حدود العالم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
حُدودالعالم من المشرق الی المغرب
برگرداننده(ها)منوچهر ستوده
موضوع(ها)جغرافیا
تاریخ نشر
۳۷۲ (قمری)

حُدودالعالم من المشرق الی المغرب، کتاب‌ فارسی جغرافیا سدهٔ ۴ ه‍.ق (۳۷۲ ه‍.ق برابر با ۳۶۱ ه‍.ش / ۹۸۲ م.) که بیش از ۵ قرن قبل از کریستف کلمب زمین را کروی دانسته است.

مولف

برخی آن را به ابویوسف پیشاوری نسبت داده‌اند. به گفتهٔ ولادیمیر مینورسکی، ممکن است توسط شخصی به نام «اشعیا ابن فریغون» به امیر «ابوحارث محمد ابن فریغونی»، از حکمرانان سرزمین گوزگان،در شمال خراسان اهدا شده باشد.

نسخهٔ امروزی

این نسخۀ در سال ۱۸۹۲ م. یافت شده که به وسیلهٔ کاتبی بنام «ابو الموید عبدالقیوم بن الحسین بن علی الفارسی» در سال ۱۲۵۷ م. از روی نسخه‌های قدیمی‌تر رونویسی شده‌است. این نسخه شامل ۷۸ صفحه می‌باشد؛ در ابعاد ۲۸ در ۱۸ سانتی‌متر و هر صفحه ۲۳ سطر دارد.

چاپهای فارسی

نخستین بار سید جلال الدین تهرانی در پایان تقویم سال ۱۳۱۴ شمسی آنرا بچاپ رساند.

حدود العالم را منوچهر ستوده در تهران به چاپ رساند. ترجمه و شرح کتاب را ولادیمیر مینورسکی به انگلیسی منتشر کرد.

اهمیت

  • بخشهایی از رساله جغرافیایی آن که حاشیه های جهان اسلام را توصیف می کند ، دارای بیشترین اهمیت تاریخی هستند.
  • شامل توصیفات اولیه مهم از مردم ترک در آسیای مرکزی است که در مبحث پان ترکیسم بکار میاید.
  • زبان و سبک قدیم فارسی آن قابل توجه است و به بررسی تکامل تاریخی زبان فارسی کمک میکند.
  • این کتاب در ۹۸۲ میلادی زمین را کروی میداند که دو قطب شمال و جنوب دارد [۱]. از خلیج فارس نام میبرد [۲]و نیز نظریه ابوریحان بیرونی مبنی بر وجود قاره امریکا را عنوان میکند
  • از دریاچه پریشان بعنوان دریای ارزن (شاید بخاطر دشت ارژن) نام میبرد و آنرا منبع ماهی شهر شیراز میخواند.[۳]

منابع

  1. منوچهر ستوده ـکتاب فارسی حدود العالم ص۸ انتشارات طهوری ۱۳۶۲.
  2. منوچهر ستوده ـ کتاب فارسی حدود العالم ص۱۲ انتشارات طهوری ۱۳۶۲.
  3. منوچهر ستوده ـ کتاب فارسی حدود العالم ص۱۶ انتشارات طهوری ۱۳۶۲.
  • حدود العالم در دانشنامه ایرانیکا
  • تاریخ ادبیات ایران، صادق رضازاده شفق، تهران: چاپخانه دانش، تهران، ۱۳۲۱
  • سیروس علائی، مقاله: «نوشته یک هزار و سی سال پیش به زبان فارسی»، در فصلنامه «ایران شناسی»، مریلند، دوره جدید، سال بیست و پنجم، شماره ۱، بهار ۱۳۹۲، صص ۴۳ تا ۶۶