عبدالمالک ریگی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
عبدالمالک ریگی
Abdolmalek Rigi in Islamic Revolutionary Court.jpg
ریگی پس از دستگیری در دادگاه ایران
نام تولدعبدالمجید ریگی
نام(های) مستعارعبدالمالک
زاده۱۳۶۱ خورشیدی
زاهدان، سیستان و بلوچستان
درگذشته۳۰ خرداد ۱۳۸۹
زندان اوین، تهران
مدفن
سال‌های خدمت۱۳۸۸–۱۳۸۰
درجهفرمانده کل
فرماندهیگروه جندالله
عملیات‌هاحادثه تاسوکی
بمب‌گذاری‌های زاهدان (۱۳۸۵)
بمب‌گذاری ۱۳۸۸ در زاهدان
انفجار در پیشین (۱۳۸۸)
خویشاوندانعبدالرئوف ریگی (برادر)
عبدالحمید ریگی (برادر)

عبدالمجید ریگی مشهور به عبدالمالک ریگی[۱] (زادهٔ ۱۳۶۱[۲] – درگذشتهٔ ۳۰ خرداد ۱۳۸۹) رهبر پیشین گروه ستیزه‌جوی جندالله بود که علیه نظام جمهوری اسلامی ایران فعالیت مسلحانه می‌کرد. گروه وی از سوی جمهوری اسلامی ایران، دولت پاکستان و ایالات متحده آمریکا[۳] به عنوان «یک گروه تروریستی» شناخته شده و متهم به «قاچاق مواد مخدر، آدم‌ربایی و ترور برخی از مردم عادی و نظامیان ایرانی به ویژه اعضای سپاه پاسداران» بود.[۴] ریگی در اسفند ۱۳۸۸ توسط وزارت اطلاعات ایران دستگیر شد و پس از آن گروه جندالله، محمدظاهر بلوچ را به عنوان جانشین وی معرفی کرد.[۵]

پس از انتشار اعترافات ریگی توسط جمهوری اسلامی ایران و ادعای حمایت آمریکا از وی، وزارت دفاع آمریکا ادعای حمایت از گروهک جندالله و حضور عبدالمالک ریگی در مرکز ارتش آمریکا را رد کرد.[۵] همچنین سخنگوی گروهک جندالله ادعا کرد که اعترافات عبدالمالک ریگی با تهدید به تجاوز جنسی صورت گرفته‌است.[۶]

وی که به محاربه و فساد فی الارض محکوم شده بود، بامداد یکشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۸۹ به دار آویخته شد.[۷] گروه جندالله در پی اعدام ریگی بیانیه ای صادر کرد که ضمن تهدید به انتقام، وی را متولد سال ۱۳۶۱ در زاهدان معرفی نمود.

شایعه مرگ[ویرایش]

روزنامه کیهان در ۷ آوریل ۲۰۰۵ از کشته شدن «عبدالمالک ریگی» طی یک عملیات پیچیده و غافلگیرانه خبر داد.[۸] ویدئویی که وی را زنده نشان می‌داد، ۱۱ آوریل پخش شد.[۹] روابط عمومی وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران در ۱۶ فروردین ۱۳۸۵، با ارسال تکذیبیه‌ای، این خبر را تکذیب کرد.[۱۰]

دستگیری[ویرایش]

بامداد سه شنبه، ۴ اسفند ۱۳۸۸، رادیو دولتی ایران به نقل از روابط عمومی وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی گزارش کرد که مأموران این وزارتخانه عبدالمالک ریگی را بازداشت کرده‌اند.[۱۱] طبق ادعای منابع داخلی ایران، به دنبال دستگیری عبدالمالک مردم سیستان و بلوچستان با حضور در میدان‌های شهر ضمن پخش شیرینی به جشن و شادمانی پرداختند.[۱۲][۱۳] براساس گزارش وزارت اطلاعات ایران عبدالمجید ریگی با نام مستعار عبدالمالک برای ملاقات و دیدار با ریچارد هالبروک، نمایندهٔ ویژهٔ اوباما در امور افغانستان، که در قرقیزستان به سر می‌برد، از افغانستان به دبی رفته و از دبی راهی بیشکک بوده‌است.[۱۴]

