گلبدین حکمتیار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گلبدین حکمتیار
Gulbuddin Hekmatyar.jpg
نخست وزیر افغانستان
مشغول به کار
۲۶ ژوئن ۱۹۹۶ – ۱۱ اوت ۱۹۹۷
رئیس جمهور برهان‌الدین ربانی
پس از احمدشاه احمدزی
پیش از عبدالرحیم غفورزی
مشغول به کار
۱۷ ژوئن ۱۹۹۳ – ۲۸ ژوئن ۱۹۹۴
رئیس جمهور برهان‌الدین ربانی
پس از عبدالصبور فرید کوهستانی
پیش از ارسلا رحمانی دولت
اطلاعات شخص
زاده ۲۶ ژوئن ۱۹۴۷(1947-06-26) ‏(۷۰ سال)
ولسوالی امام‌صاحب، ولایت قندوز، افغانستان
حزب سیاسی حزب اسلامی گلبدین حکمتیار،اعلام بیعت با گروه تروریستی داعش
محل
تحصیل
دانشگاه کابل(اخراج‌شده)
مذهب سنی
لقب(ها) قصاب کابل[۱][۲]
مشاغل نظامی
وفادار به/عضوِ حزب اسلامی (۱۹۷۵–۱۹۷۷)
حزب اسلامی گلبدین حکمتیار (۱۹۷۷–۲۰۱۶)
سال خدمت ۱۹۷۵–۲۰۱۶
جنگ‌ها جنگ شوروی در افغانستان
جنگ افغانستان (۱۹۷۸–تاکنون)
جنگ داخلی افغانستان (۱۹۹۲-۹۶)
جنگ افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۱۴)
جنگ افغانستان (۲۰۱۵-تاکنون)

گلبدین حکمتیار (متولد ۵ سرطان ۱۳۲۶ در قندوز، مشهور به گلبدین) جنگ‌سالار، سیاستمدار و نخست وزیر سابق افغانستان است.[۳] بسیاری از مردم افغانستان او را به عنوان «قصاب کابل» می‌شناسند.[۱][۲] این لقب به این‌خاطر به او تعلق گرفته که او شخصاً مسئول کشتار عمدی[۱] هزاران غیرنظامی و تخریب عمدی شهر کابل در زمان جنگ‌های کابل در طول دهه ۱۹۹۰ بوده‌است. او در این زمان شهر کابل را بدون تفکیک مورد راکت باران قرار داد و افراد وی مرتکب هزاران مورد غارتگری، قتل و تجاوز جنسی شدند.[۱] وی در حال حاضر رهبر فعلی حزب اسلامی گلبدین حکمتیار می‌باشد.

در سال ۱۹۷۱ به جمعیت اسلامی افغانستان به رهبری برهان‌الدین ربانی پیوست. یک سال بعد به جرم قتل سیدال سخندان، دانشجویی افغان در دانشگاه کابل که طرفدار مائوئیسم بود، دستگیر شد[۴] اما بعداً در پی یک عفو عمومی آزاد گردید. پس از آزادی به سازمان جوانان مسلمان‎‎ پیوست[۵] و بعدها پس از آن به پاکستان رفت. حزب اسلامی او در هنگام اشغال افغانستان توسط شوروی برای مبارزه علیه دولت کمونیستی وقت افغانستان در سال ۱۹۷۹ توسط سیا و با هماهنگی سازمان اطلاعات نظامی پاکستان تأمین مالی می‌شد. پس از سقوط دولت محمد نجیب‌الله در سال ۱۹۹۲ دولت اسلامی افغانستان طبق پیمان پیشاور تاسیس گشت.[۶] تمام احزاب افغانستان در سال ۱۹۹۲ با آن توافق کردند و متحد شدند، به غیر از حزب اسلامی گلبدین حکمتیار که آن را نپذیرفت. در این زمان به حکمتیار پیشنهاد نخست وزیری داده شد[۷] اما او درصدد حاکمیت کامل در افغانستان بود.[۸] وی سریعاً بمباران شهر کابل را آغاز نمود[۱] که باعث شروع دورهٔ جدیدی از جنگ داخلی در افغانستان در سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ شد.[۹] در این جنگ‌ها تنها در شهر کابل بیش از ۵۰٬۰۰۰ غیرنظامی کشته‌شده و موج عظیمی از مهاجرت‌ها از افغانستان به‌خصوص از شهر کابل آغاز شد. در همین حال او به عنوان نخست‌وزیر افغانستان در بین سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴ و همچنین در سال ۱۹۹۶ پیش از به‌روی کار آمدن طالبان نقش ایفا کرد. در زمان طالبان به تهران گریخته و در آنجا ساکن گردید و در سال ۲۰۰۲ ایران را به مقصد پاکستان ترک کرد. پس از آن در پاکستان فعالیت‌های نظامی خود را علیه دولت حامد کرزی و نیروهای بین‌المللی کمک به امنیت پیش گرفت.

