بخش کجور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
بخش کجور
منطقهٔ زمانی IRST (یوتی‌سی +۳:۳۰)
 • تابستان (DST) IRST (یوتی‌سی +۴:۳۰)

کجور یکی از بخش‌های شهرستان نوشهر واقع در استان مازندران است. این بخش ییلاقی و کوهستانی دارای سه دهستان به نام های پنجک رستاق، زانوس رستاق و توابع کجور و به مرکزیت شهر پول می‌باشد.[۱] از نظر جغرافیایی این منطقه بین دو کوه دماوند و علم کوه واقع شده است. دین اکثریت این منطقه اسلام و مذهب شیعه می باشد. سکنه منطقه را نيز بومی ها و خواجه وندها تشکیل می دهند که خواجوند ها اصالت کرد می باشدند. منطقه کجور به علت داشتن وسعت مراتع دارای پراکندگی نسبی است و اکثر روستاها از هم فاصله دارند. خانه های سنتی کجور به نام لت به سر خنه و کَلچو خنه معروف میباشند که دیواره ی آن کاهگل و چوبی و سقف آن نیز از تکه چوب هایی به نام لَت پوشانده میشود.

کلچوخنه

بخش کجور دارای آموزش و پرورش ، بخشداری، ثبت احوال ، کمیته امداد ، آتش نشانی ، موزۀ مردم شناسی کندلوس و... می باشد.


تاریخ[ویرایش]

کجور نام منطقه ای است از تبرستان ( مازندران کنونی ) که در قدیم رویان خوانده می شد.در سال 740 هجری برابر با 1240 میلادی استاندار جلال الدوله اسکندر بن زیاد شروع به تجدید بنای قلعه شهر کجور کرده بود و چون این این شهر در موقع تاخت و تاز مغول خراب و ویران شد وی در سال 746 هجری در اطراف آن شهر بارو کشید و بنای آن را تجدید نمود. کجور مرکز شهر رویان کهن که بعدها رستمدار خوانده شد بود و سلسله ی پادوسبانیان در انجا حکومت میکردند که حدود 1000 سال در این منطقه به حکمرانی پرداخته تا اینکه در دوره صفویه حکومتشان برچیده شد.

وسعت رویان کهن به مرکزیت کجور

گویش محلی[ویرایش]

مردم منطقه کجور اکثرا مازندراني به گویش خاص منطقه کجور که در محدوده ی شهرستان های نوشهر و نور و شرق چالوس رایج میباشد و در بعضی از مناطق خواجه وندی صحبت می کنند که به نوعی لهجه کردی محسوب می شود .

صنایع دستی و سوغاتی های منطقه[ویرایش]

منطقه کجور از مناطق مهم استان مازندران در زمینه صنایع دستی می باشد. کارگاه های مختلف نمد مالی ، بافت جوراب های ساق بلند و ساق کوتاه از جنس پشم ، صنایع چوبی منطقه که به زبان محلی به آن لاک تاشی میگویند مانند ساخت قاشق های چوبی ، کفگیر و سایر وسایل چوبی ، ساخت بالاش پوش های نمد چوپانی به نام های محلی کِلمَد ، چِغا ، شولا ، ساخت کلاه های نمدی ، جاجیم بافی .


حیات وحش[ویرایش]

این منطقه به علت داشتن آب و هوای مناسب و پوشش گیاهی و جنگلی انبوه و دارا بودن دشت های مرتفع و علفزارها ، دارای جانوران متنوعی می باشد که بسیاری از آنها کمیاب یا حتی نایاب در اکثر نقاط کشور و در بعضی موارد ، دنیا می باشد که به دلیل حمایت نکردن و گمنام ماندن بعضی از آنها متاسفانه در حال انقراض می باشند و یا منقرض شده اند.(مثل پلنگ) جانورانی همچون گوزن ، خرس ، بز کوهی ، شوکا ، مرال ، خوک ، جوجه تیغی ، خارپشت ، خرگوش و همچنین پرندگانی همچون عقاب ، شاهین ، قرقاول ، کبک ، بلدرچین ، دارکوب و ... در این منطقه زندگی میکنند. [۲]

آب و هوا[ویرایش]

کجور دارای آب وهوایی کوهستانی می باشد. هوا در اکثر مواقع نظم فصلی ندارد و به همین علت نمی توان آن را به وضوح در یکی از گروه های فصلی قرار داد. زمستان های این منطقه بسیار سرد و با بارش برف همراه است و دارای تابستان هایی معتدل است. میزان بارندگی در این منطقه بسیار زیاد است و همین امر موجب تنوع پوشش گیاهی شده است. پوشش گیاهی مردم منطقه را به امر کشاورزی ، زراعت و باغداری واداشته است .