نحوهٔ دستگیری و ابهامات[ویرایش]

مصطفی محمدنجار، وزیر کشور ایران خبر از دستگیری او در خارج از کشور و انتقال او به ایران را داد.[۱۵][۱۶] همچنین حیدر مصلحی، وزیر اطلاعات اعلام نمود که ریگی توسط مأموران وزارت اطلاعات در خارج از کشور مدیریت شده و در داخل کشور دستگیر شده‌است.[۱۱][۱۷]

بر اساس برخی گزارش‌ها، ریگی با نام جعلی و گذرنامهٔ افغانی در یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ خطوط هواپیمایی قرقیزستان در مسیر دوبی به بیشکک در حال پرواز بوده‌است، که در آسمان ایران سه فروند جنگندهٔ فانتوم اف۴ نهاجا که از پایگاه هوایی بندرعباس برخاسته بودند، هواپیما را مجبور به فرود در فرودگاه بندرعباس کردند.[۱۸] گفته شد پدافند هوایی برای ترساندن هواپیما چند بار اقدام به شلیک هوایی کرد.[۱۹] بلافاصله پس از فرود هواپیما، نیروهای امنیتی ایران مستقیماً به سمت صندلی ریگی و همراهش رفته و آن‌ها را دستگیر کردند، و هواپیمای قرقیزی، پس از سه ساعت توقف و دریافت سوخت رایگان، ایران را ترک کرد.[۱۸]

وزارت امور خارجهٔ امارات، با انتشار بیانیه‌ای در ۲۶ فوریهٔ ۲۰۱۰ میلادی، اعلام کرد که ریگی دو ساعت در فرودگاه دبی و بدون استفاده از نام واقعی‌اش حضور داشته‌است و وارد خاک دبی نشده بوده‌است. این بیانیه می‌افزاید: «طبق مدارک موجود در فرودگاه بین‌المللی دبی، روادیدی به اسم عبدالمالک ریگی وجود ندارد، بلکه این شخص از کابل وارد فرودگاه دبی شده و پس از دو ساعت انتظار در سالن ترانزیت فرودگاه به طرف قرقیزستان پرواز کرده‌است».[۲۰] معاون شرکت هواپیمایی ملی قرقیزستان در مصاحبه‌ای با رادیو اروپای آزاد ادعاهای مقامات ایرانی را تأیید کرد و گفت که ایرانی‌ها هواپیمای قرقیزی را مجبور به فرود در فرودگاه بندرعباس کرده، پس از دستگیری دو مسافر و توقف ۳–۴ ساعته اجازهٔ پرواز را به آن دادند.[۲۱] خبرگزاری بی‌بی‌سی در خبری ادعا کرد که وزارت امورخارجه قرقیزستان، تعقیب و متوقف کردن هواپیمای این کشور را در ایران تأیید کرده اما این که کسی از مسافران این هواپیما دستگیر و از هواپیما خارج شده باشد را تکذیب کرده‌است.[۲۲][۲۳] اما رادیو فردا در خبری به نقل از یکی از مقامات شرکت هواپیمایی ملی قرقیزستان این خبر که دو مسافر از هواپیمای به اجبار نشانده شده، پیاده شدند را تأیید کرد.[۲۱][۱۶] پس از این رخداد دفتر مطبوعاتی وزارت امور خارجه قرقیزستان مدعی شد مدت شریمکلف، سفیر قرقیزستان در تهران در دیدار با محمدرضا شیبانی، معاون وزیر خارجه ایران نسبت به اقدام طرف ایرانی که هواپیمای مسافربری قرقیزی را وادار به فرود کرده بود، اعتراض کرده و ایران نیز نسبت به این فرود اجباری ابراز عذرخواهی کرده‌است.[۲۴]