او تا سال ۲۰۱۶ با تمام حکومت‌هایی که در افغانستان به قدرت رسیده بودند از جمله جمهوری افغانستان، جمهوری دموکراتیک افغانستان، دولت اسلامی افغانستان، امارت اسلامی افغانستان، دولت انتقالی افغانستان و دولت حامد کرزی و پس از آن با دولت اشرف غنی جنگیده است. همچنین در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۳ افغانستان طرفداران خود را به شرکت در انتخابات دعوت کرد و به طور تلویحی از قطب‌الدین هلال (معاون سابق خود) حمایت کرد، اما هلال فقط ۲٫۷ درصد آراء را کسب کرد.[۱۰] حکمتیار بیش از ۱۵ سال به صورت مخفی زندگی کرد و نامش در فهرست تحریم‌های سازمان ملل متحد قرار داشت.[۱۱] در سال ۲۰۱۶ توافقنامه صلحی میان دولت افغانستان به رهبری محمداشرف غنی و حزب اسلامی امضا شد[۱۲][۱۳] که براساس آن دولت ضمانت کرد که در بدل برقراری آتش‌بس، به گلبدین حکمتیار و دیگر رهبران شورشی حزب اسلامی او مصونیت قضایی اعطا کرده و نام او را از فهرست تحریم‌های سازمان ملل حذف می‌کند.

زندگی شخصی و سیاسی[ویرایش]

گلبدین حکمتیار در ۵ سرطان (تیر) سال ۱۳۲۶ (۱۹۴۷ میلادی) در ولسوالی امام صاحب از ولایت قندوز به دنیا آمد. او برای دورهٔ کوتاهی رشته مهندسی را در دانشگاه کابل تعقیب نمود ولی قبل از تکمیل تحصیل به اثر فعالیتهای سیاسی از آنجا اخراج گردید.[۳] با این وجود هواداران وی به او «مهندس حکمتیار» می‌گویند.[۱۴] در سال ۱۹۷۱ به جمعیت اسلامی افغانستان به رهبری برهان‌الدین ربانی پیوست اما در ۱۹۷۵ از آن جدا شده و حزب اسلامی افغانستان را پایه گذاشت.[۳] پس از کودتای ثور با کمک‌های مالی سیا و سازمان اطلاعات نظامی پاکستان به یکی از اصلی‌ترین نیروهای ضدشوروی تبدیل شد. وی در کشتار و ترور چپی‌ها، ناسیونالیست‌ها و مخالفینش در پاکستان، افغانستان و سایر کشورهای جهان دست داشت. حکمتیار گروهش را حزب اسلامی نامید، این حزب ۷۰٪ کمک جهانی که بخاطر جهاد علیه ارتش سرخ درافغانستان جمع می‌شد را جذب می‌کرد که اکثرش را در جنگهای داخلی با رقیبانش به مصرف رسانید.[۱۵] حکمتیار همچنین به صورت مستقیم یا غیرمستقیم عامل ترور خبرنگاران و روشنفکران و کسانی هست که از او انتقاد می‌کردند.[نیازمند منبع] در حزب وی اعراب که بعداً در شبکه القاعده جا گرفتند نیز شامل بودند.

