غلامرضا تختی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| رکورد مدال | |||
|---|---|---|---|
 غلامرضا تختی |
|||
شرکتکنندهٔ کشور  ایران |
|||
| کشتی آزاد مردان | |||
| بازیهای المپیک | |||
| طلا | ۱۹۵۶ ملبورن | ۸۷ کگ | |
| نقره | ۱۹۶۰ رُم | ۸۷ کگ | |
| نقره | ۱۹۵۲ هلسینکی | ۷۹ کگ | |
| مسابقات جهانی | |||
| طلا | ۱۹۶۱ یوکوهاما | ۸۷ کگ | |
| طلا | ۱۹۵۹ تهران | ۸۷ کگ | |
| نقره | ۱۹۶۲ تولدو | ۹۷ کگ | |
| نقره | ۱۹۵۱ هلسینکی | ۷۹ کگ | |
| بازیهای آسیایی | |||
| طلا | توکیو ۱۹۵۸ | ۸۷ کگ | |
غلامرضا تختی (۵ شهریور ۱۳۰۹ تهران - ۱۷ دی ۱۳۴۶ تهران) کشتیگیر ایرانی و در فرهنگ ورزشی ایران، نماد پهلوانی و فروتنی است.[۱] وی دومین ورزشکار ایرانی در تاریخ ورزش ایران است که موفق به کسب مدال طلا در بازیهای المپیک شده است. تختی در لیست برترینهای قرن فیلا در جایگاه سیزدهم قرار دارد.[۲]
مزار تختی در ابن بابویه شهر ری قرار دارد.[۳]
فهرست مندرجات |
[ویرایش] زندگی
غلامرضا تختی در محله خانیآباد در جنوب تهران به دنيا آمد. از زندگی او جزئيات تاريخی زيادی در دست نيست. با تبديل شدن او به يک «قهرمان ملی»، گاها داستانهايی درباره او نقل میشود که لزوماً صحت تاريخی ندارند.[۴] در ايران از تختی به عنوان «جهان پهلوان» ياد میشود. کتابهای زيادی در وصف او تأليف شده است، فيلمی سینمایی در مورد وی ساخته شده، حتی تندیسی از وی ساخته شده و در ميدان تجريش در شهر تهران نصب شده است. به افتخار او هر ساله به بهترين کشتیگيران ايران «جايزه غلامرضا تختی» اهدا میشود.[۴] تختی در طول زندگی خود به کارهای عامل المنفعه پرداخت و خدماتی را به محرومين کرد. وی احساس همفکری با نهضت ملی و خصوصاً نهضت ملیشدن نفت در ايران داشت.[۱][۴]
[ویرایش] تبار
حاج قُلی، پدربزرگ غلامرضا تختی، در محلهٔ خانیآباد، فروشندهٔ خوارُبار بود. در دکانش بر روی تخت بلندی مینشست و به همین سبب در میان اهالی خانیآباد به «حاج قلی تختی» شهرت یافته بود. همین نام بعدها به نام خانوادگی آنها تبدیل شد. رجب خان، پدر غلامرضا تختی، تاجری ورشکسته بود که زود درگذشت و او را با تنگدستی یتیم گذاشت.
[ویرایش] سالهای نخستین
غلامرضا تختی در ۵ شهریور ۱۳۰۹ در محلهٔ خانیآباد در جنوب تهران به دنیا آمد. او دو برادر و دو خواهر داشت که همهٔ آنها از وی بزرگتر بودند. وی تحصیلات ابتدایی را در دبستان حکیم نظامی تهران گذراند و پس از گذراندن اول متوسطه در دبیرستان منوچهری تهران ترک تحصیل کرد. تختی همراه کار، به ورزش زورخانهای و کشتی میپرداخت. او در سال ۱۳۲۷ به خدمت سربازی رفت و در ۲۵ مهر همان سال در اداره راهآهن استخدام شد. وی سابقهی کار در شرکت نفت مسجد سلیمان را هم داشت.[۳]
[ویرایش] جوانی
او در ۳۰ بهمن ۱۳۴۵ با شهلا توکلی ازدواج کرد. حاصل این ازدواج پسری به نام بابک بود که در ۱۱ شهریور ۱۳۴۶ به دنیا آمد.[۳]
[ویرایش] مرگ و ابهامهای آن
تختی در ۱۷ دی ۱۳۴۶ در اتاقش در هتل آتلانتیک تهران درگذشت. او دو روز قبل از مرگش یعنی ۱۶ دی، وصیتنامه اش را در دفترخانه اسناد رسمی شماره ۲۰۲ تحت شماره ۳۴۲۸ و با تعیین کاظم حسیبی به عنوان سرپرست فرزندش بابک (که تنها ۴ ماه داشت)؛ به ثبت رسانده بود.[۲] دربارهی دلایل مرگ او اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد.
