چغندر
 |
| تصویر | |
|---|---|
 | |
| تصویر | |
| ردهبندی علمی | |
| فرمانرو: | گیاهان (Plantae) |
| بالاشاخه: | گیاهان آوندی (Tracheophytes) |
| راسته: | میخکسانان (Caryophyllales) |
| تیره: | اسفناجیان (Amaranthaceae) |
| زیرخانواده: | بتوئیان (Betoideae) |
| سرده: | چغندر (سرده) (Beta) |
| گونه: | چغندر معمولی |
چُغُندَر (چگندر، چندر) گیاهی از خانوادهٔ اسفناجیان، با ریشهٔ غدهای و قندی و برگهای درشت و پهن که مواد غذایی در ریشهٔ ستبرش اندوختهمیشود.[۱][۲] ریشهٔ غدهای و مخروطیشکل این گیاه کاربرد خوراکی و دارویی دارد.[۳] گونه بنام آن چغندرِ قند است که در کارخانهها از آن قند میگیرند. تفاله یا ملیس این گونه چغندر را برای خوراک دامها یا بهجای کود در پارهای از کشاورزیها بکار میبرند.[۴]
گونه دیگر آن قرمز رنگ و شیرین است که پخته آن به نام لبو خورده میشود و اکثراً در زمستان استفاده میشود. چغندر و برگ چغندر را برای پختن آشها و بورانیها گوناگون بکار میبرند. از گونهای از آن نیز قند و الکل میسازند.[۵][۶] گیاهی دوساله که در سال اول برگهای گسترده دارد و ریشه آن اندوخته قندی میسازد و در سال دوم ساقه گلدار آن از اندوختهٔ قندی آن بهره میبرد.
ساکارز در برگهای بزرگ چغندر در هنگام روز ساختهمیشود و شب به ریشه میرود در آنجا ذخیره میگردد و طبقههای ریشه کلفت میگردد. رنگ ریشههای چغندر ممکن است زرد یا سفید یا سرخ تیره باشد.[۷]
تاریخچه
[ویرایش | اشتراکگذاری]اهلی شدن چغندر را میتوان به ظهور آللی نسبت داد که امکان برداشت دو ساله برگها و ریشه اصلی را فراهم میکند.[۸] چغندر در خاورمیانه باستان، در درجه اول برای سبزی آن، اهلی شد و توسط مصریان، یونانیان و رومیهای باستان کشت میشد. تصور میشود که در دوران روم، چغندر به خاطر ریشههایش نیز کشت میشد. از قرون وسطی، از چغندر برای درمان بیماریهای مختلف، به ویژه بیماریهای مربوط به گوارش و خون استفاده میشد. بارتولومئو پلاتینا مصرف چغندر با سیر را برای خنثی کردن اثرات «بوی سیر» توصیه میکرد.[۹]
در اواسط قرن هفدهم، شراب اغلب با آب چغندر رنگ میشد.[۱۰]
کمبود غذا در اروپا پس از جنگ جهانی اول باعث مشکلات زیادی شد، از جمله مواردی از بیماری مانگلورزل، که با خوردن چغندر بروز میکرد.[۱۱]
چغندر در بسیاری از باغهای پیروزی در طول جنگ جهانی دوم کشت میشد.[۱۲]
خواص درمانی
[ویرایش | اشتراکگذاری]طبق طب سنتی خوردن چغندر، روانکننده معده، اشتهاآور و آرام بخش است. معده را تقویت میکند و اسهال خونی را متوقف میکند.[۱۳] آن را بپزید و با آب نیم گرم آن تنقیه کنید، ورم روده را درمان میکند.[۱۴][۱۵] آب چغندر در کاهش فشار خون نیز مؤثر است.
انواع چغندر
[ویرایش | اشتراکگذاری]- چغندری که برگ آن مصرف میشود و معمولاً برگ چغندر گفته میشود.
- چغندری که معمولاً ریشه آن مصرف میشود و برگ آن جنبه علوفه دام دارد و در مصرف غذای انسانی کاربرد ندارد و سه رقم است:
الف) چغندر لبو که ریشه آن غده گرد و شلغمی شکل است و به رنگهای سرخ تیره مایل به سیاه یا سفید میباشد کمی شیرین است (۸ تا ۵ درصد) قند دارد و به مصرف غذایی به عنوان سبزی میرسد یا پخته آن به نام لبو خورده میشود.
ب) چغندر علوفه ای که ریشه آن دراز حجیم و شیرینی آن کم و محصول در هکتار آن زیاد به مصرف علوفه دامی میرسد.
ج) چغندر قند که ریشه مخروطی حجیم به رنگ زرد روشن و دارای مقدار زیادی قند است (۲۰ تا ۱۵ درصد) و از ان در کارخانجات قند برای قندگیری استفاده میشد. از برگ تمام انواع چغندرهای ریشه ای نیز به عنوان علوفه استفاده میشود.
نگارخانه
[ویرایش | اشتراکگذاری].jpg)
منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ "beet". def. 1 and 2. also "beet-root." Oxford English Dictionary Second Edition on CD-ROM (v. 4.0) © Oxford University Press 2009
- ↑ "Beta vulgaris L." 2025-10-29.
- ↑ شرفنامه منیری
- ↑ "Beet | Description, Root, Leaf, Nutrition, & Facts". Encyclopædia Britannica (in English). 2024-05-05. Archived from the original on 2017-02-23. Retrieved 2024-05-17.
- ↑ ناظم الاطباء
- ↑ فرهنگ نظام
- ↑ گیاهشناسی گل گلاب ص ۲۷۴
- ↑ Pin, Pierre A.; Zhang, Wenying; Vogt, Sebastian H.; et al. (2012-06-19). "The Role of a Pseudo-Response Regulator Gene in Life Cycle Adaptation and Domestication of Beet". Current Biology (in English). 22 (12): 1095–1101. Bibcode:2012CBio...22.1095P. doi:10.1016/j.cub.2012.04.007. hdl:11858/00-001M-0000-000E-F07C-6. ISSN 0960-9822. PMID 22608508.
- ↑ Platina De honesta voluptate et valetudine, 3.14
- ↑ Nilsson et al. (1970). "Studies into the pigments in beetroot (Beta vulgaris L. ssp. vulgaris var. rubra L.)"
- ↑ MacMillan, Margaret Olwen (2002) [2001]. "We are the League of the People". Paris 1919: Six Months That Changed the World (1st U.S. ed.). New York: Random House. p. 60. ISBN 978-0375508264. LCCN 2002023707.
Relief workers invented names for things they had never seen before, such as the mangelwurzel disease, which afflicted those who lived solely on beetroot.
- ↑ "Gardens for Victory, Consumer Reports". Archive.org. April 1942. p. 94. Retrieved 31 May 2026.
- ↑ Beetroot (2026-07-17). "خواص چغندر" (in English).
- ↑ Francis, F.J. (1999). Colorants. Egan Press. ISBN 978-1-891127-00-7.
- ↑ حاجی شریفی. احمد. اسرار گیاهان دارویی. تهران:انتشارات حافظ نوین