فهرست شاهان اشکانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

توضیح: ح علامت اختصاری حدود است.

نام (اشک) نگاره شروع حکومت پایان شاهی وقایع مهم
اَرْشَکْ اول Pdc 24586.jpg ۲۵۰ پیش از میلاد ۲۴۷ پ. م تاجگذاری ارشک، تأسیس دولت پارت.
تیرداد یکم دوم Pdc 24587.jpg ۲۴۷ پ. م ۲۱۱ پ. م جنگ با آنتیوخوس کبیر در مدت فراغ او، شکست فاحش از آنتیوخوس و فرار از پایتخت.
اردوان یکم سوم ۲۱۱ پ. م ۱۹۱ پ. م شکست فاحش سِلِکُوس دوم، ضمیمه کردن گرگان.
فریاپت چهارم ۱۹۱ پ. م ۱۷۶ پ. م به آسودگی سلطنت کرد، چون در این زمان باختری‌ها متوجه غرب بوده، سلوکی‌ها هم با رومیان و یهودی‌ها جنگ داشتند.
فرهاد یکم پنجم Phraates I.jpg ۱۷۶ پ. م ۱۷۱ پ. م ری و همدان را از سلوکی‌ها بگرفت، شهر خاراکْس را در ری تأسیس کرد.
مهرداد یکم ششم Mithradatesi.jpg ۱۷۱ پ. م ۱۳۷ پ. م با سلوکی‌ها جنگید و موفق شد، کرمانشاهان و فارس را تسخیر کرد.
فرهاد دوم هفتم ۱۳۷ پ. م ۱۲۸ پ. م با آنتیوخوس سی ده سلوکی جنگ کرده موفق شد و سلوکی‌ها را از خدود ایران بیرون راند.
اردوان دوم هشتم ۱۲۸ پ. م ۱۲۳ پ. م در جنگ با سکاها (یوئه چی‌ها) شکست فاحشی خورد و کشته شد، سکاها وارد ایران شدند و در سرزمین زرنگ سکنی گزیدند، از آن تاریخ به بعد زرنگ را سکستان (سیستان) نامیدند. (حدود نیمه دوم قرن اول میلادی)
مهرداد دوم (کبیر) نهم Mithridatesiiyoung.jpgMithradatesII.jpg ۱۲۳ پ. م ۸۷ پ. م به سکاها شکست فاحشی داد و آن‌ها را از حدود ایران عقب راند، اوج اقتدار دولت اشکانی، در زمان او ایران با دولت جهانگیر روم ارتباط برقرار کرد، حدود ایران را به کوه‌های هیمالیا و تبت در مشرق و به بین‌النهرین در مغرب رسانید (این واقعیت از سکه‌های شاهزادگان اشکانی در آنجا سلطنت کرده و سکه‌هایی به نام خود ضرب کرده‌اند اثبات شده‌است).
گودرز اول دهم ۸۷ پ. م ۷۸ پ. م قیام گودرز و جنگ خانگی
اُرُدْ اول یازدهم Orodesi.jpg ۷۸ پ. م ۷۵ پ. م جنگ خانگی، نظم و سازماندهی به امور ایران.
سیناتروک دوازدهم Sinatrukes.jpg ۷۵ پ. م ۶۹ پ. م بعد از اُرُدْ مدتی بفترت گذشت تا در ۷۵ پ. م این شاه به تخت نشست، این شاه در زمان به تخت نشستن پیر و ناتوان بود و به گفته برخی مورخین بالای نود سال سن داشت، در این زمان ایران شکست فاحشی از تیگران ارمنی خورد و تمام سرزمین‌های ماورای ارس تا کرمانشاه به ارمنستان واگذار شد.
