جواهرده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۶°۵۱′۲۰″ شمالی ۵۰°۲۸′۲۸″ شرقی / ۳۶.۸۵۵۵۶° شمالی ۵۰.۴۷۴۴۴° شرقی / 36.85556; 50.47444[۱]

جواهرده
تصویری از جواهرده
تصویری از جواهرده
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان مازندران
شهرستان رامسر
نام محلی جواهرده
نام‌های قدیمی جئور ده
مردم
جمعیت ۹۸۰۰ نفر
اطلاعات روستایی
وب‌گاه رسمی www.javaherdeh.com
جملهٔ خوش‌آمد بر تابلوی ورودی روستا به جواهرده شهری بر فراز ابرهای مازندران خوش آمدید.

جواهرده (به گویش گیلکی: جئوَر ده) یکی از روستاهای شهرستان رامسر در استان مازندران است. این روستا در فاصله ۲۷ کیلومتری رامسر در دهستان سخت‌سر و در ارتفاعات ۲۰۰۰ متری البرز قرار دارد. جمعیت روستای جواهرده بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ حدود ۹۸۰۰ نفر (۲۴۷۰ خانوار) است[۲]. البته این جمعیت هرگز در تمامی طول سال ساکن این روستای مدرن نیستند؛ چرا که تنها چهار ماه از سال در این روستا مردم زندگی می کنند و در ماه های دیگر سال جز چند نفر نگهبان و سریدار کسی در آن جا ساکن نیست. مردم روستا به دامداری، کشاورزی و باغداری مشغول اند و صنایع دستی آن شامل نمدمالی، سفال، آهنگری و مسگری است. تنها راه ارتباطی جواهرده به رامسر منتهی می‌شود و از راه کوهستان با قزوین نیز مرتبط است.

امروز آب آشامیدنی منطقه نیز از چشمه‌های متعددی چون «سلیمان»، «برشی» و «کوه کین» تأمین می‌شود که در گذشته افراد خیرخواه، آب چشمه‌ها را تا نزدیکی ده هدایت کرده‌اند. «جواهرده» ۱۲ محله قدیمی دارد که «جولاخیل» بزرگ‌ترین محله ده و بعد از آن «اوشیان سر»، «سید محله»، «برشی محله»، «آموسی خیل»، «صیقل محله»، «چاک دشت»، «سراب یا کربلا بنه»، «رمک محله»، «تنگدره»، «فتوک محله»، «کهنه تنگدره» و «شل محله» از دیگر بخش‌های این ده به شمار می‌روند. در داخل گورهای باستانی جواهرده حفاری‌های غیر مجاز زیادی انجام می‌شود.

پیرامون نام[ویرایش]

در مورد نام این روستا عقاید مختلفی وجود دارد. یکی از کهن‌ترین اشاره‌ها به نام این روستا در کتاب «تاریخ گیلان و دیلمستان» از سیدظهیرالدین مرعشی است که نوشتهٔ سدهٔ ۹ هجری قمری می‌باشد و ضمن بازگویی رویدادهای سال ۸۸۸ هجری قمری از این روستا با نام «جئورده» یاد میکند.[۳][۴] در گذشته و در گویش محلی نام این روستا بصورت «جئوردی» یا «جئورده» یاد شده است.[۵]

برخی پژوهشگران اطلاق نام جواهرده بر این روستا را نادرست می‌دانند. چراکه اینگونه استدلال میکنند که «جئوَرده» به معنی ده بالا (زِبَر ده)[۶] در مقابل جیرده یعنی ده پایین (زیر ده) می‌باشد. همچنین باید توجه داشت که در استان گيلان چندین محل و روستا با نام‌هایی که از مشتقات جئور یا جیر باشند وجود دارند.[۷] به همین دلیل نام «جواهرده» را از این رو که با واژهٔ «جواهر» بستگی دارد نادرست می‌دانند.[۸]