حیدر مصلحی در توضیحات دستگیری ریگی اظهار داشت که این عملیات بدون کمک سرویس‌های اطلاعاتی خارجی بوده‌است.[۲۵] درحالی‌که شبکه الجزیره به نقل از خبرنگارش در اسلام‌آباد اعلام نمود که ریگی هفته قبل از اعلام بازداشت در ایران؛ توسط مقامات پاکستانی بازداشت و تحویل مقامات ایرانی شده‌بود.[۱۷][۲۶] همچنین محمد عباسی سفیر پاکستان در تهران گفت که دستگیری ریگی بدون همکاری پاکستان نمی‌توانست انجام شود.[۲۷] در ۸ فوریه، دو هفته پیش از دستگیری ریگی، در دیدار رئیس مجلس ملی پاکستان با وزیر خارجه ایران اعلام شد که پاکستان چندین عضو جندالله را دستگیر و به ایران تحویل داده‌است و مقامات امنیتی پاکستان در تلاش جدی برای دستگیری دیگر اعضای این گروه‌اند.[۲۸] مقامات پاکستانی معتقدند ایران با استفاده از اعترافات این اعضا توانسته مکان ریگی در افغانستان را پیدا کند و وی را تا دوبی تعقیب کند. ریگی تنها ۳۰ ساعت قبل از دستگیری افغانستان را به قصد دوبی ترک کرده بود تا به قرقیزستان سفر کند که این موضوع می‌تواند به معنای جستجوی مقری جدید و بیان‌گر احساس ناامنی وی در افغانستان باشد.[۲۹] استفان دودوانیو از پژوهش‌گران آشنا با گروه جندالله نیز قطع حمایت پاکستان از این گروه را تأیید می‌کند. به‌گفتهٔ او «واضح است که اگر در طول این هشت سال، ریگی و حامیان‌اش می‌توانستند از مزایای ورود به قلمرو پاکستان - گاهی اوقات به همراه خانواده‌های خود - بهره ببرند، پس از چند حمله پیاپی نباید چنین مزایایی لغو شود، مگر این‌که سرویس امنیتی پاکستان دیگر احساس کرده باشد که حمایت از این گروه منفعتی عاید کشورشان نخواهد کرد».[۳۰] وبگاه دیپلماسی ایرانی نیز از کمک پاکستان و آمریکا برای دستگیری ریگی خبر داده و آن را «نوعی همکاری میان دستگاه‌های اطلاعاتی ایران و پاکستان در سایه حمایت آمریکا» توصیف می‌کند.[۳۱]

واکنش‌ها به دستگیری[ویرایش]

واکنش‌های داخلی[ویرایش]

  • گروه جندالله در واکنش به این رخداد، آمریکا، بریتانیا و سازمان‌های اطلاعاتی منطقه را به همکاری با جمهوری اسلامی برای دستگیری رهبر خود متهم کرد و هشدار داد که حکومت ایران باید منتظر حملاتی باشد که هرگز به فکر و خیالش هم نبوده‌است.[۳۲]
  • در حوزهٔ فرهنگی، مؤسسهٔ سینمایی سوره و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، فردای دستگیری عبدالمالک ریگی توافق کردند که ساخت یک فیلم سینمایی از این ماجرا را از سال ۱۳۸۹ آغاز کنند و در سال ۱۳۹۷ فیلمی با همین موضوع به نام شبی که ماه کامل شد به کارگردانی نرگس آبیار ساخته شد.[۳۳]
  • محمود احمدی‌نژاد فردای روز دستگیری ریگی، در طی سخنرانی در جمع مردم بیرجند اظهار داشت: «مدعیان غربی اگر می‌خواهند تروریست بگیرند، مبارزه با تروریسم را از ایران یاد بگیرند. ایران تروریست‌ها را با برنامه‌ریزی دقیق، قاطع و کمک الهی و بدون این‌که قطره خونی به زمین بریزد دستگیر می‌کند.»[۳۴]
  • ناصر مکارم شیرازی: «این جنایتکار عمر کوتاهی کرد و عاقبت او هم معلوم است، امیدواریم نیروهای مختلف کشور ما به هوش بوده و بتوانند جلوی شرارت‌های دیگر را بگیرند زیرا در سایه امنیت است که می‌توانند کارهای مختلف را انجام دهند.»[۳۵]
  • در پی این اقدام، ۲۰۸ نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی از نیروهای اطلاعاتی و نظامی که در دستگیری ریگی دست داشتند، تشکر کردند.[۳۶]

