلا (با نمرهٔ کامل و نفر اول جهان). المپیاد جهانی ریاضی (کانادا ۱۹۹۵)[۴۳]
  • مدال طلا. المپیاد جهانی ریاضی (هنگ‌کنگ ۱۹۹۴)[۴۴]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. متن پیام حسن روحانی به این شرح است: بسم‌الله الرحمن الرحیم خانم پروفسور مریم میرزاخانی کسب برترین جایزه ریاضیات در جهان را به شما تبریک می‌گویم. امروز ایرانیان می‌توانند به خود ببالند که اولین زن برندهٔ جایزهٔ «فیلدز» هموطن آنان است؛ آری باید که شایستگان بر صدر نشینند و قدر ببینند. همهٔ ایرانیان در هر کجای جهان سرمایه‌های ملی این مرز و بوم هستند و من به نمایندگی از ملت ایران تلاش‌های علمی شما را ارج می‌نهم. امیدوارم زندگی‌تان همواره سرشار از شادکامی و موفقیت باشد. حسن روحانی، رییس‌جمهوری اسلامی ایران

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Fellows and Scholars | Clay Mathematics Institute
  2. http://www.ams.org/ams/press/blumenthal-2009.html
  3. مریم میرزاخانی: زیبایی ریاضیات را به صبر درمی‌یابید بی‌بی‌سی فارسی
  4. International Mathematical Union (IMU): 2014
  5. مریم میرزاخانی: زیبایی ریاضیات را به صبر درمی‌یابید بی‌بی‌سی فارسی
  6. «میرزاخانی:در آمریکا بارها مجبور شدم شرح دهم که به عنوان یک زن در ایران حق ورود به دانشگاه دارم». انتخاب. 
  7. میرزاخانی، مریم و رؤیا بهشتی زواره. نظریه اعداد. انتشارات فاطمی، ۱۳۸۷. 
  8. سالنامه شرق ۱۳۹۳. چاپ اول. روزنامه شرق، اسفند ۱۳۹۳. ۲۰۵. 
  9. USA Today: 'Brilliant' minds honored
  10. [۱]
  11. Satter Prize
  12. Stanford Report, April ۹, ۲۰۰۸ - Report of the President to the Board of Trustees
  13. بازخوانی یک پرونده کهنه
  14. «برترین جایزه ریاضی دنیا در دست بانوی ایرانی». جام جم آنلاین. بازبینی‌شده در ۱۴ اوت ۲۰۱۴. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ Elizabeth Svoboda. «PopSci's Fourth Annual Brilliant 10». Popular Science، 07.24.2006. بازبینی‌شده در 8/18/2014. 
  16. http://theory.stanford.edu/~jvondrak/data/cv.pdf
  17. Department of Mathematics News
  18. PopSci's Fourth Annual Brilliant 10 | Popular Science
  19. وبگاه جامعه ریاضی آمریکا، Maryam Mirzakhani Receives 2009 Blumenthal Award
  20. Mirzakhani, M. (July 2010). "Ergodic Theory of the Earthquake Flow". International Mathematics Research Notices.
  21. Isolation, equidistribution, and orbit closures for the SL(2,R) action on Moduli space
  22. "The Work of Maryam Mirzakhani"International Mathematics Union. Retrieved 15 August 2014.
  23. لحظه آها! در ریاضیات به روایت مریم میرزاخانی خبرگزاری انتخاب
  24. یک ایرانی اولین برنده زن معتبرترین جایزه جهانی ریاضیات بی‌بی‌سی فارسی
  25. یک زن ایرانی اولین زن برنده معتبرترین جایزه جهانی ریاضی دویچه‌وله فارسی
  26. یک ایرانی اولین برنده زن معتبرترین جایزه جهانی ریاضیات خبرگزاری انتخاب
  27. یک ایرانی اولین برنده زن معتبرترین جایزه جهانی ریاضیات خبرگزاری انتخاب
  28. «ماجراهای عکس خانم میرزاخانی: انتشار عکس فتوشاپی در روزنامه ایران تا عکس بی حجاب در توییتر روحانی». RFI - ناظران. ۲۰۱۴-۰۸-۱۴. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۸-۱۵. 
  29. لحظه آها! در ریاضیات به روایت مریم میرزاخانی خبرگزاری انتخاب
  30. پیام تبریک روحانی به بانوی ریاضیدان ایرانی خبرگزاری انتخاب
  31. https://www.facebook.com/rouhani.ir
  32. پیام تبریک وزیر علوم به دکتر مریم میرزاخانی خبرگزاری انتخاب
  33. «پیام تبریک صالحی به مریم میرزاخانی». وبگاه خبری انتخاب. 
  34. «پیام تبریک عارف به میرزاخانی». دنیای اقتصاد. 
  35. Math in the Media
  36. مریم میرزاخانی: زیبایی ریاضیات را به صبر درمی‌یابید بی‌بی‌سی فارسی
  37. توییتر ریچارد داوکینز
  38. واکنش رسانه‌های آلمان به دریافت جایزهٔ معتبر دنیای ریاضی توسط «مریم میرزاخانی» خبرگزاری انتخاب
  39. [۲] اختصاص جایزه موسسه جهانی ریاضی به یک بانوی ایرانی + عکس]
  40. ریاضیدان زن ایرانی، برنده جایزه جهانی انجمن ریاضی آمریکا شد
  41. http://www.ams.org/notices/201304/rnoti-p490.pdf
  42. http://www.ams.org/notices/200904/rtx090400504p.pdf
  43. International Math Olympiad 1995 Results, Retrieved ۲۰۰۷-۰۵-۰۵.
  44. International Math Olympiad 1994 Results, Retrieved ۲۰۰۷-۰۵-۰۵.

پیوند به بیرون[ویرایش]