فرهاد سوم سیزدهم Phraatesiv.jpg ۶۹ پ. م ۵۷ پ. م هجوم دوباره سک‌ها به حدود ایران، جنگ با سکاها و شکست فاحش آنها، در زمان او روم سفیری نزد ایران فرستاد و تکلیف کرد که اگر ایران به ارمنستان قشون کشی کند، دو شهر آدیابن و کُرْدُونْ به ایران واگذار می‌گردد، پس وی بهمراه قشون زیاد به ارمنستان لشکر کشید و آرتاکساتا را محاصره نمود و تیگران به طرف قفقاز فرار کرد، بعد شاه ایران پنداشت که کار خاتمه یافته، مراجعت نمود ولی تیگران همین که خبر را شنید برگشت و قشون محاصر را بپراکند، بعد که پومپه (سفیر روم) ارمنستان را مغلوب و دست نشانده نمود و نخاست وعده خود را بجا آورد، و نمی‌خواست فرهاد را شاهنشاه ایران خطاب کند، باعث کدورت و نهایتاً جنگ بزرگ بن ایران و روم گردید، وقتی پومپه خبر قشون کشی فرهاد به روم را شنید، در ابتدا می‌خواست با ایران جنگ کند ولی پس از کمی تحقیق دانست که کار خطر ناکی است، بازایستاد ولی این مسئله بعداً موجب عهدنامه ای شد که طبق آن روم سه ایالت شرقی ترکیه و هفت شهر (کاپادوکیه را به ایران واگذار کرد) وقتی پومپه برای بار سوم به ایران آمد فرهاد از او خواست فرات سرحد دولتین باشد و او جواب مساعدی نداد و دیگر اینکه پومپه خواستار ایالات پارس و خوزستان از ایران بود، به همین دلیل وقتی پومپه برای بار سوم به روم برگشت و امپراتور روم شنید که مسئله ایران و روم به توافق قطعی نرسیده‌است سر او را از تنش جدا می‌کند(۶۳ پ. م)، فرهاد را دو پسرش مهرداد و اُرُدْ مسموم کردند(۵۷ پ. م)
مهرداد سوم چهاردهم ۵۷ پ. م ۵۶ پ. م مهرداد پس از پدر به تخت نشست ولی از جهت ظلم و ستمی که بر مردم روا می‌داشت، مردم بر او شوریدند و برادر کوچکترش اُرُدْ را به تخت نشاندند.
اُرُدْ دوم پانزدهم Orodesii.jpg ۵۶ پ. م ۳۶ پ. م نظم و سازماندهی به امور ایران، جنگ اول ایران و روم، فتح حران، کشته شدن کراسوس سردار رومی.
فرهادچهارم شانزدهم PhraatesIVProfile.jpg ۳۶ پ. م ۳۲ پ. م فرهاد چهارم همین که به تخت نشست ۷۸ برادر خود را از دم تیغ گذراند و حتی پدر خود اُرُدْ را که او را ملامت نمود نیز به قتل رسانید، از این تاریخ به بعد برادر کشی و قتل‌عام فامیل در خاندان اشکانی رواج یافت، در زمان او بود که آنتوان سردار رومی بهمراه یکصد هزار سرباز برای تسخیر ایران راه میفتد اما فرهاد او را شکستی مأیوس کننده می‌دهد و یکبار دیگر هم بهمراه دویست هزار قشون حمله می‌کند اما فرهاد آنها را در درّه‌های آذربایجان طوری آنها را به هلاکت می‌رساند که وقتی به روم بازمی‌گردند ۲۰ هزار سرباز بیش نبودند.
تیرداد دوم هفدهم ۳۲ پ. م ۳۰ پ. م در دوران او اتفاق مهمی رخ نداد، او را پسرش فرهاد و همسرش مسمومش کرده خود را پادشاه خواندند.
