گلبدین حکمتیار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قاتل مردم افغانستان گلبدین حکمتیار
Gulbuddin Hekmatyar.jpg
نخست‌وزیر افغانستان
مشغول به کار
۲۶ ژوئن ۱۹۹۶ – ۱۱ اوت ۱۹۹۷
رئیس جمهور برهان‌الدین ربانی
پس از احمدشاه احمدزی
پیش از عبدالرحیم غفورزی
مشغول به کار
۱۷ ژوئن ۱۹۹۳ – ۲۸ ژوئن ۱۹۹۴
رئیس جمهور برهان‌الدین ربانی
پس از عبدالصبور فرید کوهستانی
پیش از ارسلا رحمانی دولت
اطلاعات شخص
زاده ۲۶ ژوئن ۱۹۴۷(1947-06-26) ‏(۷۰ سال)
ولسوالی امام‌صاحب، ولایت قندوز، افغانستان
حزب سیاسی حزب اسلامی گلبدین حکمتیار
محل
تحصیل
دانشگاه کابل(فارغ رشته انجنیری)
مذهب سنی
لقب(ها) قصاب كابل[۱][۲]
مشاغل نظامی
وفادار به/عضوِ حزب اسلامی (۱۹۷۵–۱۹۷۷)
حزب اسلامی گلبدین حکمتیار (۱۹۷۷–۲۰۱۶)
سال خدمت ۱۹۷۵–۲۰۱۶
جنگ‌ها جنگ شوروی در افغانستان
جنگ افغانستان (۱۹۷۸–تاکنون)
جنگ داخلی افغانستان (۱۹۹۲–۹۶)
جنگ افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۱۴)
جنگ افغانستان (۲۰۱۵-اکنون)

گلبدین حکمتیار (متولد ۵ سرطان ۱۳۲۶ در قندوز، مشهور به گلبدین حکمتیار) سیاستمدار، جاسوس و وطن‌فروش و نخست‌وزیر سابق افغانستان است.[۳] اکثریت مردم افغانستان او را به عنوان «قصاب کابل» می‌شناسند.[۱][۲] این لقب به این‌خاطر به او تعلق گرفته که او شخصاً در جبهات داغ از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ میلادی علیه مردم بی گناه کابل راکت‌اندازی کرد و بیش از ۵۰ هزار از مردم کابل را در این راکت اندازی‌های کشت؛ او برای منافع کشور پاکستان در خاک افغانستان بر ضد مجاهدین افغان می‌جنگید.[۱] و پس از شکست روس‌ها از افغانستان تبلیغات وسیعی از طرف حلقات داخلی و خارجی بر ضد وی شروع گردید تا وی را که در جهاد دست بلندی داشت در حکومت آینده یک شخص کوچک جلوه دهد و از داشتن تبعیض و نداشتن حس همدیگر پذیری میخواستن با تمام قوت وی را از صحنه سیاسی بردارند.[۱]

وی از این که یک عالم دین، و حافظ قرآن کریم بود و از حمایت مردمی از همه قشرهای جامعه و اقوام افغانستان برخوردار بود رنج عظیمی را متقبل می‌شد که بار دوش ملت را در دستان کسانی قرار دهد که به بهانی جهاد به چور و غارت و و صدها فعل غیر اسلامی می‌کردند به دست آنها رها کند و در مقابل دشمنان و مخالفین کوردل که عم از حلقات بیرونی تمویل می‌شدند و عم از داخل تبلیغات وسیع را در برابر این حزب در راه انداخته بودند و این حلقات که در انتخابات تن نمیدادندو می‌خواستند از راه زور وارد ارگ شوند بخاطر تأمین منافع بادارانشان.