براساس اخبار منتشره در روزنامههای اطلاعات و کیهان ۱۸ دی غلامرضا تختی بخاطر اختلافات خانوادگی با همسرش شهلا توکلی [۱] و براثر خودکشی جان باختهاست.[۵] برای دلایل خودکشی او مواردی چون شکست در ازدواج و ناکامیهایش در مسابقات در پایان عمر ورزشی تختی نامبرده میشود.[۶] با این حال عدهای از دانشوران مرگ وی را مشکوک میدانند. این عقيده که ساواک او را به دليل محبوبيت زياد و عدم وفاداری به نظام وقت ایران به قتل رسانیدهاست، همواره در بين مردم شیوع داشتهاست.[۴]
جلال آلاحمد دربارهی مرگ او چنین نوشت: «از آن همه جماعت هیچ کس، حتا برای یک لحظه، به احتمال خودکشی فکر نمیکرد.»[۷]
در پی انقلاب ۱۳۵۷ که بسیاری از اسناد ساواک به دست نیرویهای انقلابی افتاد، هیچ مدرکی دال بر دستداشتن ساواک و یا کشتن وی یافتهنشد.[۸]مقالههای نیازمند یادکرد [منبع اعلام رسمی نیاز است.]
[ویرایش] دوران ورزشی
تختی کشتی را از سال ۱۳۲۵ آغاز کرد. او در سال ۱۳۲۹ در ۲۰ سالگی به عضویت باشگاه پولاد در آمد و زیر نظر حبیب الله بلور کشتی حرفهای را آغاز کرد.[۲] تختی در رقابتهای قهرمانی کشور طی سالهای ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۸ هشت بار قهرمان کشورشد. غلامرضا همچنین سه بار پهلوان ایران شد.[۲] وایکینگ پالم سوئدی، عادل آتان ترک، بوریس کولایف روس، پیتر بیلر امریکایی، دیتریش آلمانی، ویحزیستیوک روس، عصمت آتلی ترک، حسن کنگور ترک، الکساندر مدوید بیلورس و احمد آئیک ترک مهمترین رقیبان تختی در ۱۴ سال حضور وی در عرصه بین الملی بودند.
[ویرایش] مقامها
- المپیک:
۱۹۵۲ هلسینکی (۷۹ کیلوگرم)
۱۹۵۶ ملبورن (۸۷ کیلوگرم)- ۱۹۶۰ رم (۸۷ کیلوگرم)
- مسابقات جهانی:
- ۱۹۵۱ هلسینکی (۷۹ کیلوگرم)
- ۱۹۵۹ تهران (۸۷ کیلوگرم)
- ۱۹۶۱ یوکوهاما (۸۷ کیلوگرم)
- ۱۹۶۲ تولدو (۹۷ کیلوگرم)
- بازیهای آسیایی:
- ۱۹۵۸ توکیو (۸۷ کیلوگرم)
- جمع مدالهای غلامرضا تختی: هشت، ۴ طلا، ۴ نقره
المپیک ۳ - جهانی ۴ - بازیهای آسیایی ۱
[ویرایش] رکوردها
- تختی اولین کشتیگیر ایرانی است که موفق شد در سه وزن مختلف صاحب مدالهای جهانی و المپیک بشود: جهانی ۵۱ و المپیک ۵۲ (در ۷۹ کیلوگرم)، المپیک ۵۶، ۶۰، جهانی تهران و یوکوهاما (در ۸۷ کیلو) و جهانی ۶۲ تولیدو در ۹۷ کیلو.
- تختی نخستین ورزشکار ایرانی بود که در سه المپیک مدال گرفت، دستآوردی که پس از او تنها محمد نصيری و هادی ساعی به دست آورده اند.
