سپیدان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اردکان
اردکان
Ardekan-e-Fars.JPG
کشور  ایران
استان فارس
شهرستان سپیدان
بخش مرکزی
نام(های) دیگر سپیدان
نام(های) قدیمی پارتاکنا- آرتاکن
سال شهرشدن ۱۳۳۲
مردم
جمعیت ۸۹٬۲۱۲[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۲۲۰۰–۲۳۰۰ متر
اطلاعات شهری
شهردار عبدالمطلب رهنما
ره‌آورد حلواي سوهان (حلوايي خاص اردكان)،آش كارده ، گردو،
پیش‌شماره تلفنی 071
تابلوی خوش‌آمد به شهر

اردکان مرکز شهرستان سپیدان در استان فارس در جنوب ایران است که با مساحتی حدود ۳۷۵ هکتار در هفتاد کیلومتری شمال‌غرب شیراز در مسیر شیراز-یاسوج واقع شده است. این شهر که با ارتفاع ۲۲۰۰ تا ۲۳۰۰ متری از سطح دریا در دره‌ای میان کوه‌های زاگرس جنوبی واقع شده، به دلیل دریافت بارش سالانه زیاد، در زمستان پربرف و در تابستان پرآب است؛ بنابراین در زمستان به خاطر ورزش‌های زمستانی و در تابستان به دلیل وجود آبشارها و رودخانه‌های مفرح مورد توجه اهالی جنوب کشور به خصوص مردم شیراز قرار می‌گیرد.

زبان (گویش اردکانی)[ویرایش]

زبان و گویش در شهرستان سپیدان عمدتاً گویش اردکانی و زبان پهلوی است. شهر اردکان و تعدادی از روستاهای قدیمی این شهرستان دارای لهجه کهنی از زبان فارسی "گویش اردکانی"هستند که این لهجه در بخشی گسترده‌ای از فارس در زمان ساسانیان رایج بوده است. مردم این شهر بعضاً گویش خاص و منحصر به فردی دارند که مشابه آن در کشور به سختی یافت می‌شود و برگرفته از فارسی پهلوی است، از نکات بسیار جالب این است که این گویش تنها در شهر اردکان -مرکز این شهرستان- وجود دارد و با فاصله‌ای اندکی از این شهر، زبان لری می‌شود. سایر روستاهایی که در منطقه سپیدان به گویش اردکانی صحبت می‌کنند، عبارتند از: بهرغان، ابنو، دالین، خلار، خوشمکان، و... علاوه بر منطقه سپیدان، مکان‌های دیگری نیز وجود دارند که به این گویش و زبان صحبت می‌کنند، نظیر: روستای دشتک در کامفیروز، روستای گاوکشک و پاپون در کازرون، بهبهان. پراکندگی این زبان در مناطقی از فارس شاید نشان دهنده این باشد که زمانی زبان رایج در منطقه بوده است.


چند مثال و لغت از این گویش:[نیازمند منبع]

اردکانی فارسی تلفظ
مِشاتم می‌توانم Meshatom
مِشاتت می‌توانی Meshatot
مشاتش می‌تواند Meshatosh
مشاتمو می‌توانیم Meshatmoo
مشاتتو می‌توانید Meshattoo
مشاتشو می‌توانند Meshatshoo
موسکا می‌خواهیم Moveska
شسکا میخواهد Sheska
مسکا میخواهم Meska
تسکا میخواهی Teska
موسکا میخواهیم Mouska
توسکا میخواهید Touska
شوسکا میخواهند Shouska
اوسو بگیر Osoo
سیل نگاه کردن Seil
چارخ کفش Charokh
گرده نان Gerde
جومَ لباس Joma
کَتَک صندوقچه بزرگ katak
سووَ نردبان sova
هُنِه جایی قرار بده honeh
نَسِه نگذار nase

آب و هوا[ویرایش]

ایستگاه هواشناسی سینوپتیک شهر اردکان در سال ۱۳۸۳ تأسیس شد و از آن زمان تا کنون وضعیت آب و هوایی این شهر به صورت خودکار ثبت می‌شود. در این مدت (۱۳۸۳ تا ۱۳۹۰) مشخصات اقلیمی شهر اردکان بدین گونه ثبت شده است:[۲][دقیق بیان نشده]