در سال ۱۹۷۱ به[۴] به سازمان جوانان مسلمان‎‎ پیوست[۵] و بعدها پس از آن به پاکستان رفت. حزب اسلامی او در هنگام اشغال افغانستان توسط شوروی برای مبارزه علیه دولت کمونیستی وقت افغانستان در سال ۱۹۷۹ توسط سیا و با هماهنگی سازمان اطلاعات نظامی پاکستان تأمین مالی می‌شد. پس از سقوط دولت محمد نجیب‌الله در سال ۱۹۹۲ دولت اسلامی افغانستان طبق پیمان پیشاور تأسیس گشت.[۶] تمام احزاب افغانستان در سال ۱۹۹۲ با آن توافق کردند و متحد شدند، به غیر از حزب اسلامی گلبدین حکمتیار که آن را نپذیرفت. در این زمان به حکمتیار پیشنهاد نخست‌وزیری داده شد[۷] اما او درصدد حاکمیت کامل در افغانستان بود.[۸] وی سریعاً بمباران شهر کابل را آغاز نمود[۱] که باعث شروع دورهٔ جدیدی از جنگ داخلی در افغانستان در سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ شد.[۹] در این جنگ‌ها تنها در شهر کابل بیش از ۵۰٬۰۰۰ غیرنظامی کشته‌شده و موج عظیمی از مهاجرت‌ها از افغانستان به‌خصوص از شهر کابل آغاز شد. در همین حال او به عنوان نخست‌وزیر افغانستان در بین سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۴ و همچنین در سال ۱۹۹۶ پیش از به‌روی کار آمدن طالبان نقش ایفا کرد. در زمان طالبان به تهران گریخته و در آنجا ساکن گردید و در سال ۲۰۰۲ ایران را به مقصد پاکستان ترک کرد. پس از آن در پاکستان فعالیت‌های نظامی خود را علیه دولت حامد کرزی و نیروهای بین‌المللی کمک به امنیت پیش گرفت.

او تا سال ۲۰۱۶ با تمام حکومت‌هایی که در افغانستان به قدرت رسیده بودند از جمله جمهوری افغانستان، جمهوری دموکراتیک افغانستان، دولت اسلامی افغانستان، امارت اسلامی افغانستان، دولت انتقالی افغانستان و دولت حامد کرزی و پس از آن با دولت اشرف غنی جنگیده‌است. همچنین در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۳ افغانستان طرفداران خود را به شرکت در انتخابات دعوت کرد و به‌طور تلویحی از قطب‌الدین هلال (معاون سابق خود) حمایت کرد، اما هلال فقط ۲٫۷ درصد آراء را کسب کرد.[۱۰] حکمتیار بیش از ۱۵ سال به صورت مخفی زندگی کرد و نامش در فهرست تحریم‌های سازمان ملل متحد قرار داشت.[۱۱] در سال ۲۰۱۶ توافقنامه صلحی میان دولت افغانستان به رهبری محمداشرف غنی و حزب اسلامی امضا شد[۱۲][۱۳] که براساس آن دولت ضمانت کرد که در بدل برقراری آتش‌بس، به گلبدین حکمتیار و دیگر رهبران شورشی حزب اسلامی او مصونیت قضایی اعطا کرده و نام او را از فهرست تحریم‌های سازمان ملل حذف می‌کند.

زندگی شخصی و سیاسی[ویرایش]

گلبدین حکمتیار در ۵ سرطان (تیر) سال ۱۳۲۶ (۱۹۴۷ میلادی) در ولسوالی امام صاحب از ولایت قندوز به دنیا آمد. او فارغ رشته انجنیر (مهندسی) پوهنتون کابلاست و همچنان حافظ قرآن کریم و نویسنده و شاعر زبان پشتو ودری می‌باشد.[۳] با این وجود هواداران وی به او «انجنیر گلبدین حکمتیار گفته و در این اواخر به امیر مجاهدین شهرت یافته‌است» و در سال۱۹۷۵حزب اسلامی افغانستان را پایه گذاشت.[۳] پس از کودتای ثور با کمک‌های مالی سیا و سازمان اطلاعات نظامی پاکستان به یکی از اصلی‌ترین نیروهای ضدشوروی تبدیل شد. وی در کشتار و ترور روس‌ها، کمونست‌های ضد مذهبی و مخالفینش در پاکستان، افغانستان و سایر کشورهای جهان قد علم نمود. این فراگیر بیش از ۷۰٪ کمک‌های جهانی که بخاطر جهاد علیه ارتش سرخ درافغانستان جمع می‌شد را جذب می‌کرد و به سایر مجاهدین تقسیم می‌کرد گلبدین حکمتیار رهبر حزب اسلام افغانستان همچنین به صورت مستقیم یا غیرمستقیم چندین توسط مخالفینش مورد سوی قصد قرار گرفت ولی پیروز بدر آمد مخالفین سیاسی وی به چهره‌های گوناگون بنام‌های خبرنگاران و روشنفکران و کارشناسان از طریق رسانه‌ها به وی توهین می‌کردند ولی با صبوری می‌گذشت.

