زبان بوسنیایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
بوسنیایی
bosanski / босански
بیان [bɔ̌sanski:]
زبان بومی دربوسنی
قومیتمردم بوسنیایی
مردم بوسنی
شمار گویشوران
۲٫۵–۳ میلیون  (۲۰۰۸)[۱]
خط لاتین (الفبای گاج)
الفبای سیریلیک (الفبای ووک)
بریل یوگوسلاو
در گذشته:
خط عربی (عربیکا)
سیریلیک بوسنیایی (بوسانچیکا)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 بوسنی و هرزگوین
 مونته‌نگرو
زبان اقلیت
شناخته‌شده در
کدهای زبان
ایزو ۱–۶۳۹bs
ایزو ۲–۶۳۹bos
ایزو ۳–۶۳۹bos
گلاتولوگbosn1245[۲]
زبان‌شناسیبخشی از زبان صربی‌کرواتی
{{{mapalt}}}
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

زبان بوسنیایی (به بوسنیایی: bosanski jezik) یک زبان هندواروپایی و هموند شاخه جنوبی زبان‌های اسلاوی است. این زبان توسط بوسنیایی‌ها (مسلمانان بوسنی و بوسنیایی‌نژادها) به‌کار می‌رود و بیشتر در بوسنی و هرزگوین و منطقه مسلمان‌نشین سانجاک (در صربستان و مونته‌نگرو) رواج دارد. بوسنیایی یکی از گونه‌های معیار گروه صربی-کرواتی (اسلاوی جنوب مرکزی) است و گویشوران زبان‌های این گروه، یعنی صربی، کرواتی، مونته‌نگرویی و بوسنیایی به‌طور چهارجانبه زبان هم را می‌فهمند.

دبیرهٔ بوسنیایی مبنی بر الفبای لاتین است. الفبای سیریلیک نیز پذیرفته شده‌است که بیشتر در گذشته کاربرد داشته و امروزه به ندرت به‌کار می‌رود. وام‌واژه‌های فراوانی از زبان‌های عربی، فارسی و ترکی عثمانی به دلیل تعاملات فرهنگی و تاریخی در طول زمان به این زبان راه یافته‌است.[۳][۴][۵]

زبان بوسنیایی و دو زبان کشورهای همسایه آن یعنی صربستان و کرواسی و مونته‌نگرو یعنی زبان‌های صربی و کرواتی دارای اشتراک‌ها و تفاوت‌هایی در بیان و نوشتار هستند، اما اشتراک این سه زبان به حدی است که با دانستن یکی از آن‌ها می‌توان به راحتی با مردمان سه کشور دیگر نیز سخن و ارتباط برقرار کرد.

گویش‌ها[ویرایش]

زبان بوسنیایی شامل ۵ گویش است که عبارت‌اند از بوسنیایی شرقی، بوسنیایی غربی، هرزگوینی شرقی، هرزگوینی غربی و سنجاکی که درمیان بوسنیایی‌های سنجاک متداول است.[۶]

نوشتار[ویرایش]

در طول تاریخ چهار خط برای نوشتار بوسنیایی کاربرد داشته‌است. در قرون وسطی بوسنیایی به سیریلیک بوسنیایی (یا بوسانچیکا) نوشته می‌شد که به‌طور گسترده‌ای در بوسنی و هرزگوین امروزی و مناطق هم‌مرز در کرواسی امروزی (دالماسی جنوبی و مرکزی و دوبروونیک) استفاده می‌شد. با ورود اسلام به ایالت بوسنی، بوسانچیکا ابتدا در میان نخبگان بوسنیایی و سپس در میان عموم مردم با خط عربی موسوم به عربیکا جایگزین شد و امروزه کاملاً منسوخ شده‌است.

عربیکا بین قرون ۱۵ و ۱۹ مورد استفاده قرار می‌گرفت. پیش از جنگ جهانی اول مسلمانان بوسنیایی تلاش‌های برای اتخاذ عربیکا به عنوان الفبای سوم رسمی بوسنیایی در کنار لاتین و سیریلیک انجام شد که به نتیجه نرسید. از عربیکا به غیر از ادبیات، در مدارس دینی و امور حکومتی نیز استفاده می‌شد.

امروزه بوسنیایی به دو الفبای سیریلیک و لاتین نوشته می‌شود. در بوسنی و هرزگوین هر دو الفبا برای نوشتار بوسنیایی به رسمیت شناخته شده‌اند، اما در عمل از سیریلیک بیشتر در جمهوری صرب بوسنی و از لاتین بیشتر در فدراسیون بوسنی و هرزگوین استفاده می‌شود.[۷]

الفباهای بوسنیایی به شرح زیرند:

لاتین A B C Č Ć D Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š T U V Z Ž
سیریلیک A Б Ц Ч Ћ Д Џ Ђ Е Ф Г Х И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Ш Т У В З Ж
عربی آ ب ڄ چ ڃ د ج ه ف غ ح اٖی ی ق ل ڵ م ن ںٛ ۉ پ ر س ش ت ۆ و ز ژ

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "Accredited Language Services: An Outline of Bosnian Language History". Accredited Language Services. Archived from the original on 1 August 2016. Retrieved 12 August 2012.
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "بوسنیایی معیار". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  3. Algar, Hamid (2 July 1994). Persian Literature in Bosnia-Herzegovina. Journal of Islamic Studies. Oxford. pp. 254–68. |access-date= requires |url= (help)
  4. Balić, Smail (1978). Die Kultur der Bosniaken, Supplement I: Inventar des bosnischen literarischen Erbes in orientalischen Sprachen. Vienna: Adolf Holzhausens, Vienna. p. 111. |access-date= requires |url= (help)
  5. Balić, Smail (1992). Das unbekannte Bosnien: Europas Brücke zur islamischen Welt. Cologne, Weimar and Vienna: Bohlau. p. 526. |access-date= requires |url= (help)
  6. «بوسنیایی». دانشنامه بزرگ اسلامی.
  7. Ronelle Alexander (15 August 2006). Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary. Univ of Wisconsin Press. pp. 1–2. ISBN 978-0-299-21193-6.
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Bosnian language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۲۸ مارس ۲۰۰۸