در نقطهٔ مقابل برخی پژوهشگران نیز با در نظر گرفتن رسم دیرینهٔ دفن مردگان در بلندی‌ها و درون دخمه‌ها همراه با لوازم زینتی (جواهرات) توسط زرتشتیان و رایج بودن این عمل از دوران ساسانیان تا پیش از دوران آل بویه در این منطقه[۹]، اینگونه استدلال می‌کنند که چون رسم نامگذاری مکان‌ها به دو گروه غربی و شرقی، و سفلی و علیا امری متأخر بوده و مربوط به دوران نظام خانی و خان‌زادگی و ملوک الطوایفی است[۱۰]، پس نام «جئورده» نمی‌تواند به معنی ده بالا باشد، و همان گوهر و جواهر منظور بوده، و «جواهرده» نام درست این روستا می‌باشد.[۸] بر این پایه، اینان به دلیل به دست آمدن آثار قیمتی، طلا و جواهرات از این روستا آن را همان «جواهرده» می‌نامند.[۱۱] یک استدلال دیگر نیز این است که وجود نام «جواهردشت» در رودسر نیز خود تائیدی است بر تصادفی نبودن نام «جواهرده» بر این روستا که در رامسر واقع شده است. یعنی اگر قرار بود جئور در یک جا به اشتباه جواهر تعبیر شود، دیگر اینکه بگوییم در دو جای متفاوت، در هر دو به اشتباه به جواهر تعبیر شده، امری دور از واقع به نظر میرسد.[۱۲]

به نظر برخی جواهر دشت نیز تحریف شده جئور دشت است. در اشکورات روستاهایی دیگر به نام جورده و جیرده وجود دارد که خود مویدی بر تحریف خواهد بود.

برخی نیز چون این روستا زمانی آکنده از کشتزارهای گندم و جو بوده، نام جواهرده را تغییریافتهٔ «جَوادَهار» به معنی گندم‌زار میان شکاف دو کوه می‌دانند.[۸] در اوستا جاوا به معنی گندم، و در پهلوی جاو به معنی جو است.[۸] دهار نیز به معنی شکاف کوه است.[۸]

فرضیهٔ دیگر آنست که چون به اعتقاد مردمان قدیم، در روزگاران گذشته زنی به نام جواهر حاکم این منطقه بوده، جواهرده از نام او برگرفته شده است.[۱۳]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

طبیعت[ویرایش]

معروف‌ترین کوه‌های آن عبارت‌اند از سرخ تله (بخش شرقی قله سماموس) واژکٰ سه براره رژه(رجه). مرتفع‌ترین این قله‌ها، قله سرخ تله است. لپاسر با چشمه‌های معروف و درمانی آن و سماموس و مقبره شاه یحیی کیایی بر چکاد قله سماموس که دارای یخچال‌های دایمی است از جاهای دیدنی و جذاب آن است. جویبارهای بالادست این روستا با آبشارهای زیبا، پارک جنگلی وسیعی در میان دره که در کنار رود صفارود جای دارد و رودخانه‌ای با آب معدنی گازدار از جاذبه‌های گردشگری این منطقه به شمار می‌رود[۱۴].

میراث فرهنگی[ویرایش]

آثار تاریخی چون مسجد آدینه که گویا در گذشته‌های دور معبد و آتشکده‌ای زرتشتی بوده‌است و نیز گورهای گبری که در منطقه پراکنده‌است از آثار تاریخی آن به شمار می‌آید. هر چند مسجد آدینه در سال‌های اخیر در اثر برخورد آذرخشی به درخت زبان گنجشک کنار آن طعمه حریق شد، ولی مسجد کنونی گویا تمدن گذشته نیز است. در گذشته مراسم گل کاری دختران دوشیزه و جشن‌های همراه آن دیدنی بود و از همه مناطق گیلان برای شرکت در این جشن گرد می‌آمده‌اند. اولین تاریخ بنای مسجد آدینه به حدود ۷۰۰ سال و توسط شخصی به نام «شل شریف» برمی گردد که نامبرده از بزرگان جواهرده بوده است .[۱۵].

جواهرده دارای تقویم گالشی است. در این تقویم ماه‌های سال به ترتیب عبارت‌اند از: «اول ماه»، «مردال ماه»، «ده ماه»، «ورفه ماه»، «اسفندار ماه»، «نوروز ماه»، «کرچه ماه»، «ارکه ماه»، «تیرماه»، «سیه ماه»، «شرر ماه» و «امیرماه».