در بهار سال ۱۹۸۹ هیچ نشانه‌ای از سقوط جمهوری دموکراتیک افغانستان وجود نداشت. از این‌رو حامیان آمریکایی و پاکستانی گروه‌های مجاهدین نقشه‌ای را ضد دولت طرح کردند که توسط سفیر ایالات متحده در پاکستان و نخست وزیر وقت پاکستان بی‌نظیر بوتو برای تصرف جلال‌آباد برنامه‌ریزی شد. طرف‌های آمریکایی و پاکستانی هر دو یک پیروزی معمولی را آرزومند بودند. آمریکایی‌ها می‌خواستند که مارکسیست‌ها را تحقیر کنند و آن‌ها را از افغانستان خارج کنند و در نتیجه انتقام سقوط ویتنام جنوبی را بگیرند. پاکستان از آن‌سو خواهان گرفتن انتقام از اتحاد جماهیر شوروی به‌دلیل حمایت از رقیب منطقه‌ای سابقش هند بود.[۱۶] در پی این جنگ‌ها که به جنگ جلال‌آباد مشهور است حزب اسلامی حکمتیار و تنظیم دعوت اسلامی سیاف همراه با حدود ۱۰ هزار عرب به شهر جلال‌آباد حمله و فرودگاه آن را تسخیر کردند. نیروهای دولت مرکزی با حمله به جلال آباد شکست سختی به آن ها دادند و نیروهای ائتلاف حکمتیار بعد از دادن ده هزار کشته به کوه ها متواری شدند. این بزرگ ترین شکستی بوده که در یک جنگ درافغانستان رخ داده است.[۱۵] در طول این جنگ‌ها حدود ۳هزار نفر از افراد مجاهدین کشته شدند.[۱۷] همچنین بین ۱۲ تا ۱۵ هزار غیرنظامی کشته شده و بیش از ۱۰هزار نفر افغانستان را در این زمان ترک کردند.[۱۸] در سال ۱۹۹۱ در کودتایی در همکاری با گروه خلقی‌ها تحت رهبری تنی وزیر دفاع وقت و گلابزوی علیه حکومت دکتر نجیب دست داشت ولی ناکام گردید.[۳] در مدت جنگ‌های داخلی وی از طرف عربستان سعودی، پاکستان و ایالات متحده کمک می‌شد. بعد از خروج ارتش سرخ از افغانستان کمک‌های خارجی قطع شد.

نقش در جنگ‌های داخلی افغانستان[ویرایش]

حکمتیار دلیل مخالفتش با حکومت مجاهدین را موجودیت نیروهای کمونیستی عبدالرشید دوستم بیان می‌نمود اما بعداً با دوستم و حزب وحدت شورای هماهنگی را به وجود آورد و دست به کودتایی علیه حکومت وقت زد. این کودتا به شکست انجامید و غیرنظامیان زیادی در آن کشته شدند. در پی آن قسمت‌های زیادی از شهر کابل ویران شد. او یکی از مهمترین افراد در شروع و دوام جنگهای داخلی به شمار می‌آید. وی شهر کابل را مستقیماً و به‌صورت علنی مورد بمباران قرار داد[۱] که باعث شروع دورهٔ جدیدی از جنگ داخلی در افغانستان در سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ شد.[۹] در طول این جنگ شهرهای کابل، هرات، مزار شریف و قندهار بیشترین میزان خشونت و تلفات را نسبت به شهرهای دیگر دادند و تنها در شهر کابل بیش از ۵۰٬۰۰۰ غیرنظامی کشته‌شده و موج عظیمی از مهاجرت‌ها از افغانستان به‌خصوص از شهر کابل آغاز شد.