کشاورزی[ویرایش]

در این منطقه گلهای زینتی و میوه های فصلی به وفور یافت می شود. محصولات کشاورزی این منطقه بیشتر گندم و جو و عدس می باشد اما در مناطق پایین دست و در محدوده روستاهای کینس برنج نیز کشت می شود. همچنین محصولات باغی و جنگلی نظیر گیلاس ، هلو ، شلیل ، گردو ، سیب ، زرشک ، ازگیل جنگلی (کِنِس) و ... به وفور در منطقه یافت می شود.

آثار باستانی و مکان های دیدنی کجور[ویرایش]

هزار خال کجور

دیو چشمه کجور : سر راه استانکرود به پول

نمایی از دیو چشمه


امامزاده جعفر و امامزاده حسن پسران امام موسي الكاظم عليه السلام در دهكده حسن آباد پنجك رستاق كجور


امامزاده حسن در دهكده چورن = بنايي است ساده از سنگ و گل ، صندوقي چوبين ساده مرقد را پوشانده است . در محل معروف بود كه امازاده حسن از مريدان سيدمحمدكيا دبير صالحاني بوده است . روزي اورا به دهكده چورن براي مداواي دختر يكي از سران قوم فرستاد . دختر را با نفس مسيحاي خود شفا بخشيد . خويشاوندان دختر خواستند اجر و مزدي به او بدهند نپذيرفت .

بالاخره شبانه مقداري سكه طلا در آسترقباي او دوختند و او به راه افتاد . بر بالاي بلندي كه اكنون مزار اوست رسيد . ندايي شنيد كه چرا از كسان دختر چيزي قبول كردي ؟ جواب داد: من چيزي نپذيرفتم .ندايي رسيد كه تكاني به قباي خود بده . تكاني داد، سكه ها فرو ريخت امازاده حسن از كثرت شرمندگي در اينجا جان به جان آفرين تسليم كرد . اهالي دهكده او را مرده يافتند، او را به خاكسپردند و بنايي بر گور او ساختند .

قلعه اسپي روز

بقعه سلطان محمد کیا که قدیمی ترین بنای تاریخی غرب مازندران نیز می باشد.

بقعه سلطان محمد کیا


قلعه چناربن =در دهكده چناربن ميان لاشك و كجور بر سر راه

بقعه خالق شيوب در شهر كجور=بقعه اي چهارضلعي از سنگ و گل است . در ورودي قبلي است و در ايواني باز مي شود كه داراي شش ستون چوبين چهارسوي ساده است . اطراف بقعه گورستاني قديمي است و بالاي مدخل گورستان شاخ بركوهي قرار داده شده است .

بقعه حسن شهيددر شهر كجور=بنايي است چهار گوشه با يك ستون چوبين چهار سوي قطور در وسط و سركشي برستون و ديوارهاي دو طرف متكي است . ايواني جلوبنا است . سقف بقعه و ايوان پلور كشي و پل كوبي است . گورستاني وسيع و قديمي در جنوب بقعه اس . بر سردر ورودي گورستان چندين شاخ بزكوهي كهنسال است .

بنای درویش امیر و درویش شهراگیم ساسانی در اراضی روستای اطاقسرا در نزدیکی روستای زانوس کجور

بنای درویش امیر و شهراگیم ساسانی

بنای درویش امیر ناسنگ در اراضی روستای لاشک کجور

خرابه هاي شهر قديمي كجور معروف به خرابه شهر=در دو كيلومترو نيمي شهر كجور امروزي اين شهر كه در دامن كوه بوده حصاري محكم و استوار داشته است .

ابن اسفنديار مي نويسد كه در سال 273 محمدبن زيدبن اسماعيل حالب الحجاره ، حصاره كجور را مرمت كرد . اين عبارت مي رساند كه قبل از او حصاري براي اين شهر ساخته بوده اند . ولي از عبارت سيد ظهير الدين چنين بر مي آيد كه باني حصار كجور او بوده است.

اين شهر كه خرابه هاي آن امروز در منطقه وسيعي باقي است ، در تاخت و تاز مغولان خراب شد . ملك جلال الدوله اسكندر ، روز شنبه بيست و يكم ذي الحجه موافق با بيست وهفتم تير ماه قديم سنه 746 هجري ، بناي شهر كجو.ر را گذاشت .

رابينو مي نويسد كه در تاريخ 21 ذي الحجه سنه 740 قمري استندار جلال الدوله اسكندر ، شروع به تجديد بناي قلعه و شهر كجور كرد . نامبرده با روي شهر را تجديد بنا كرد و ارگ آن را در 21 ذيالحجه سال 746 هجري تمام كرد و در ناحيه رويان قلعه شاه دز را كه خود در آن منزل داشت ، بنا نمود . در زمان او شهر كجور پايتخت بوده است .

شهر كجور امروز كه در دشت بنا شده است زياد قدمتي ندارد و ظاهرا پس از كوچاندن ايل خواجه وند ، به امر آقا محمد خان به اين صفحات ، به دست افراد ايل ساخته شده است . مصالح آن خشت و گل است .