فرهاد پنجم هجدهم Coin of Phraates V of Parthia.jpg ۳۰ پ. م ۲م او بعد از مسموم کردن پدر بهمراه مادر به تخت نشست و امپراتور روم در شناسایی او اشکال کرد، بالاخره قرار شد که فرهاد کایوس را در جزیره ای در رود فرات ملاقات کند، و ابن مسئله دوستانه تسویه گردد. فرهاد چون مقام خود را متزلزل می‌دید در این ملاقات از ارمنستان صرفنظر کرده با این شرط عهدنامه صلحی منعقد نمود (۱ پ. م) اما چون مردم از او متنفر بودند بر او شوریدند و در نهایت مجلس مغستان رای به خلع شدن و کناره گیری وی از سلطنت دادند و بجای او مادر را به تخت نشاندند. (۲م)
ملکه موزا نوزدهم ۲م ۴م دو سالی بیش سلطنت نکرد ولی بعد فرهاد از زندان فرار کرده شورش کرده خود را پادشاه خواند.
فرهاد پنجم (فرمانروایی مجدد) بیستم ۴م ۶م دو سالی بیش سلطنت نکرد، مردم بر او شوریدند، خلعش کرده، بعد بکشتند.
ارد سوم بیست و یکم ۶م ۱۰م این شخص شاهزاده اشکانی بود پس از فرهاد به تخت نشست و چهار سال بعد در شکارگاهی کشته شد.
ونن یکم بیست و دوم ۱۰م ۱۲م بعد از اُرُدْ سوم، مغستان (مجلس امرأ و مغ‌ها) از امپراتور روم خواست که از پسرهای فرهاد کسی را روانه کند تا به تخت بنشیند و او ونن را فرستاد (رومی‌ها اسم او را ونوس نوشته‌اند) ونن چون به اخلاق رومی عادت کرده بود نتوانست سلطنت کند و بجای او اردوان به تخت نشست. (تقریباً ۱۶م=بعضی ۱۲ نوشته‌اند).
اردوان سوم بیست و سوم ArtabanusIIIParthiaCoinHistoryofIran.jpg ۱۲م ۴۰م پادشاه ماد و دست نشانده پارتی‌ها بود بعد تخت را ار ونن گرفت، ونن از ایران فرار کرده به طرف گرجستان رفت، پس از آن اردوان به تی بریُوس امپراتور روم نوشت که بسیار گزنده بود، و بعد به ارمنستان رفته ارشک پسر خود را به تخت آن مملکت نشاند. تی بریوس از نامه اردوان سخت خشمگین شد و یکی از پسرهای فرهاد را به ایران فرستاد تا جنگ خانگی در ایران درگیرد. اردوان هم به تلافی تی بریوس یک کشتار بزرگ مسیحی‌ها و یهودی‌ها را به راه انداخت و به همین دلیل مردم سلوکیه شورش بزرگی براه انداختند اما سخت شکست خوردند، تی بریوس هم گرجی‌ها را به شورش علیه اشکانیان تحریک کردو آنها ارشک را گرفته بکشتند، اردوان هم با سپاهی عازم ارمنستان شد ولی بهره‌مندی نیافت؛ به همین دلیل پارتی‌ها از او ناراضی گشته وی را خلع کردند و بجای او تیرداد را به تخت نشاندند، اردوان به گرگان رفت و پس از چندی موافقین او زیاد شدند و او وارد تیسفون گردیده، خود را شاهنشاه خواند، امپراتور روم چون اوضاع را چنین دید با عجله طالب صلح با ایران گردید و بموجب عهدنامه اردوان قبول کرد ارمنستان خارج از منطقه نفوذ ایران باشد، پس از آن باز پارتی‌ها از او ناراضی گشته، خلعش کردند، ولیکن طولی نکشید که باز دوباره به تخت برگشت و پس از چندی فوت نمود. (۴۰م)
تیرداد سوم بیست و چهارم ۳۲م ۳۶م در دوران خلع شدن اردوان چندی به تخت نشست و پس از آن کناره گیری کرد.
