آریزانتیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آریزانت
نام آریزانت
کشور  ایران
اطلاعات اثر
نام‌های دیگر آریا
نام‌های قدیمی چادرنشینان و صحراگردان
دیرینگی آغاز هزارهٔ یکم
آریزانتیان
مناطق با جمعیت قابل توجه
«ایران، فلات ایران، خاورمیانه، آناتولی، جنوب آسیا، آسیای مرکزی، قفقاز، آمریکای شمالی، اروپای غربی».
زبان‌ها
پارسی و زبانهای ایرانی که زیر شاخه زبانهای هند و ایرانی و زبانهای هند و اروپایی هستند.
دین
اکثریت: شیعه، سنی
اقلیت: مسیحی ارتدکس،[۱] مسیحیت، یهودیت، بهاییت، دین زرتشت، بی‌دینی، لا ادری گری.

آریزانت‌ها شاید منتسب به آریایی‌ها باشند و بدین مناسبت لازم است دربارهٔ اصطلاح آریا که دانشمندان اروپائی بیش از هر واژهٔ دیگر از آن سوء استفاده کرده‌اند، مفصل‌تر سخن گفته می‌شود. در زمانیکه زبان سانسکریت نیای جمله زبان‌های هندواروپایی و هندوستان میهن اصلی اقوام هندواروپایی شمرده می‌شد، نامی که هندیان عهد باستان به خود نهاده بودند یعنی آریا را دانشمندان به تمام اقوامیکه به زبان‌های هندواروپایی سخن می‌گفتند، بسط دادند. بعدها ثابت شد که هندوستان میهن اصلی هندواروپاییان نیست و بر عکس اقوام مزبور در دوران بالنسبه متأخری به آنجا آمدند و زبان سانسکریت را هم به هیچوجه نمی‌توان نیای زبان‌های هندواروپایی محسوب داشت. بدین سبب به کار بستن اصطلاح زبان‌های آریایی و به طریق اولی اقوام آریایی درباره همهٔ سخنگویان به زبان هندو اروپایی عملی غیرعلمی بود و متروک گشت. بعدها این اصطلاح را فاشیزم آلمان اخذ کرد و بدان معنی و اهمیّت نژادی داد و حال آنکه هیچگاه علما چنین معنیی برای آن قائل نبودند.

استعمال آریا[ویرایش]

تنها مورد استعمال مجاز آریا[۲] دربارهٔ اقوامی است که در ازمنهٔ باستانی خود خویشتن را آریا[۳] می‌نامیدند. هندیان[۴] و ایرانیان و پارسیان[۵] و مادها و اسکیت‌ها و آلان‌ها و اقوام ایرانی زبان آسیای میانه خود را آریا می‌خواندند، ولی دیده نشده است که حتی اقوامیکه به یکی از دیگر گروه‌ها یا خانواده‌های زبانی منتسب باشند خویشتن را به این نام بخوانند.

حدسی که ای. علیوف نیز هوادار آن است[۶] بسیار محتمل می‌باشد، به این معنی که همین اصطلاح در کلمهٔ آری‌بی[۷] عرب‌های مشرق که یکبار در متن آشوری درباره بخشی از مردم ماد بکار رفته مستتر باشد و «آری‌بی» را بتوان چنین توجیه کرد که مرکب است از «آری» به اضافهٔ پسوند عیلامی «په». یعنی «آری‌ها»، ولی اگر این حدس درست باشد، فقط حاکی از آن است که آشوریان از طریق عیلامی‌ها با این اصطلاح آشنا شدند و مسلماً مستلزم آن نیست که آریایی‌ها عیلامی زبان بوده‌اند. باری نتیجه این می‌شود که آریا و آریایی‌ها نام تمام قبایل و اقوامی است که به دو دستهٔ فرعی گروه زبان‌های هندوایرانی منتسب بوده‌اند[۸] و قبایل و اقوام مزبور خود خویشتن را چنین می‌خواندند؛ و این دلیل غیرقابل بحث و قطعی است که آریزانت‌ها[۹] از لحاظ زبان بدین گروه[۱۰] تعلق داشتند.

استنتاج دیگر[ویرایش]

ولی نکتهٔ دیگری از این مقدمه استنتاج می‌شود که چون آریزانت‌ها در میان دیگر قبایل بنام قبیلهٔ آریایی‌ها مشخص گشته‌اند[۱۱] پس دیگر قبایل ماد نمی‌توانستند منشأ آریایی داشته باشند، به دیگر سخن چنان‌که انتظار می‌رفت، تودهٔ اصلی مادها از کوتیان و عیلامی زبانان، و بر روی هم قبایل کاسپیان که زبان نو رسیدگان هندواروپایی را کسب کرده بودند تشکیل می‌شد، نه اینکه ساکنان آن خطه بالکل تعویض شده باشند.