نگارخانه[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. : کمیته تخصصی نام نگاری و یکسان سازی نام های جغرافیایی ایران :
  2. درگاه ملی آمار
  3. مرعشی، سید ظهیرالدین. منوچهر ستوده. تاریخ گیلان و دیلمستان. بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۷. 
  4. ظهیرالدین مرعشی مینویسد: «روز شنبه دوم ربيع الآخر مطابق بيست و ششم شهريور ماه قديم فکر عالي بر آن مصروف شد که جهت سخت سر تشريف فرمايند. و از آن‌جا به ييلاق شکور (اشکور) به سعادت اقدام نمايند. روز مذکور چون عنان عزيمت معطوف شد، شب يکشنبه به کنار پلورود، به خانه‌ی سيد يحيي فرود آمدند… شب دوشنبه در قريه‌ شيوه زايان ولايت سيا کلرود فرود آمدند. و روز مذکور به موضعي که آب گرم از قدرت سبحاني نابع است،… روز مذکور کوچ کرد و به ولايت تنهجان(1) به قريه جؤرده که مقام و مسکن والي آن بقعه است فرود آمدند،… روز مذکور عنان عزيمت به تفرج قله‌هاي گرجي کو و تنهج مصروف فرمود… در روز مذکور به جؤرده ناحيه وَسکوُ فرود آمد و ديالمه آن ديار عبوديت به جا آوردند. شب سه‌شنبه همان‌جا بود و روز مذکور به تخت شکور (اشکور) به سعادت قدوم شريفه مشرف گشت…»
  5. بنگرید به:
    • سجادی، سید محمدتقی. تاریخ و جغرافیای تاریخی رامسر. تهران: معین، ۱۳۸۳. 
    • ستوده، منوچهر. از آستارا تا اِستارباد، جلد سوم، آثار و بناهای تاریخی مازندران غربی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۷۴. 
    • رحیمیان، حسن. فرهنگ زبانزدهای رامسر (سخت سر). تهران: معین، ۱۳۸۳. 
    • ه. ل، رابینو. ولایات دارالمرز ایران، گیلان. رشت: طاعتی، ۱۳۷۴. 
    • سفرنامه ناصرالدین شاه: بهلر، الکساندر. سفرنامه و جغرافیای گیلان و مازندران. رشت: گیلکان، ۱۳۹۱. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۸۲۸۳-۲۱-۱. 
  6. واژهٔ «زِبَر»، در پهلوی به ریخت «هِچ اَپَر» بوده که پس‌تر در پهلوی به ریخت «اِژوَر» نیز در می‌آید.
  7. برای نمونه: جؤرده (جواهرده) رامسر، جؤردشت (جواهردشت) رودسر، جؤرده و جيرده اشکور عليا.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ نیما فرید مجتهدی. نقدی بر مقالهٔ مشکلی به نام جواهر ده یا ده جواهر. . گیله وا هفدهم، ش. ۱۰۱ (آبان و آذر ۱۳۸۷): ۴۶. 
  9. همچنین مزارهایی در ورودی جواهرده تحت عنوان «گبر گور» وجود دارند، که همسو با این مطلب می‌باشد.
  10. برای نمونه ناصرخسرو قبادیانی که در قرن پنجم تا شهر منجیل در گیلان آمده و نام مناطق را با جزئیات ذکر کرده در هیچ کجا نامی از اینگونه تقسیم‌بندی‌های افتراقی نبرده است.
  11. یگانه چاگلی، حسن. جغرافیای تاریخی اشکور. تابان، ۱۳۸۱. ۶۷. شابک ‎۸-۰۵۳-۴۳۷-۹۶۴. 
  12. مشکلی به نام جواهرده یا ده جواهر. . هفته‌نامه موج شمال، مهر؟ ۱۳۸۶. 
  13. «جواهرده، نگینی به یغما رفته در دل کوه و جنگل». خبرگزاری میراث فرهنگی، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۸۳. بازبینی‌شده در {{جا:تاریخ}}. 
  14. خبرگزاری ایسنا
  15. تاریخ و جغرافیای تاریخی رامسر نوشته سیدمحمد تقی سجادی، ص۲۷۰

منابع[ویرایش]

اطلاعات بر پایه نوشتاری از نیکی محجوب در روزنامه اعتماد (۱۳۸۲/۱۱/۳۰)