واکنش‌های خارجی[ویرایش]

  • دولت بریتانیا از دستگیری عبدالمالک ریگی، استقبال کرد و آن را «ضربه‌ای به تروریسم» دانست.[۳۲]
  • پس از اعدام ریگی در شهر کراچی پاکستان، تظاهراتی در اعتراض به محکومیت و اجرای حکم اعدام عبدالمالک ریگی، رهبر سابق گروه جندالله، برگزار شد و تظاهرکنندگان ضمن حمایت از دیدگاه‌های وی، علیه حکومت ایران شعار دادند. عبدالوهاب بلوچ، رهبر جبهه ملی بلوچ، جندالله را یک سازمان ملی‌گرای حامی حقوق اقلیت بلوچ در ایران توصیف کرد که حکومت ایران به دروغ آن را به تجزیه‌طلبی متهم می‌کند. رهبر جبهه بلوچ گفت که حکومت ایران به سرکوب وسیع مردم بلوچستان دست زده و مقامات قضایی ایران را متهم کرد که تنها طی دو سال گذشته، دست کم هفتصد نفر را اعدام کرده‌اند. به گفته وی، تعدادی از رهبران دینی، فعالان سیاسی و روشنفکران بلوچ در میان اعدام شدگان بوده‌اند.[۳۷]

اعترافات[ویرایش]

اعترافات پس از دستگیری[ویرایش]

بنابر اعتراف‌های عبدالمالک ریگی در ابتدای دستگیری، آمریکا به او و گروهش قول همکاری و حمایت داده‌بود و سیا با آنان رابطه داشت.[۳۸][۳۹]

پس از این گفته‌ها، محمدرضا نقدی (فرماندهٔ سازمان بسیج مستضعفین) اعترافات ریگی را اثر «اسلام ناب محمدی» دانست و گفت: «اگر اوباما هم به ایران بیاید، تحت تأثیر این اسلام به خطاهای خود اعتراف می‌کند.»[۴۰]

اعترافات بعدی[ویرایش]

عبدالمالک در اعترافاتی که ایراد کرد، از ارتباط خود با مقامات ناتو در افغانستان،[۴۱] عناصر اسرائیلی و آمریکایی و پیشنهاد آن‌ها برای کمک‌های مالی و فراهم کردن فهرست افرادی که باید در تهران ترور شوند، سخن رانده‌است.[۴۲] در فیلمی که از اعترافات او منتشر شده، او ادعا می‌کند که سرویس اطلاعاتی آمریکا برای ضربه زدن به ایران وعدهٔ کمک‌های وسیع اطلاعاتی، تضمین امنیت اعضای گروه و در اختیار گذاشتن پایگاه نظامی در افغانستان را به او داده و او برای مذاکرات نهایی با یک مقام عالی‌رتبه راهی پایگاهی در بیشکک بوده‌است.[۴۳]

ریگی بعد از دستگیری پیام ویدئویی برای شورای مرکزی جندالله فرستاد. این پیام ویدئویی با ویدئوی‌های اعترافات پخش شده از تلویزیون جمهوری اسلامی ناهمتا بود. وی در این ویدئو از کشته شدگان جندالله به عنوان «شهید» یاد کرد و از کشته شدگان دولتی به عنوان «رفتگان».[۴۴] و همچنین خواهان پرهیز جندالله از هرگونه انتقام‌جویی شد، اما جندالله تهدید به انتقام‌گیری شدید کرد.

ارسال سی‌دی اعترافات[ویرایش]

محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت ایران، در ۲۶ مهر ۱۳۹۰، در مصاحبهٔ زنده با شبکهٔ تلویزیونیِ الجزیره انگلیسی از ارسال سی‌دی اعترافات ریگی به اوباما و دبیرکل سازمان ملل خبر داد. وی گفت: «اگر جریانات تروریستی دنیا ریشه‌یابی شوند، مشخص خواهد شد که همهٔ آن‌ها به بدنهٔ دولت آمریکا متصل هستند.»[۴۵]

محکومیت و اعدام[ویرایش]