قلعه كجور معروف به دور قلعه يا سوته قلعه بر بازوي كوهي مسلط بر شهر كجور

بر بازوي كوهي كه تقريبا جهت شمال جنوبي دارد و از رشته اصلي كه سمت شرقي غربي است جدا مي شود ، آثار قلعه بزرگي بر جاي است كه بر اثر كندوكاو گنج گيران زيرو رو شده است . آثار آب انبار و حمامي در اراضي آن ديده مي شود . مصالح اصلي بنا گچ و آجر و سنگ بوده است . سيد ظهير الدين ، اين قلعه را به نام قلعه كجور مي شناسد . و عبدالفتاح فومني آن را « قلعه ماران » مي خواند و صاحب عالم آرا شرح مفصلي از اين قلعه در ادوار مختلف نوشته و ان را به نام « قلعه مارانكوه» ضبط كرده است . و اعتماد السلطنه آن را به نام « قلعه مارانكو ه كجور » معرفي كرده است .

ظاهرا مرادخان سفره چي ولدتيمورخان كه شاه طهماسب او را روانه رستمدار كرده تا قلعه كجور را تسخير كند ، بدين قلعه روي اورده است و همين قلعه است كه پس از اينكه به دست ماموران صفوي سوخته شد ، به نام « سوته قلعه» شهرت پيدا كرد و امروز «دور قلعه » خوانند .

تپه يرحمام در داخل شهر كجور امروز=تپه اي كه با خاك ريز دستي به وجود آمده است ، در داخل شهر كجور ، پشت مسجد است . در كندوكاوهايي كه كرده اند ،آثار ساختمانهاي قديمي و آب انبار درآن پيدا شده است . سفالهاي لعابدار اسلامي و سفالهاي بدون لعاب در آن زياد است .

راه كجور به رویان معروف به آب پری =اين راه از كجور به كدير ، كدير سر ، معدن گلندرود و رویان مي رود .

قلعه انگيل (پشت دهكده انگيل حومه شهر كجور) بر سر تيره كوهي كه مسلط به دهكده انگيل است ، قلعه اي قديمي است .

روستای زیبا و هدف گردشگری کندلوس

دریاچه فراخین در جاده جگلی نوشهر به کجور




نام دهستان نام روستا
دهستان پنجک رستاق (مرکز دهستان: دشت نظیر) ۰۱ - دوآب ۰۲ - حسن‌آباد ۰۳ - نیرس ۰۴ - بسطام ۰۵ - کینس ۰۶ - ساروس ۰۷ - حیرت ۰۸ - عالیدره ۰۹ - گندیسکلا ۱۰ - لشکنار ۱۱ - دشت نظیر ۱۲ - هزار سم ۱۳ - سما ۱۴ - منجیر ۱۵ - کیکو ۱۶ - کندوسر ۱۷ - فیروزآباد ۱۸ - ناصرآباد (اِواز) ۱۹ - سادات آباد (نعل- تازه آباد) ۲۰ - چتن
دهستان زانوس رستاق (مرکز دهستان: شهر پول) ۰۱ - دلسم ۰۲ - ویسر ۰۳ - گتکش ۰۴ - کوشکک ۰۵ - کینج ۰۶ - اسلام‌آباد (ساس) ۰۷ - کیاکلا ۰۸ - خوشل ۰۹ - زانوس ۱۰ - اطاقسرا ۱۱ - مونج ۱۲ - گیل کلا ۱۳ - کندلوس ۱۴ - میر کلا ۱۵ - پیده ۱۶ - نیچکوه ۱۷ - آستانکرود ۱۸ - لرگان ۱۹ - پول (نوشهر) ۲۰ - نیمور ۲۱ - کوهپرسفلی ۲۲ - کوهپر علیا ۲۳ - اویل
دهستان توابع کجور (مرکز دهستان: شهر کجور) ۰۱ - شهر کجور (نوشهر) ۰۲ - پیچلو ۰۳ - لیگوش ۰۴ - انگیل ۰۵ - سریوده ۰۶ - خاچک ۰۷ - واشکن ۰۸ - انگاس ۰۹ - گنگر ۱۰ - نیتل ۱۱ - هزارخال ۱۲ - صالحان ۱۳ - شاه ناجر ۱۴ - چمرکوه ۱۵ - فیروزکلا سفلی ۱۶ - فیروزکلا علیا ۱۷ - چورن* ۱۸ - کدیر ۱۹ - بین ۲۰ - برکن ۲۱ - کلیِک ۲۲ - کهنه ده ۲۳ - چناربن ۲۴- له شک
نمایی از تنگه زانوس

جمعیت[ویرایش]

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش کجور شهرستان نوشهر در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۴۲۰۳ نفر بوده است.[۳]

منابع[ویرایش]

  1. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
  2. حیات وحش کجور
  3. http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/02.xls

جستارهای وابسته[ویرایش]