بلاش چهارم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بلاش چهارم
𐭅𐭋𐭂𐭔
شاه شاهان
Tetradrachm of Vologases IV, minted at Seleucia in 153.jpg
سکه بلاش چهارم، ضرب سلوکیه
شاهنشاه اشکانی
سلطنت١۴٧ – ١٩١ م
پیشینبلاش سوم
جانشین خسرو دوم (شاه شورشی)
بلاش پنجم (شاه رسمی)
درگذشته١٩١ م
فرزند(ان)پاکور
بلاش پنجم
خانداناشکانیان
دین و مذهبمزدیسنا
سکه بلاش چهارم

بَلاش چهارم (پارتی: 𐭅𐭋𐭂𐭔 وَلَگَش) (اشک بیست و هفتم) بیست و هفتمین شاه ایران از خاندان اشکانی است که از سال ۱۴۷ تا ۱۹۱ میلادی سلطنت کرد. بلاش چهارم فرزند مهرداد پنجم (حک. ١٢٩ - ١۴٠) بود. بلاش اوایل سلطنت خود را صرف تثبیت کنترل اشکانیان بر پادشاهی میشان کرد. از سال های ١۶١ تا ١۶۶، او علیه روم اعلام جنگ کرد. اگرچه در ابتدا موفقيت با او بود و سوریه و ارمنستان را فتح کرد. اما سرانجام از رومیان شکست خورد و به عقب رانده شد و برای مدت کوتاهی کنترل پایتخت اشکانیان، سلوکیه و تیسفون را از دست داد و این دو شهر به دست رومیان افتاد. بدلیل شیوع طاعون در سال ١۶۶ در سلوکیه، رومیان متحمل خسارت های سنگینی شده و مجبور به عقب نشینی شدند. جنگ بلافاصله پس از آن به پایان رسید، بلاش بیشتر شمال بین النهرین را از دست داد و این بخش ها به خاک روم الحاق شد. بلاش در سال ١٩١ درگذشت و پسرش بلاش پنجم جانشین او شد.

ساسان، نیای اردشیر بابکان بنیانگذار دودمان ساسانی، احتمالا در زمان بلاش چهارم فرمانروای استان پارس بوده‌است.[۱]

نام[ویرایش]

نام بلاش در زبان پارتی وَلَگَش (𐭅𐭋𐭂𐭔) است که در زبان پهلوی به وَرداخش (یا وَلاخش) تغییر یافت و در زبان فارسی نو تبدیل به بلاش شد. ریشه این نام نامشخص است. اما طبق باور فردیناند یوستی، ایران شناس مشهور آلمانی، نام پارتی وَلَگَش ترکیبی از دو واژه «قدرت» (وارَدا) و «خوش چهره» (گَش یا گِش) است. [۲] شکل یونانی - لاتینی این نام ولوگاسس (Vologases) است.

سالشمار[ویرایش]

  • ۱۳۳ تاجگذاری بلاش چهارم. اتحاد دوباره دو پادشاهی شرق و غرب اشکانی. از دوره سلطنت بلاش سوم و خسرو اشکانی، به ترتیب پادشاهان اشکانی شرقی و اشکانی غربی، قلمرو اشکانیان دو پاره شده بود.[۳]
  • ١۵٢ لشکرکشی به میسان و برکناری مهرداد، پادشاه میسان و غنیمت گرفتن تندیس هرکول
  • ١۶١ اعلام جنگ بر علیه روم، فتح ارمنستان و سوریه
  • ١۶٣ شکست از روم و از دست دادن ارمنستان
  • ١۶۴ پس گرفتن سوریه توسط روم، فتح دورا اروپوس توسط رومیان
  • ١۶۵ بازپس‌گیری ادسا از سوی رومیان
  • ١۶۶ فتح و غارت تیسپون و سلوکیه توسط رومیان، عقب نشینی رومیان در همین سال به دلیل شیوع طاعون در سلوکیه
  • ١٨٠ فتح ارمنستان توسط پسر بلاش چهارم، بلاش پنجم
  • ١٩٠ شورش خسروی دوم در ماد
  • ۱۹۱ مرگ بلاش چهارم و تاجگذاری بلاش پنجم.[۳]

سلطنت[ویرایش]

فتح میسان[ویرایش]