عبدالمالک ریگی پس از آن‌که در یکی از شعبه‌های دادگاه انقلاب اسلامی تهران به ریاست قاضی توحیدی به اعدام از طریق آویختن از چوبهٔ دار به اتهام ۱۵ فقره آدم‌ربایی مسلحانه، قتل عمدی ده‌ها نظامی و غیرنظامی، بمب‌گذاری، سرقت مسلحانه و موارد متعدد دیگری محکوم شد؛ سرانجام سحرگاه روز یکشنبه ۳۰ خرداد ۱۳۸۹ در زندان اوین اعدام شد.[۴۶] علی‌رغم ادعای رئیس کل دادگستری سیستان و بلوچستان و دادستان زاهدان مبنی بر محاکمهٔ علنی ریگی در زاهدان،[۴۷] محاکمهٔ ریگی غیرعلنی برگزار شد و وی در تهران به دار آویخته شد.[۴۸][۴۹][۴۶][۵۰]

زندگی شخصی[ویرایش]

عبدالمالک در سال ۱۳۶۱ در طایفه ریگی، در زاهدان متولد شد. بنا بر ادعای ایرنا، ریگی مدرسه نرفته‌است و تنها چند سال در یکی از حوزه‌های علمیهٔ سنی‌مذهب به تحصیل مشغول بوده که از آن‌جا نیز اخراج شده‌است. ریگی از ۱۹ سالگی اسلحه به دست گرفت و هدف اصلی خود را دفاع از حقوق قوم بلوچ و اهل‌سنت در سیستان و بلوچستان اعلام کرد.[۲]

گفته می‌شود ریگی پیش از آغاز فعالیت‌هایش برای جلب حمایت علمای اهل سنت منطقه نزد آن‌ها رفت اما آن‌ها برای حرف‌های او اهمیتی قائل نشدند.[۲][۵۱]

ریگی بیان کرده بود که مدتی بعد از شروع فعالیت گروهش در نزدیکی تهران اشتباهاً بازداشت شده اما چون شناسایی نشده، رهایش کرده‌اند. بنابر گفته یکی از گروگان‌هایی که اسیر جندالله بوده‌است، ریگی هرگز یک شب بیشتر در مکانی اقامت نمی‌کرد و حتی با دستکش با دیگران دست می‌داد.[۵۱]

خانواده[ویرایش]

او یکی از برادران خود را در یک برخورد مسلحانه در منطقهٔ سراوان از دست داد. کوچک‌ترین برادر وی به نام عبدالغفور نیز در یک عملیات انتحاری در قرارگاه نیروهای انتظامی در سراوان کشته شد. برادر بزرگ‌ترش عبدالحمید ریگی نیز در ۳ خرداد ۱۳۸۹ در زاهدان اعدام شد. سه برادر دیگر وی عبدالرئوف، عبدالستار و عبدالغنی هستند.

پدر و مادر ریگی اغلب همراه گروه جندالله در کوهستان‌های بلوچستان تردد می‌کردند. پدر ریگی‌ها دو روز بعد از اعلام خبر نادرست اعدام عبدالحمید ریگی در خرداد ۱۳۸۸، به دلیل سکته قلبی از دنیا رفت.[۵۲]

عقاید[ویرایش]

با وجود آن که گروه تحت رهبری ریگی در انجام عملیات‌های مسلحانه همانند القاعده و نیز ابومصعب الزرقاوی در عراق عمل می‌کرد[۵۱][۵۳] و از سوی برخی به ارتباط با القاعده متهم بود، او هرگونه ارتباط با القاعده و طالبان را انکار می‌کرد. او پیش از دستگیری در مصاحبه با شبکه العربیه، ضمن رد ادعای حمایت آمریکا و دیگر کشورها از او و گروهش، این ادعا را تبلیغ حکومت جمهوری اسلامی علیه جندالله خواند. ریگی دلیل اصلی فعالیت‌های مسلحانه گروهش را تبعیض قومی و مذهبی جمهوری اسلامی بر علیه قوم بلوچ و اهل سنت می‌دانست[۵۳] و همچنین دربارهٔ اختلاف با شیعیان اظهار کرده بود که «جنگ ما با شیعه نیست بلکه ما دشمن حاکمیت هستیم. اختلافات فروعی شیعه و سنی هیچ ارتباطی با فعالیت سیاسی و نظامی ما ندارد.»[۸]