- تختی با ۷ مدال در رقابتهای المپیک و قهرمانی جهان رکورد دار کسب بیشترین مدال جهانی در میان کشتیگیران ایرانی است.
- تختی اولین ورزشکار ایرانی بود که در ۴ المپیک شرکت کرد. امیررضا خادم (از ۱۹۸۸ سئول) تا ۲۰۰۰ سیدنی تنها ورزشکار دیگر ایرانیست که رکورد شرکت در ۴ المپیک را دارد.
[ویرایش] گرایشهای سیاسی و فعالیتهای اجتماعی
غلامرضا تختی در در تابستان ۱۳۴۰ خورشیدی و در اوج مبارزات برای ملی شدن صنعت نفت ایران که زیر نفوذ کشور بریتانیا قرار داشت، از طرفداران محمد مصدق و «جبهه ملی ایران» شد.[۱][۹]
پس از کودتای ۲۸ مرداد، مدتی دچار غمزدگی ناشی از تحولات سیاسی و کنار گذاشته شدن محمد مصدق از مقام نخست وزیری شد و تلاش میکرد تا نامش در مجامع عمومی زیاد برده نشود.
در تاریخ ۱۰ شهریور ۱۳۴۱ زلزله مهیبی به قدرت ۷٫۲ ریشتر، به ویرانی کامل شهر بوئین زهرا و تمام روستاهای اطرافش انجامید. بر اثر زلزله بوئین زهرا در حدود بیست هزار نفر کشته و هزاران خانواده نیز بیخانمان شدند.[۱۰] بهدنبال ناتوانی دولت وقت برای عملیات کمک و امداد، غلامرضا تختی یک کامیون در اختیار گرفت و با آن به محلات پرجمعیت تهران میرفت و با بلندگو شخصا از مردم میخواست تا به زلزلهزدگان کمک کنند. مردم نیز رخت، لباس و پول اهدایی خود را به تختی میسپردند. واکنشها چنان باورنکردنی بود که بلافاصله موجی بزرگی از نیکوکاران به راه افتادند و دهها کامیون به وی سپرده شد.[۱]
پس از وقایع ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، وی به عنوان عضوی از شورای مرکزی جبهه ملی ایران برگزیده شد. این واقعه باعث شد تا از سوی ساواک به عنوان یک «ناراضی» شناخته شود. از این روی، دستگاه ورزشی بنا به تصمیم سازمان امنیت و اطلاعات کشور، از تمرینهای تختی جلوگیری میکرد و به هر شکل میکوشید تا از حضور او در مجامع ورزشی بینالمللی که با استقبال کنفدراسیون دانشجویان ایرانی روبرو میشد، جلوگیری کند.
هنگام درگذشت محمد مصدق در تاریخ ۱۴ اسفند ۱۳۴۵، غلامرضا تختی به تهدید مأموران نظامی و امنیتی مبنی بر خودداری از سفر به احمدآباد گوش فرا نداد و به افسران میگفت «دستگیرم کنید».[۱]
[ویرایش] تختی پس از مرگ
تاکنون در مورد غلامرضا تختی، قصیدهها و کتابهای متعددی نوشته شده و فیلمهای مستند و حتی سینمایی نیز از زندگی وی ساخته شدهاند. از آنجمله میتوان به موارد زیل اشاره کرد.