پارامتر فروردین اردیبهشت خرداد تیر مرداد شهریور مهر آبان آذر دی بهمن اسفند سالانه
متوسط دمای روزانه ۱۱٫۳ ۱۷٫۴ ۲۲٫۹ ۲۶٫۲ ۲۶٫۱ ۲۳٫۳ ۱۸٫۷ ۱۱٫۹ ۶٫۱ ۳ ۳٫۱ ۸ ۱۴٫۸
میانگین دمای کمینه ۶٫۳ ۱۲٫۲ ۱۷٫۲ ۲۰٫۴ ۲۰٫۶ ۱۷٫۷ ۱۳٫۲ ۷٫۳ ۱٫۷ ۱٫۳- ۱- ۳٫۲ ۹٫۸
میانگین دمای بیشینه ۱۶٫۲ ۲۲٫۷ ۲۸٫۷ ۳۲٫۱ ۳۱٫۵ ۲۸٫۹ ۲۴٫۲ ۱۶٫۴ ۱۰٫۵ ۷٫۳ ۷٫۲ ۱۲٫۸ ۱۹٫۹
رکورد دمای کمینه ۲٫۸- ۲٫۴ ۱۰٫۲ ۱۴٫۲ ۱۷٫۲ ۱۲٫۴ ۶٫۶ ۲٫۲- ۸٫۶- ۱۵٫۵- ۱۱٫۴- ۵٫۸- ۱۵٫۵-
رکورد دمای بیشینه ۲۲٫۸ ۳۰٫۶ ۳۴٫۲ ۳۶٫۴ ۳۵٫۴ ۳۲٫۴ ۲۸٫۶ ۲۴٫۸ ۲۰٫۲ ۱۸٫۴ ۱۶٫۴ ۲۳٫۸ ۳۶٫۴
تعداد روزهای بارانی ۱۰ ۲ ۰ ۰ ۰ ۱ ۰ ۵ ۶ ۹ ۱۲ ۸ ۵۴
مجموع بارش (میلی‌متر) ۸۸ ۸٫۵ ۱ ۰٫۲ ۰٫۲ ۲٫۷ ۰٫۲ ۶۹٫۲ ۱۲۱٫۲ ۱۳۷٫۴ ۱۵۵٫۵ ۹۴٫۴ ۶۷۸٫۳
ارتفاع برف تجمعی (سانتی‌متر) ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۱ ۱۶ ۷۵ ۶ ۹۷
میانگین رطوبت نسبی ۴۹ ۳۷ ۲۶ ۲۶ ۲۵ ۲۷ ۲۹ ۴۶ ۵۲ ۵۴ ۶۰ ۴۸ ۴۰
تعداد روز یخبندان ۱ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۰ ۱ ۱۰ ۲۱ ۱۹ ۶ ۵۸

یکی از ویژگی‌های آب و هوایی شهراردکان بارش‌های بسیار شدیدی است که در فصول بارش در مدت زمان کوتاه رخ می‌دهد و در زمستان به صورت برف بسیار سنگین به وقوع می‌پیوندد. برای مثال می‌توان به بارش ۲۰۰ میلیمتری بهمن ۱۳۹۰ اشاره کرد که در ۱۱ و ۱۲ بهمن در ظرف مدت ۳۶ ساعت انجام شد.[۳][دقیق بیان نشده] و در مرکز شهر ۸۰ سانتی‌متر و در مناطق کوهستانی ۱۵۰ سانتی‌متر برف به زمین نشست و موجب قطع شبکه برق و بسته شدن بسیاری از راه‌های روستایی شهرستان شد[۴][پیوند مرده] هم چنین در جریان توفان برفی بهمن ۱۳۵۰ به گفته روزنامه اطلاعات شهر اردکان و روستاهای اطراف آن (از جمله دهستان کمهر) از جمله مناطقی بودند که بیشترین تأثیر را بر اثر بوران متحمل شدند و هزاران نفر از اهالی منطقه در زیر حجم عظیم برف مدفون شدند.[۵]

دیدنی‌ها[ویرایش]

شهر اردکان، چه در تابستان و چه در زمستان، دارای جاذبه‌های فراوان توریستی و گردشگری است. در تابستان با آب‌وهوای خنک و باغ‌ها و رود و چشمه‌های فراوان، و در زمستان با سپیدی زیبای برف و پیست اسکی، پذیرای گردشگران است. ازجمله مناطق گردشگری که در اطراف این شهر قرار گرفته‌اند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • چله‌گاه
  • امامزاده‌ها: سید نورالدین علی غازی علوی در محله مُلا، امامزاده سید فخرالدین در محله مُلا، امامزاده سید میراحمد در محلهٔ پس‌آس و نقاط دیدنی از جنگل‌های نیمه‌انبوه


جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.