ریگی پس از پیامدهای انتخابات ریاست‌جمهوری دهم ایران در بیانیه‌ای ضمن حمایت از معترضان و محکومیت آنچه «ستم‌ها و خشونت‌های رفته بر مردم ایران» می‌دانست، تأکید کرد که اتفاقات عاشورای ۱۳۸۸ باعث شده که مردم ایران به عدم موفقیت اعتراضات مسالمت‌آمیز در مقابل رژیم ایران پی ببرند. او در این بیانیه گروه جندالله را «جنبش مقاومت مردمی ایران» خوانده و بیان کرده بود که این گروه آماده‌است تا معترضان را در زمینه‌های جنگ چریکی شهری و عملیات‌های مسلحانه و انفجاری آموزش دهد.[۵۴]

در رسانه‌ها[ویرایش]

سینما[ویرایش]

فیلم سینمایی شبی که ماه کامل شد به کارگردانی نرگس آبیار، بخشی از زندگی واقعی عبدالمالک را به تصویر کشیده‌است.[۵۵]

همچنین فیلم سینمایی روز صفر به کارگردانی سعید ملکان که در جشنواره فیلم فجر ۱۳۹۸ حضور یافت، بخشی از زندگی واقعی ریگی و عملیات دستگیری او را به تصویر کشیده‌است.

مستند الجزیره[ویرایش]

در روز یکشنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۸، شبکهٔ خبری الجزیرهٔ قطر با پخش مستندی با عنوان «آتش‌افروزان»، تصاویر محرمانه‌ای از هشام عزیزی (معروف به هشام بلوچی و ابوحفص بلوچی)، رهبر پیشین گروه انصار الفرقان پیش از کشته شدنش را منتشر کرد. این مستند نشان می‌دهد که دولت بحرین از هشام عزیزی خواسته تا با عبدالمالک ریگی ارتباط برقرار کند و از فرودگاه نظامی چابهار و مراکز سپاه پاسداران تصویربرداری کند.[۵۶][۵۷] در این مستند همچنین صحبت‌هایی از هشام بلوچی منتشر شد که نشان می‌دهد دولت بحرین از گروه جندالله برای انجام مأموریت‌های جاسوسی و انجام عملیات امنیتی در داخل خاک ایران حمایت کرده‌است.[۵۷]

شبکه صدای آمریکا[ویرایش]

بر اساس گزارش خبرگزاری فارس، بخش فارسی صدای آمریکا در آوریل ۲۰۰۷ با عبدالمالک ریگی گفت‌وگویی انجام داد که پخش این مصاحبه، انتقادات شدید سخنگوی وقت وزارت خارجهٔ ایران[۴] و همچنین گروه‌های مختلف ایرانی–آمریکایی را در پی داشت.[۵۸][۵۹][۶۰][۶۱][۶۲][۶۳]

پانویس[ویرایش]