حزب اسلامی گلبدین حکمتیار از سوی نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی متهم به دست داشتن در کشتار غیرنظامیان در این جنگ شده است. به گزارش این گروه‌ها حکمتیار مسئول برخی از فجایع جنگ از جمله موشک‌پرانی ماه اوت سال ۱۹۹۲ است. همچنین براساس گزارش کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، حکمتیار به صورت مستقیم مسئول کشتار حداقل۱۸۰۰ تن و زخمی کردن بیش از ۸۰۰۰ غیرنظامی است. نهاد بین‌المللی دیده‌بان حقوق بشر نیز او را به نقض حقوق بشر از جمله ناپدید شدن اجباری مخالفان سیاسی، داشتن یک زندان زیرزمینی در پاکستان و شکنجه در آن، و حملات خشونت آمیز به سازمان‌های غیردولتی فعال در زمینه برنامه‌های آموزش و بهداشت برای زنان افغان در اردوگاه‌های پناهندگان در پاکستان، متهم می‌کند.[۱۹]

زندگی مخفی[ویرایش]

حکمتیار پس از اشغال کابل توسط طالبان با برهان الدین ربانی به سمت شمال رفت و از آنجا راهی ایران شد و در تهران ساکن شد. اگرچه پس از سقوط طالبان و خروج از ایران علیه این کشور موضع گرفت. نمونه‌ای از موضع گیری‌های او علیه ایران، بیانیه‌ای است که در سایت آژانس اسلامی افغانستان در تیرماه ۱۳۹۴ منتشر شده و در آن ایران را به «دمیدن در آتش جنگ‌های فرقه‌ای و درگیری‌ها» متهم کرده است.[۲۰] ایران رسماً اعلام کرده بود که حکمتیار را بنابه درخواست افغانستان و چند کشور غربی پذیرفته است.[۲۱] وی پس از سقوط طالبان و تشکیل دولت انتقالی افغانستان با حمایت آمریکا و کشورهای غربی از این حکومت و عملیات نظامی آمریکا انتقاد می‌نمود و جزو یکی از نیروهای مخالف بود.

معاملهٔ صلح ۲۰۱۶ و بخشش[ویرایش]

در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۶ حزب اسلامی با دولت اشرف غنی پیمان صلح امضا کرد و بنا بر بخشی از پیمان، حکمتیار بخشیده شد و پس از حدود ۲۰ سال به افغانستان بازگشت. زندانیان سیاسی حزب آزاد شدند و حزب اسلامی متعهد شد از افراطیان فاصله گرفته، به قانون اساسی افغانستان وفادار بماند و علیه حکومت مرکزی اقدام نکند. در ۳ فوریهٔ ۲۰۱۷ تحریم‌های بین‌المللی علیه حکمتیار رفع شد.

او پس از سال‌ها زندگی در خفا در یک نشست عمومی در ولایت لغمان حاضر شد و برای ترویج صلح در افغانستان سخنرانی کرد.[۲۲][۲۳] وی در این سخنرانی رسانه‌ها را لعین خطاب کرد و در سخنرانی دومش برخی از رسانه‌ها را شریر دانسته و تأکید ورزید که باید جلو این رسانه‌ها گرفته شود.[۲۴]

معاون اول و دوم رئیس جمهوری افغانستان به استقبال او به شهر جلال‌آباد در شرق کشور رفتند. سرور دانش با شماری از مقام‌های ارشد دولتی از جمله حنیف اتمر، مشاور امنیت ملی رئیس جمهوری در مراسم استقبال از حکمتیار حضور یافت و سخنرانی کرد. او بلندپایه‌ترین مقام دولتی است که پس از حضور علنی حکمتیار در میان مردم، با او دیدار می‌کند و رسماً به او خوش‌آمد می‌گوید. دانش در سخنرانی خود احترام به آراء مردم، تنوع قومی جامعه و مشارکت اقوام در ساختارهای دولتی و آزادی بیان را به عنوان اصول اساسی نظام سیاسی کشور یادآوری کرد. پذیرش قانون اساسی و ارزشهای مندرج در آن از شرایط بنیادی مذاکره با حزب اسلامی بوده است و آنها در توافقنامه آشتی با دولت رسماً آن را پذیرفته‌اند. حکمتیار در سخنرانی خود تأکید کرد که «تسلیم» نشده، بلکه «برای نجات مردم با دولت آشتی» کرده است. او همچنین گفت که او از خارج «وارد کشور» نشده، بلکه «از کوه‌ها به شهر» آمده است. او افزود که برای وارد شدن به دولت تصمیمی نگرفته است.[۲۵]