بلاش چهارم پسر مهرداد پنجم بود که از سال ١٢٩ تا ١۴٠ با پادشاه اشکانی بلاش سوم (حک. ١١٠–١۴٧) برای تاج و تخت مبارزه کرده بود.[۴][۵] بلاش چهارم در سال ١۴٧ کودتا کرد و جانشین بلاش سوم شد که این نشان دهنده استقرار شاخه جدیدی از سلسله اشکانیان بر تاج و تخت اشکانی بود. [۶][۷]

در سال ١۵٠/۵١، او بر فرمانروای اشکانی میسان، مهرداد، پیروز شد و اوراباز دوم را، که به احتمال زیاد یکی از خویشاوندان او بود، به عنوان پادشاه جدید میسان منصوب کرد.[۷] نیروهای بلاش چهارم مجسمه هرکول، خدای حامی خاندان سلطنتی میسان، را تصرف کردند و مجسمه را به معبد آپولون در سلوکیه بردند. در آنجا به عنوان نمایشی از پیروزی بلاش چهارم به نمایش گذاشته [۶] کتیبه ای دو زبانه (یونانی و پارتی) بر روی مجسمه حک شده بود که فتح میسان توسط وولوگاس چهارم را بازگو می کند:[۸]

"در سال یونانی ۴۶٢ (١۵١ میلادی) شاهنشاه ارشک (بلاش)، پسر پادشاه مهرداد پنجم، یک لشکرکشی نظامی به سمت میسان علیه پادشاه مهرداد، پسر پاکور حاکم قبلی، رهبری کرد و پس از اخراج شاه میتریدات از میسان، فرمانروا و صاحب تمام میسان و این مجسمه برنزی خدای هرکول که خود او از مسن حمل کرد، شد. در این پناهگاه خدای آپولو قرار دارد که از در برنزی محافظت می کند."[۸]

جنگ با روم[ویرایش]

هنگامی که مارکوس اورلیوس در سال ١۶١ امپراتور جدید روم شد، بلاش چهارم به طور غیرمنتظره ای علیه رومیان اعلام جنگ کرد. این تنها زمانی بود که در دوران جنگ های رومیان و اشکانیان، اشکانیان اعلام جنگ کردند.[۲][۹]بلاش چهارم ابتدا به ارمنستان حمله کرد و پسر خود پاکور را جایگزین حاکم رومی آنجا، سوهه‌موس کرد.[۹][۱۰]

در همان زمان، حمله غیرمنتظره اشکانیان به سوریه منجر به شکست سربازان رومی مقیم آنجا شد. رومیان در سال ١۶٢ پیشنهاد صلح دادند، اما بلاش چهارم با قاطعیت آن را رد کرد.[۹] اگرچه جنگ های اشکانیان و رومیان در سال‌های ۱۶۱–۱۶۶ ابتدا برای اشکانیان به خوبی پیش می‌رفت، اما پس از آنکه رومی‌ها از شوک و شکست‌های اولیه بهبود یافتند، شروع به ضدحمله کردند و سوهه‌موس را در سال ۱۶۳ به تاج و تخت ارمنستان بازگرداندند.[۹][۱۰] در همین زمان، اشکانیان ادسا را ​​تصرف کردند و وائیل را به عنوان پادشاه دست نشانده منصوب کردند.[۱۱][۱۲] مانو هشتم، پادشاه قانونی ادسا، نیز مجبور به فرار به امپراتوری روم شد.[۱۳] نیروهای اشکانی در سال ١۶۴ از سوریه بیرون رانده شدند، و همچنین دورا اروپوس را از دست دادند. این شکست باعث شد بسیاری از حاکمان دست نشانده اشکانی بلاش چهارم را رها کنند.[۹] رومیان در سال ١۶۵ ادسا را ​​محاصره کردند. در جریان محاصره، شهروندان شهر پادگان اشکانی را قتل عام کردند و دروازه های آن را به روی رومیان گشودند.[۱۲] رومیان وارد شهر شدند و مانو هشتم را به عنوان حاکم ادسا/اسروئن بازگرداندند. او همچنین لقب "دوست رومیان" را دریافت کرد.[۱۱][۱۲][۱۴]

پایتخت اشکانیان، سلوکیه و تیسفون، توسط سردار رومی اویدیوس کاسیوس در سال ١۶۵ یا ١۶۶ تسخیر شد. به احتمال زیاد در همان زمان، لژیون های رومی به ماد و آدیابن حمله کردند. با این حال، رومیان متحمل خسارات سنگینی از طاعونی که در سال ١۶۶ از سلوکیه شیوع کرد، شدند و مجبور به عقب نشینی شدند. جنگ بلافاصله پس از آن به پایان رسید. اما بلاش چهارم طی عهدنامه صلح سال ١۶۶ با رومیان، بیشتر شمال بین النهرین را به آنان واگذار کرد.