  1. «عبدالمالک ریگی اعدام شد». عصر ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۹-۱۸.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ «سخنگوی وزارت خارجهٔ پاکستان: اسلام‌آباد از دستگیری عبدالمالک ریگی خرسند است». ایرنا. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ آوریل ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۴ فوریه ۲۰۱۰.
  3. By Paul Richter (4 November 2010). "U.S. designates anti-government Iran militant group as terrorist". Los Angeles Times. p. politics. Retrieved 5 November 2010.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «سخنگوی وزارت امور خارجهٔ ایران از اقدام رادیو صدای آمریکا برای گفتگو با قاچاقچی و تروریست فراری «عبدالمالک ریگی» اظهار تاسف کرد» خبرگزاری فارس
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «آمریکا ادعای حمایت از جندالله و ریگی را 'ساختگی و مضحک' خواند». فارسی BBC. ۲۰۱۰-۰۲-۲۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۹-۱۸.
  6. «"اعترافات ریگی با تهدید به تجاوز جنسی صورت گرفته"». فردانیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۹-۱۸.
  7. «‮عبدالمالک ریگی اعدام شد‬». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰۱۰-۰۶-۱۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۹-۱۸.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ خجسته رحیمی، رضا (۲۰۰۷-۰۲-۱۴). «انفجار اتوبوس حامل کارمندان سپاه در زاهدان». DW.COM. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۴.
  9. Iran Sunni rebels video shows killing of officer: TV بایگانی‌شده در ۲۳ ژوئن ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine The Boston Globe
  10. وزارت کشور کشته شدن عبدالمالک ریگی را تأیید نکرد خبرگزاری فارس
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «وزارت اطلاعات ایران: عبدالمالک ریگی دستگیر شد». بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵. دریافت‌شده در ۲۳ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  12. بازتاب دستگیری ریگی[پیوند مرده] روزنامه همشهری
  13. خوشحالی مردم کرمان از دستگیری عامل حادثه دارزین/قدردانی از مسئولان خبرگزاری آفتاب به نقل از خبرگزاری مهر
  14. «ناگفته‌های عملیات دستگیری ریگی». فردا نیوز. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۹-۱۸. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۱۸.
  15. dolat.ir/detail/187277
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «جزییات تازه از دستگیری ریگی؛ فرود اجباری هواپیمای قرقیز در بندرعباس». رادیو فردا. ۵ اسفند ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «ابهام‌های دستگیری رهبر جندالله». دویچه‌وله فارسی. ۲۰۱۰-۰۲-۲۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ «کامرسانت: چگونه ایران تروریست سنی را دستگیر کرد». خبرگزاری ریانووستی. ۶ اسفند ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۵ اسفند ۱۳۸۸.
  19. «جزئیات اختصاصی برنا از نحوه دستگیری ریگی». خبرگزاری برنا. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۴ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  20. «امارات ورود ریگی را به خاک این کشور تکذیب کرد». شبکهٔ العربیه. ۲۶ فوریهٔ ۲۰۱۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ Kyrgyzstan Confirms Iran Intercepted Plane, Arrested Two Passengers رادیو اروپای آزاد، ۲۴ فوریهٔ ۲۰۱۰
  22. «روز آن لاین». بایگانی‌شده از اصلی در ۶ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۳ مارس ۲۰۱۰.
  23. «قرقیزستان: خبر بازداشت مسافران خارجی هواپیمای قرقیز حقیقت ندارد». بی‌بی‌سی فارسی. ۱۰ اسفند ۱۳۸۸. دریافت‌شده در ۱۵ اسفند ۱۳۸۸.
  24. رحمت قاسم بیگلو (۲۰۱۰-۰۳-۰۱). «اعتراض جمهوری قرقیزستان به تهران در مورد فرود اجباری هواپیمای این کشور در ایران». ار. اف. ای - RFI. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  25. «مصلحی: دستگیری ریگی بدون کمک سرویسهای اطلاعاتی خارجی بوده». رادیو فردا. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵. دریافت‌شده در ۲۴ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  26. «جندالله دستگیری ریگی را تأیید کرد». وبگاه رسمی بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵. دریافت‌شده در ۲۴ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  27. «رهبر جندالله با همکاری پاکستان دستگیر شده‌است». وبگاه رسمی بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۲۵ فوریهٔ ۲۰۱۰.
  28. Pakistan extradites Jundallah terrorists to Iran بایگانی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine پرس تی‌وی، ۸ فوریهٔ ۲۰۱۰