گذشته از آریزانت‌ها که در بارهٔ آن سخن رفت ظاهراً پارتاکنیان و استروخاتیان نیز از ریشهٔ ایرانی می‌باشد. این دلایل برای اثبات این نکته که زبان مادی[۱۲] لسان مشترک و همگانی اتحادیه قبایل ماد بوده است کافی به نظر می‌رسد[۱۳]

مردم آریا[ویرایش]

مردم آریا، گروه قومی از تبار اقوام ایرانی‌زبان باستان‌اند و به یکی از زبانهای ایرانی گویش می‌کنند. این گروه قومی در سراسر فلات ایران٫ از هندوکش تا آناتولی مرکزی و از آسیای میانه تا دریای پارس - منطقه‌ای که ایران بزرگ - یا ایران‌زمین نامیده می‌شود، پراکنده شده‌اند.

نقشهٔ پراکندگی گویشگران به زبانهای آریایی

در نوشته‌های تاریخی و ادبی، ایرانیان با کشیدن مرزهایی بین خود و بیگانگان خویش را از دیگران متمایز کرده‌اند. برای نمونه:

زمانی اقوام ایرانی‌زبان را می‌شد در سرتاسر اوراسیا از بالکان تا غرب چین پیدا کرد. بخش عمدهٔ اقوام ایرانی‌زبان کنونی و اقوام آریایی‌تبار با هم مشترک است ولی تفاوت‌هایی نیز وجود دارد. همانگونه که مشخص است اقوام آریایی‌تبار محدود به مرزهای کنونی کشور ایران نیستند.

بسیاری از اقوام ایرانی‌تبار خود ریشه در شاخه‌ای از آریاییهای هندواروپایی شناخته شده به ایرانی‌ها دارند. یافته‌های باستان شناسی در مکان‌هایی مانند:روسیه٫ آسیای میانه و خاورمیانه اطلاعات کمی را دربارهٔ این که این اقوام چگونه می‌زیسته‌اند ارائه کرده‌اند.

اقوام ایرانی نقش بسیار مهمی را در تاریخ بازی کرده‌اند. مادها یکی از نخستین کشورها و امپراتوری‌های چند ملیتی را تشکیل دادند و قبایل کوچ‌رو سکاها-سرمتی بر زمین‌های گسترده‌ای از روسیه و بالکان حکم فرما بوده‌اند و احتمالاً یک قبیله زنان جنگاور سرمتی الهام بخش اسطوره یونانی آمازون‌ها بوده‌اند.

همچنین پژوهشگران معتقداند آیین‌های گوناگونی از مردمان ایرانی تبار مانند مزدیسنا و آیین مانی تأثیرات بسیار مهم فلسفی را بر مفاهیم یهودیت و مسیحیت داشته‌اند.

اقوام ایرانی باستان نیای مردمان بسیاری مانند: کرد، پشتون، لر، تاجیک، بلوچ و... هستند.

آریا و ایران[ویرایش]

برخی از محققان واژهٔ ایران و آریا را مترادف هم می‌دانند و بر این عقیده هستند که ایران به معنی سرزمین آریائی‌هاست، اما ممکن است این یک فرض خطا باشد. این دو کلمه از لحاظ تاریخی و نژادی نمی‌توانند یک مفهوم داشته باشند. برای درک و تفکیک اصطلاح «ایران» و «آریا» تفاوت فرهنگ و زندگی گروه‌های قومی در این سرزمین کلید حل معماست. کشور ایران واجد دو نوع تمدن و فرهنگ بوده نخست فرهنگ یکجانشینی و دیگری فرهنگ چادرنشینی، صحیحتر آن است یکجانشینان را ایرانی و چادرنشینان را آریایی تشخیص داد.

پانویس[ویرایش]

  1. The Ossetians of the Caucasus are Orthodox Christians
  2. آن هم چون کلمهٔ مزبور بر اثر سوء استفادهٔ غیر علمی از آن بی‌اعتبار گشته غیر مطلوب است
  3. arya
  4. عادتاً در ودا و غیره
  5. داریوش یکم در کتیبهٔ نقش رستم «a» می‌گوید که او هخامنشی و پارسی و فرزند پارسی و آریایی و از خاندان آریایی‌هاست
  6. ای. علیوف. دربارهٔ جامعهٔ مادی جمهوری آذربایجان شمالی
  7. Aribi
  8. یعنی هندی و ایرانی
  9. قبیلهٔ آریایی‌ها
  10. و در این مورد به گروه زبان‌های ایرانی
  11. واین به قدر کفاف خصوصیات ایشان را نشان می‌داده
  12. گروه ایرانی
  13. در یکی از کتیبه‌های داریوش یکم شاه پارس گفته شده است که: پارس و ماد همچنین کشورهایی که زبان دیگر دارند

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]