در بهار سال ۱۹۸۹ هیچ نشانه‌ای از سقوط جمهوری دموکراتیک افغانستان وجود نداشت. از این‌رو حامیان آمریکایی و پاکستانی گروه‌های مجاهدین نقشه‌ای را ضد دولت طرح کردند که توسط سفیر ایالات متحده در پاکستان و نخست‌وزیر وقت پاکستان بی‌نظیر بوتو برای تصرف جلال‌آباد برنامه‌ریزی شد. طرف‌های آمریکایی و پاکستانی هر دو یک پیروزی معمولی را آرزومند بودند. آمریکایی‌ها می‌خواستند که مارکسیست‌ها را تحقیر کنند و آن‌ها را از افغانستان خارج کنند و در نتیجه انتقام سقوط ویتنام جنوبی را بگیرند. پاکستان از آن‌سو خواهان گرفتن انتقام از اتحاد جماهیر شوروی به‌دلیل حمایت از رقیب منطقه‌ای سابقش هند بود.[۱۴] در پی این جنگ‌ها که به جنگ جلال‌آباد مشهور است حزب اسلامی حکمتیار و تنظیم دعوت اسلامی سیاف همراه با حدود ۱۰ هزار عرب به شهر جلال‌آباد حمله و فرودگاه آن را تسخیر کردند. نیروهای دولت مرکزی با حمله به جلال‌آباد شکست سختی به آن‌ها دادند و نیروهای ائتلاف حکمتیار بعد از دادن ده هزار کشته به کوه‌ها متواری شدند. این بزرگ‌ترین شکستی بوده که در یک جنگ درافغانستان رخ داده‌است.[۱۵] در طول این جنگ‌ها حدود ۳هزار نفر از افراد مجاهدین کشته شدند.[۱۶] همچنین بین ۱۲ تا ۱۵ هزار غیرنظامی کشته شده و بیش از ۱۰هزار نفر افغانستان را در این زمان ترک کردند.[۱۷] در سال ۱۹۹۱ در کودتایی در همکاری با گروه خلقی‌ها تحت رهبری تنی وزیر دفاع وقت و گلابزوی علیه حکومت دکتر نجیب دست داشت ولی ناکام گردید.[۳] در مدت جنگ‌های داخلی وی از طرف عربستان سعودی، پاکستان و ایالات متحده کمک می‌شد. بعد از خروج ارتش سرخ از افغانستان کمک‌های خارجی قطع شد.

جنگ‌های داخلی افغانستان[ویرایش]

حکمتیار دلیل مخالفتش با حکومت مجاهدین را موجودیت بعضی حلقه‌های فاسد چپاولگر که اجازه نمی‌دادند که انتخابات را برگذار کنند و می‌هراسیدند که گلبدین حکمتیار برنده انتخابات شود با دوستم و حزب وحدت شورای هماهنگی را به وجود آورد و دست به کودتایی علیه حکومت وقت زد. این کودتا به شکست انجامید و غیرنظامیان زیادی در آن کشته شدند. در پی آن قسمت‌های زیادی از شهر کابل ویران شد. او یکی از مهمترین افراد در شروع و دوام جنگهای داخلی به‌شمار می‌آید. وی شهر کابل را مستقیماً و به‌صورت علنی مورد بمباران قرار داد[۱] که باعث شروع دورهٔ جدیدی از جنگ داخلی در افغانستان در سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ شد.[۹] در طول این جنگ شهرهای کابل، هرات، مزار شریف و قندهار بیشترین میزان خشونت و تلفات را نسبت به شهرهای دیگر دادند و تنها در شهر کابل بیش از ۵۰٬۰۰۰ غیرنظامی کشته‌شده و موج عظیمی از مهاجرت‌ها از افغانستان به‌خصوص از شهر کابل آغاز شد.