  29. Rigi’s detention by Iran clears controversy[پیوند مرده] پاکستان آبزرور، ۲۵ فوریهٔ ۲۰۱۰
  30. همکاری پاکستان با ایران برای دستگیری عبدالمالک ریگی دویچه‌وله، ۲۴ فوریهٔ ۲۰۱۰
  31. «پشت پرده دستگیری عبدالمالک ریگی». دیپلماسی ایرانی. ۸ اسفند ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  32. ۳۲٫۰ ۳۲٫۱ «واکنش‌ها به دستگیری عبدالمالک ریگی». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰۱۰-۰۲-۲۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۹-۱۸.
  33. Iran to make a movie about Rigi's arrest بایگانی‌شده در ۲۷ فوریه ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine پرس تی‌وی، ۲۵ فوریهٔ ۲۰۱۰
  34. مبارزه با تروریست را از ایران یاد بگیرید وبگاه روزنامه ایران
  35. دستگیری عبدالمالک ریگی باعث سرفرازی نیروهای مختلف کشور شد[پیوند مرده]
  36. «تقدیر 208 نماینده مجلس از دستگیری ریگی». روزنامه جوان آنلاین. ۴ اسفند ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۵.
  37. «تظاهرات کراچی در اعتراض به اعدام عبدالمالک ریگی». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۰۱۰-۰۶-۲۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۰۹-۱۸.
  38. «فیلم: اعترافات عبدالمالک ریگی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۷ فوریه ۲۰۱۰.
  39. «اولین متن کامل اعترافات عبدالمالک ریگی». بایگانی‌شده از اصلی در ۱ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۸ فوریه ۲۰۱۰.
  40. «نقدی: اوباما هم مثل ریگی اعتراف خواهد کرد». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱ مارس ۲۰۱۰.
  41. جدیدترین اعترافات ریگی منتشر شد، چهارشنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۹.
  42. تروریست عضو جندالله اعدام شد[پیوند مرده]، پرس تی‌وی.
  43. اعترافات ریگی (ویدئو). ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۶ فروردین ۱۳۹۶.
  44. YouTube - Abdul Malik Rigi Jundullah.wmv در یوتیوب
  45. «احمدی‌نژاد: «سی‌دی» برای اوباما فرستادیم». روزنامهٔ شرق. ۲۷ مهر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۷ مهر ۱۳۹۰.
  46. ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ «عبدالمالک ریگی مزدور آمریکا و انگلیس سحرگاه امروز اعدام شد». خبرگزاری فارس. ۱۳۸۹-۰۳-۳۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳۹۹-۰۶-۲۷.
  47. «عبدالمالک ریگی علنی محاکمه می‌شود». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۰.
  48. «واکنش‌ها به اعدام عبدالمالک ریگی». دویچه‌وله فارسی. ۲۰۱۰-۰۶-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۵.
  49. «تهران می‌گوید عبدالمالک ریگی در زندان اوین به دار آویخته شد». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۵.
  50. «عبدالمالک ریگی اعدام شد». www.asriran.com. ۳۰ خرداد ۱۳۸۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۵.
  51. ۵۱٫۰ ۵۱٫۱ ۵۱٫۲ «عبدالمالک ریگی کیست». فرارو. ۲۶ آذر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ شهریور ۱۳۹۹.
  52. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۹.
  53. ۵۳٫۰ ۵۳٫۱ «عبدالمالک ریگی در مصاحبه با العربیه از تشکیلات خود می‌گوید». العربیة. ۲۰۰۸-۱۰-۲۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۴.
  54. «بازخوانی بیانیه ریگی در حمایت از جنبش سبز». جوان آنلاین. ۹ اسفند ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰۲۰-۱۰-۱۴.
  55. «فیلم «شبی که ماه کامل شد»؛ نقد و بررسی و هر آنچه باید دربارهٔ آن بدانید». fararu.com. ۲۱ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۶-۰۵.
  56. «الجزیره از جوخه ترور بحرین در ایران پرده برداشت». ایرنا. ۲۴ تیر ۱۳۹۸.
  57. ۵۷٫۰ ۵۷٫۱ «مستند افشاگرانه الجزیره دربارهٔ طرح‌های خرابکارانه رژیم بحرین و برافروختن جنگ مذهبی». خبرگزاری تسنیم. ۲۴ تیر ۱۳۹۸.
  58. «Press TV - VoA interviews Iranian terrorist culprit in a sign of backing». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۰.
  59. [۱] بایگانی‌شده در ۱۰ آوریل ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine (in Persian)
  60. Iranian speaker says U.S. supports "terrorists" - swissinfo
  61. «آفتاب - چرا VOA با عبدالمالک ریگی مصاحبه کرد؟». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مارس ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۰.
  62. «واکنش ایران به اقدام رسانه‌های آمریکا در تطهیر چهره عبدالمالک ریگی». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۰.
  63. «ریگی حاصل دوران اصلاحات است!». روز آنلاین. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۰.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]