وردان یکم بیست و پنجم ۴۴م ۴۵م جنگ خانگی (دوران آشوب)
گودرز دوم بیست و ششم سکه گودرز دوم.jpg ۴۵م ۴۹م جنگ خانگی (دوران آشوب)
ونن دوم بیست و هفتم Vononesii.jpg ۴۹م ۵۱م جنگ خانگی (دوران آشوب)
سیناتروک دوم بیست و هشتم SanatrucesIICoinHistoryofIran.jpg ۵۱م ۵۴م چندی بیش سلطنت نکرد و به دست برادرش بلاش کشته شد.
بلاش یکم بیست و نهم VologasesI.jpgVologasesI.JPG ۵۴م ۷۷م در جنگ با عشیره دَها موفق شد.
پاکور یکم سی ام PacorusII.jpgCoin of Pacorus I of Parthia.jpg ۷۷م ۱۰۸م بهمراه اردوان سلطنت کرد، زمان فطرت بود که تا ۱۰۷ به طول انجامید.
اردوان چهارم سی و یکم ۱۰۸م ۱۱۰م بهمراه پاکور سلطنت کرد، زمان فطرت بود که تا ۱۰۷ به طول انجامید.
وردان دوم سی و دوم VardanesIICoinHistoryofIran.jpg ۱۱۰م ۱۱۲م جنگ خانگی
ونن سوم سی و سوم ۱۱۲م ۱۱۸م جنگ خانگی
پاکور دوم سی و چهارم سکه پاکور دوم اشکانی-مجموعه شخصی شهرام نگارشی.jpgپاکور دوم اشکانی.jpg ۱۱۸م ۱۲۱م جنگ خانگی
خسرو اول سی و پنجم OsroesICoinHistoryofIran.jpg ۱۲۱م ۱۲۹م جنگ تراژان امپراتور روم با ایران و عقب‌نشینی او، در این زمان روم مجبور شدبه مدت ۱۶ سال به ایران هرساله ۱ میلیون تالان نقره بپردازد. (این رقم خارج از توانایی دولت‌های آن زمان بود و احتمالاً اغراق‌آمیز است).
بلاش دوم سی و ششم ۱۲۸م ۱۴۱م جنگ خانگی
خسرو دوم سی و هفتم OsroesII.jpg ۱۴۱م ۱۴۷م جنگ خانگی
مهردادچهارم سی و هشتم ۱۴۷م ۱۵۶م جنگ خانگی
بلاش سوم (آغاز دو قسمت شدن حکومت اشکانیان) سی و نهم ۱۴۸م ۱۵۶م جنگ خانگی (باید در نظر داشت این وقایع در اوج کشتار و قتل و خونریزی پادشاهان خاندان اشکانی است)
ارد چهارم چهلم ۱۵۶م ۱۹۱م جنگ خانگی
بلاش چهارم چهل و یکم ۱۵۹م ۱۸۸م جنگ با رومیها، عقب‌نشینی سِپتیْمسِوِزْ امپراتور روم.
بلاش پنجم چهل و دوم Vologases VI .jpgCoin of Vologases V of Parthia.jpgVologases V Parthian silver coin.JPG ۱۸۸م ۲۰۸م جنگ خانگی
اردوان پنجم چهل و سوم KhvasakArtaban.jpg
Artabanusiv.jpg
۲۰۸م ۲۲۶م آمدن کاراکالا به ایران، شکست رومیها و تأدیه غرامت به دولت ایران، قیام اردشیر بابکان و انقراض دولت اشکانی.
بلاش ششم چهل و چهارم
Vologases VI .jpg
۲۱۶م ۲۲۱م چندی پس از پدر فرمانده شورشیان علیه دولت اردشیر بابکان بود.
ارتاوازد یکم چهل و پنجم ۲۲۱م ۲۳۴م پادشاه ارمنستان بود.
ارتاوازد دوم (پایان حکومت دو قسمتی اشکانیان) چهل و ششم ۲۳۴م ۲۴۸م پادشاه ارمنستان بود و از شاپور یکم ساسانی شکست خورد.