حزب اسلامی گلبدین حکمتیار از سوی نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی متهم به دست داشتن در کشتار غیرنظامیان در این جنگ شده‌است. به گزارش این گروه‌ها حکمتیار مسئول برخی از فجایع جنگ از جمله موشک‌پرانی ماه اوت سال ۱۹۹۲ است. همچنین براساس گزارش کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، حکمتیار به صورت مستقیم مسئول کشتار حداقل۱۸۰۰ تن و زخمی کردن بیش از ۸۰۰۰ غیرنظامی است. نهاد بین‌المللی دیده‌بان حقوق بشر نیز او را به نقض حقوق بشر از جمله ناپدید شدن اجباری مخالفان سیاسی، داشتن یک زندان زیرزمینی در پاکستان و شکنجه در آن، و حملات خشونت‌آمیز به سازمان‌های غیردولتی فعال در زمینه برنامه‌های آموزش و بهداشت برای زنان افغان در اردوگاه‌های پناهندگان در پاکستان، متهم می‌کند.[۱۸]

از جوانی تا بزرگسالی در جهاد[ویرایش]

حکمتیار پس از اشغال کابل توسط طالبان با برهان الدین ربانی به سمت شمال رفت و از آنجا راهی ایران شد و در تهران ساکن شد. اگرچه پس از سقوط طالبان و خروج از ایران علیه این کشور موضع گرفت. نمونه‌ای از موضع گیری‌های او علیه ایران، بیانیه‌ای است که در سایت آژانس اسلامی افغانستان در تیرماه ۱۳۹۴ منتشر شده و در آن ایران را به «دمیدن در آتش جنگ‌های فرقه‌ای و درگیری‌ها» متهم کرده‌است.[۱۹] ایران رسماً اعلام کرده بود که حکمتیار را بنابه درخواست افغانستان و چند کشور غربی پذیرفته‌است.[۲۰] وی پس از سقوط طالبان و تشکیل دولت انتقالی افغانستان با حمایت آمریکا و کشورهای غربی از این حکومت و عملیات نظامی آمریکا انتقاد می‌نمود و جزو یکی از نیروهای مخالف بود.

القاب افتخارات و دست‌آوردها[ویرایش]

پیروزی در جهاد و پیشگام در صلح ملی ۲۰۱۶[ویرایش]

در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۶ حزب اسلامی با دولت اشرف غنی پیمان صلح امضا کرد و بنا بر بخشی از پیمان، حکمتیار بخشیده شد و پس از حدود ۲۰ سال به افغانستان بازگشت. زندانیان سیاسی حزب آزاد شدند و حزب اسلامی متعهد شد از افراطیان فاصله گرفته، به قانون اساسی افغانستان وفادار بماند و علیه حکومت مرکزی اقدام نکند. در ۳ فوریهٔ ۲۰۱۷ تحریم‌های بین‌المللی علیه حکمتیار رفع شد.

او پس از سال‌ها زندگی در خفا در یک نشست عمومی در ولایت لغمان حاضر شد و برای ترویج صلح در افغانستان سخنرانی کرد.[۲۱][۲۲] وی در این سخنرانی رسانه‌ها را لعین خطاب کرد و در سخنرانی دومش برخی از رسانه‌ها را شریر دانسته و تأکید ورزید که باید جلو این رسانه‌ها گرفته شود.[۲۳]

معاون اول و دوم رئیس‌جمهوری افغانستان به استقبال او به شهر جلال‌آباد در شرق کشور رفتند. سرور دانش با شماری از مقام‌های ارشد دولتی از جمله حنیف اتمر، مشاور امنیت ملی رئیس‌جمهوری در مراسم استقبال از حکمتیار حضور یافت و سخنرانی کرد. او بلندپایه‌ترین مقام دولتی است که پس از حضور علنی حکمتیار در میان مردم، با او دیدار می‌کند و رسماً به او خوش‌آمد می‌گوید. دانش در سخنرانی خود احترام به آراء مردم، تنوع قومی جامعه و مشارکت اقوام در ساختارهای دولتی و آزادی بیان را به عنوان اصول اساسی نظام سیاسی کشور یادآوری کرد. پذیرش قانون اساسی و ارزشهای مندرج در آن از شرایط بنیادی مذاکره با حزب اسلامی بوده‌است و آنها در توافقنامه آشتی با دولت رسماً آن را پذیرفته‌اند. حکمتیار در سخنرانی خود تأکید کرد که «تسلیم» نشده، بلکه «برای نجات مردم با دولت آشتی» کرده‌است. او همچنین گفت که او از خارج «وارد کشور» نشده، بلکه «از کوه‌ها به شهر» آمده‌است. او افزود که برای وارد شدن به دولت تصمیمی نگرفته‌است.[۲۴]