دفتر نمایندگی سیاسی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) از آشتی دولت با گلبدین حکمتیار استقبال کرده اما نسبت به مسائل مربوط به «عدالت انتقالی و حقوق بشر» ابراز نگرانی کرد.[۲۶] در ۲۵ مه ۲۰۱۷ این دفتر اعلام کرد که درخواست رسیدگی به اتهامات حقوق بشری حکمتیار را دریافت کرده‌است.[۱۹]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ «عفو بدون عدالت؟ افغانستان در آستانه برگشت «قصاب کابل»». دویچه وله دری، ۱۵ فوریه ۲۰۱۷. بازبینی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۷. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-18. Retrieved 2016-10-16. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ «گلبدین حکمتیار؛ چهره متفاوت با حزبی متفاوت». بی‌بی‌سی فارسی. ۸ ثور ۱۳۹۶. 
  4. Killing the Cranes: A Reporter's Journey through Three Decades of War in Afghanistan
  5. Neamatollah Nojumi. The Rise of the Taliban in Afghanistan: Mass Mobilization, Civil War, and the Future of the Region (2002 1st ed.). Palgrave, New York. pp. 38–42. 
  6. Directorate of Intelligence (2001). "CIA -- The World Factbook -- Afghanistan" (mirror). Retrieved 2012-06-06. note - the self-proclaimed Taliban government refers to the country as Islamic Emirate of Afghanistan 
  7. Sifton, John (6 July 2005). Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan’s Legacy of Impunity (Report). Human Rights Watch. https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity.
  8. Saikal (2004).
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-18. Retrieved 2016-10-16. 
  10. حزب اسلامی با 'دولت جدید افغانستان مذاکره می‌کند' بی‌بی‌سی فارسی، ۲۵ مرداد ۱۳۹۳
  11. ایوب آروین. «رفع تحریم‌های بین‌المللی از حکمتیار؛ 'فهرست سیاه' چیست؟». بی‌بی‌سی فارسی، ۱ مه ۲۰۱۷. بازبینی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۷. 
  12. ایوب آروین. «توافقنامه صلح میان دولت افغانستان و حزب اسلامی امضا شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۷. 
  13. "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-19. Retrieved 2016-10-16. 
  14. “Gulbuddin Hekmatyar: From Holy Warrior to Wanted Terrorist”. Jamestown. 2006-09-21. Retrieved 2017-05-05. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ شاه قاسمی، الف. (1394). سفر قندهار، جامعه و رسانه در افغانستان. پاریس: نشر یوتوپیا
  16. Kaplan, p.178
  17. Marshall, p.7
  18. Roy Gutman. How We Missed the Story: Osama Bin Laden, the Taliban and the Hijacking of Afghanistan (January 15, 2008 ed.). United States Institute of Peace Press. p. 304. ISBN 1-60127-024-0. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ بی‌بی‌سی فارسی. «سازمان ملل: درخواست رسیدگی به اتهام‌های حکمتیار را دریافت کرده‌ایم». ۲۵ مهٔ ۲۰۱۷. 
  20. [۱]
  21. "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-18. Retrieved 2016-10-16. 
  22. «نخستین سخنرانی حکمتیار در انظار عمومی پس از امضای توافقنامه صلح». بی‌بی‌سی فارسی. ۹ ثور ۱۳۹۵. 
  23. رحمت قاسم بیگلو. «اولین کنفرانس مطبوعاتی گلبدین حکمتیار نخست وزیر سابق افغانستان پس از بیست سال زندگی مخفی». RFI.FR. ۹ ثور ۱۳۹۶. 
  24. [۲]
  25. [۳]
  26. [۴]

پیوند به بیرون[ویرایش]