اواخر سلطنت‌[ویرایش]

منابع گزارشی از ناآرامی ها یا شورش های پس از شکست اشکانیان، که مورخ مدرن مایکل سامر از آن به عنوان "شکست نظامی فاجعه بار" یاد می کند، گزارش نمی دهد. این احتمالاً نشان می دهد که بلاش چهارم توانست ثبات سیاسی را حفظ کند.[۱۵] از دست دادن بخش اعظمی از سرزمین های شمالی بین النهرین به این معنی بود که شهر هتره اکنون به مرز جدید آنها در غرب تبدیل شده بود.[۱۶] شهر هتره توسط دست نشاندگان اشکانی که لقب ملک (حاکم) را داشتند اداره می شد.[۱۷] با این حال، به دلیل اهمیت استراتژیک بالاتری که اکنون هتره از آن برخوردار بود، بلاش چهارم عنوان خاندان حاکم هتره را به عنوان «پادشاه» ارتقا داد و همچنین به آنها اجازه برگزاری مراسم خاص و سوگندهای آیینی سنتی را داد.[۱۵][۱۸] پس از مرگ سوهه‌موس در سال ١٨٠، پسر بلاش چهارم، بلاش، موفق شد تاج و تخت ارمنستان را به دست آورد و به نام بلاش دوم (حک. ١٨٠–١٩١) حکومت کند. [۱۰][۱۹]

پایان سلطنت بلاش چهارم با شورش خسروی دوم در سال ١٩٠ دچار نابسامانی شد. خسرو سکه هایی از خود در ماد، اکباتان، ضرب کرد.[۲۰] با این حال، پسر بلاش چهارم، بلاش پنجم، جانشین او شد، و به نظر می رسد که به سرعت توانست خسروی دوم را سرنگون کند و به عنوان بلاش پنجم بر تخت [۱۹][۲۱]

سکه شناسی[ویرایش]

چهره بلاش چهارم بر روی سکه های وائیل، حاکم ادسا

بر روی تترادراخم های وی، بلاش چهارم با یک تاج گنبدی شکل با یک شاخ در پهلو به تصویر کشیده شده است. او همچنین یک فلپ گردن بسته است که هر دو گوشش را می پوشاند. بلاش چهارم در جلوی درهمهای خود، تاج بدون شاخ بر سر دارد.[۲۲] بلاش چهارم اولین پادشاه اشکانی بود که فقط با یک تاج بر روی سکه های خود ظاهر میشد.[۲۲] روی برخی از پشت سکه‌های برنزی بلاش چهارم، عقابی نقش بسته است که با خورنه، یعنی شکوه پادشاهی، مرتبط است.[۲۳] بر روی سکه های حاکم محلی ادسا/اسروئن وائیل، چهره بلاش چهارم منقوش است.[۲۲]

پانویس[ویرایش]

  1. Herrmann, Georgina. 1977. The Iranian revival. Oxford: Elsevier-Phaidon, p.76
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Chaumont & Schippmann 1988, pp. 574–580.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ CHRONOLOGY OF IRANIAN HISTORY PART 1 iranicaonline.org
  4. Dąbrowa 2012, pp. 391–392.
  5. Kia 2016, p. 203.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Gregoratti 2013a, p. 281.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ Gregoratti 2017, p. 133.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ Gregoratti 2013a, pp. 281–282.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ Dąbrowa 2010, p. 37.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ Russell 1987, p. 161.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ Drijvers 1980, p. 13.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ Segal 1982, pp. 210–213.
  13. Sartre 2005, p. 146.
  14. Bivar 1983, p. 66.
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ Sommer 2013, p. 43.
  16. Gregoratti 2013b, p. 53.
  17. de Jong 2013, p. 149.
  18. Gregoratti 2013b, pp. 53–54.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ Toumanoff 1986, pp. 543–546.
  20. Sellwood 1983, pp. 297, 321.
  21. Sellwood 1983, p. 297.
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ Olbrycht 1997, p. 34.
  23. Curtis 2012, p. 76.

منابع[ویرایش]

بلاش چهارم
درگذشتهٔ: ۱۹۱ م
پیشین:
بلاش سوم
شاهنشاه ایران‌
١۴٧–١٩١ م
پسین:
بلاش پنجم