دفتر نمایندگی سیاسی سازمان ملل در افغانستان (یوناما) از آشتی دولت با گلبدین حکمتیار استقبال کرده اما نسبت به مسائل مربوط به «عدالت انتقالی و حقوق بشر» ابراز نگرانی کرد.[۲۵] در ۲۵ مه ۲۰۱۷ این دفتر اعلام کرد که درخواست رسیدگی به اتهامات حقوق بشری حکمتیار را دریافت کرده‌است.[۱۸]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ «عفو بدون عدالت؟ افغانستان در آستانه برگشت «قصاب کابل»». دویچه وله دری، ۱۵ فوریه ۲۰۱۷. بازبینی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۷. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-18. Retrieved 2016-10-16. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ «گلبدین حکمتیار؛ چهره متفاوت با حزبی متفاوت». بی‌بی‌سی فارسی. ۸ ثور ۱۳۹۶. 
  4. Killing the Cranes: A Reporter's Journey through Three Decades of War in Afghanistan
  5. Neamatollah Nojumi. The Rise of the Taliban in Afghanistan: Mass Mobilization, Civil War, and the Future of the Region (2002 1st ed.). Palgrave, New York. pp. 38–42. 
  6. Directorate of Intelligence (2001). "CIA -- The World Factbook -- Afghanistan" (mirror). Retrieved 2012-06-06. note - the self-proclaimed Taliban government refers to the country as Islamic Emirate of Afghanistan 
  7. Sifton, John (6 July 2005). Blood-Stained Hands: Past Atrocities in Kabul and Afghanistan’s Legacy of Impunity (Report). Human Rights Watch. https://www.hrw.org/report/2005/07/06/blood-stained-hands/past-atrocities-kabul-and-afghanistans-legacy-impunity.
  8. Saikal (2004).
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-18. Retrieved 2016-10-16. 
  10. حزب اسلامی با 'دولت جدید افغانستان مذاکره می‌کند' بی‌بی‌سی فارسی، ۲۵ مرداد ۱۳۹۳
  11. ایوب آروین. «رفع تحریم‌های بین‌المللی از حکمتیار؛ 'فهرست سیاه' چیست؟». بی‌بی‌سی فارسی، ۱ مه ۲۰۱۷. بازبینی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۷. 
  12. ایوب آروین. «توافقنامه صلح میان دولت افغانستان و حزب اسلامی امضا شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۱ مه ۲۰۱۷. 
  13. "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-19. Retrieved 2016-10-16. 
  14. Kaplan, p.178
  15. شاه قاسمی، الف. (2015). سفر قندهار: جامعه و رسانه در افغانستان. پاریس، یوتوپیا.
  16. Marshall, p.7
  17. Roy Gutman. How We Missed the Story: Osama Bin Laden, the Taliban and the Hijacking of Afghanistan (January 15, 2008 ed.). United States Institute of Peace Press. p. 304. ISBN 1-60127-024-0. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ بی‌بی‌سی فارسی. «سازمان ملل: درخواست رسیدگی به اتهام‌های حکمتیار را دریافت کرده‌ایم». ۲۵ مهٔ ۲۰۱۷. 
  19. [۱]
  20. "Archived copy". Archived from the original on 2016-10-18. Retrieved 2016-10-16. 
  21. «نخستین سخنرانی حکمتیار در انظار عمومی پس از امضای توافقنامه صلح». بی‌بی‌سی فارسی. ۹ ثور ۱۳۹۵. 
  22. رحمت قاسم بیگلو. «اولین کنفرانس مطبوعاتی گلبدین حکمتیار نخست‌وزیر سابق افغانستان پس از بیست سال زندگی مخفی». RFI.FR. ۹ ثور ۱۳۹۶. 
  23. [۲]
  24. [۳]
  25. [۴]

پیوند به بیرون[ویرایش]