- خودکشی هواداران
با انتشار خبر مرگ غلامرضا تختی، هفت تن در شهرهای مختلف ایران خود را کشتند که از همه فجیعتر قصابی در کرمانشاه بود که خود را به قناره انداخت و یادداشت بزرگی بر شیشه مغازهاش گذاشت که «جهان بی جهانپهلوان ماندنی نیست».[۱]
- مسابقات ورزشی
در اردیبهشت ۱۳۵۹ به منظور بزرگداشت مسابقاتی برای یادبود وی بنانهادهشد که تاکنون به نام جام جهانپهلوان تختی ادامه داشتهاست. در اولین دوره این مسابقات قهرمان زیادی از سرتاسر جهان حضور یافتند که از جمله آنها احمد آئیک، عصمت آتلی، الکساندر مدویدف، پتکوف سیراکف، سعید مصطفیاف میتوان نامبرد.مقالههای نیازمند یادکرد [نیازمند مدرک]
- شعر
- قصیده جهانپهلوان سروده سیاوش کسرائی، شاعر نامدار ایرانی.[۱]
- قصیده بابکم سروده مهدی سهیلی (که خطاب «تختی» در مقام پدر به تنها فرزند خود «بابک» بود).[۱۱]
- خوان هشتم سروده مهدی اخوان ثالث، شاعر نامدار ایران.[۱۱]
- کتاب
- درجست و جوی پدر نوشته بابک تختی (تنها فرزند غلامرضا تختی)
- حماسه جهانپهلوان نوشته محمدعلی سفری
- فیلم سینمایی
- جهان پهلوان تختی به کارگردانی علی حاتمی، کارگردان فقید ایرانی که پس از مرگش نیمه تمام ماند و نهایتا بهروز افخمی در سال ۱۹۹۷ میلادی، آن را به پایان رساند.[۱۲]
- فیلم مستند
- مستند غلامرضا تختی به کارگردانی محمدحسن شاه محمدی.[۱۳]
[ویرایش] جُستارهای وابسته
[ویرایش] پانویس
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ تختی و مرگش؛ بعد از چهل سال سوالی بی پاسخ (بیبیسی فارسی)
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ جهان پهلوان غلامرضا تختی. فدراسیون کشتی ایران (در تاریخ ۱۲ آذر ۱۳۸۶). بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ سال نگار زندگی جهان پهلوان غلامرضا تختی. پارساسپورت. بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Fariba Adelkhah, Jonathan Derrick, Being Modern in Iran, Columbia University Press, p.142
- ↑ سه ساعت و نیم التهاب تا انتشار مرگ تختی. وبگاه تیبان (در تاریخ پنج شنبه ۱۳۸۲/۱۰/۱۸). بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- ↑ عقاید و سخنان «بلور» درباره غلامرضا تختی. پایگاه اطلاع رسانی ورزش پارس. بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- ↑ جلال آلاحمد. نگاهی نو به زندگی و مرگ غلامرضا تختی. دویچه وله فارسی. بازدید در تاریخ ۲۸ آذر ۱۳۸۷.
- ↑ اسکندر دلدم. «جهانپهلوان تختی». من و فرح پهلوی. چاپ دوم، تهران: بهآفرین، ۱۳۸۰، ۷-۱۴-۶۷۶۰-۹۶۴، ۱۴۲۲.
- ↑ نگاهی نو به زندگی و مرگ غلامرضا تختی (دویچه وله فارسی)
- ↑ همایش تهدیدها و پیشگیری از پیامدهای زلزله تهران (پایگاه ملی دادههای علوم زمین کشور)
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ یادمان جهانپهلوان: غلامرضا تختی (رادیو زمانه)
- ↑ Takhti, IMDb
- ↑ پايان تصويربرداری مستند «غلامرضا تختی» (ایرنا)
[ویرایش] منابع
- آل احمد، جلال. چگونه باور کنم؟. پایگاه اطلاع رسانی ورزش پارس. بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- افزودی، علیرضا (در تاریخ ۱۷ دی ۱۳۸۵). یادمان جهانپهلوان: غلامرضا تختی. رادیو زمانه.
- بهنود، مسعود (در تاریخ ۰۷ ژانويه ۲۰۰۸). تختی و مرگش؛ بعد از چهل سال سوالی بی پاسخ. بیبیسی فارسی. بازدید در تاریخ ۴ سپتامبر ۲۰۰۸.
- جهان پهلوان غلامرضا تختی. فدراسیون کشتی ایران. بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- سالنگار زندگی جهان پهلوان غلامرضا تختی (فارسی). پایگاه اطلاع رسانی ورزش پارس (در تاریخ ۱۲ آذر ۱۳۸۶). بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- سه ساعت و نیم التهاب تا انتشار مرگ تختی. وبگاه تیبان (در تاریخ پنج شنبه ۱۳۸۲/۱۰/۱۸). بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- عقاید و سخنان «بلور» درباره غلامرضا تختی. پایگاه اطلاع رسانی ورزش پارس. بازدید در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۳۸۷.
- همایش تهدیدها و پیشگیری از پیامدهای زلزله تهران. پایگاه ملی دادههای علوم زمین کشور.
- Takhti, IMDb
[ویرایش] پیوند به بیرون
- تختی و مرگش؛ بعد از چهل سال سوالی بی پاسخ (بیبیسی فارسی)
