زبان تاتاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تاتاری
татар теле / tatar tele / تاتار تيلی
سخن‌گویان روسیه, جمهوری‌های پس از فروپاشی شوروی سال تدوین 2002
کل سخن‌گو 6.5 میلیون
خانواده‌های زبانی زبان‌های ترکی
رسم‌الخط الفبای سیریلیک, الفبای لاتین, الفبای عربی
وضعیت رسمی
زبان رسمی در  تاتارستان (روسیه)
تنظیم کننده انستیتیوی زبان، ادبیات و هنر آکادمی علوم جمهوری تاتارستان
کدهای زبان
ISO 639-1 tt
ISO 639-2 tat
ISO 639-3 tat

تاتاری (سیریلیک: татарча، خط لاتین: tatarça، خط عربی: طاطارچا) زبانی از خانواده زبان‌های ترکی است که مردم تاتار به آن سخن می‌گویند. عده تاتار زبان‌های دنیا حدود هفت میلیون نفر است.

تاریخ[ویرایش]

زبان تاتاری امروزه بازمانده زبان‌های منقرض شده قبچاق یا شاخه شمال‌غربی زبان‌های ترکی و بلغاری باستانی است. این زبان تا حد زیادی از زبان‌های قفقازی و اسلاو تأثیر پذیرفته است. زبان‌های ترکی از اصل یکسانی منشعب شده‌اند و دسته‌های متعددی دارند که قبچاقی یکی از آن‌هاست.

پراکندگی جغرافیایی[ویرایش]

زبان تاتاری در روسیه، آسیای میانه و جمهوری خودمختار تاتارستان روسیه و نیز قزاقستان گویشورانی دارد. همچنین زبان تاتاری در میان اقلیت‌های تاتار ساکن در کشورهای اوکراین، ترکیه، لهستان، فنلاند و چین نیز رایج است.

بعلاوه تاتاری زبان مادری حدود چهارصد هزار نفر از باشقیرها که بیشتر در شهر اوفا زندگی می‌کنند، نیز می‌باشد. اینان باشقیری زبانانی هستند که در اثر همنشینی و همجواری با تاتارها زبان بومی خود را بتدریج کنارگذاشته و تاتار زبان شده‎اند.

براساس سرشماری سال ۲۰۰۲ روسیه حدود ۹۴٪ از تاتارهای جمهوری تاتارستان و حدود ۷٪ از اقوام دیگر ساکن این جمهوری تاتاری می‌دانند.[۱] بیش از 94% تاتار تباران، زبان تاتاری را نیز می‌دانند.[۲]

زبان تاتاری گویش‌های متعددی را شامل می‌شود.

نوشتار[ویرایش]

زبان تاتاری در گذشته به الفباهای گوناگونی نوشته می‌شده ولی امروز خط سیریلی تاتاری برای این زبان کاربرد دارد. پیشتر خطوطی مانند خط اورخون، الفبای اسکی املا (بر مبنای الفبای فارسی از خط عربی) و الفبای لاتینی نیز برای آن بکار می‌رفته. تاتارها تا 1920 زبان خود را با الفبای اسکی املا به کتابت در می‌آوردند. پس از آن لاتین نویسی و سپس سیریل نویسی برای زبانشان رایج شد.[۳] امروزه خط دیگری نیز بصورت لاتینی برای این زبان در کنار خط سیریلی استفاده میشود که شبیه الفبای ترکی استانبولی است.

ویژگی‌های زبان[ویرایش]

مانند تمام زبان‌های شاخه ترکی از خانواده آلتایی، زبان تاتاری نیز یک زبان پیوندی است. به این معنا که از پسوندهای اضافه شونده به ماده اصلی کلمه معانی جدید ساخته می‌شود و کلمات صرف نمی‌شوند. ریشه واژگان تاتاری-ترکی است اما این زبان، تاثیرهای زیادی را از زبان‌های اورالی حاشیه رودخانه ولگا و همچنین از زبان عربی، زبان فارسی و زبان روسی پذیرفته است.[۴]

نمونه واژگان[ویرایش]

  • äye – آری
  • yuq – نه
  • isänme(sez)/sawmı(sız) – سلام
  • sälâm – سلام (دوستانه)
  • sau bul(ığız)/xuş(ığız) – خداحافظ
  • zínhar öçen – لطفاً
  • räxmät – سپاسگزارم
  • ğafu it(egez) – معذرت میخواهم
  • min – من
  • sin – تو (sg.)
  • ul – او
  • bez – ما
  • sez – شما
  • alar – ایشان
  • millät – ملت
  • İngliz(çä) – انگلیسی

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]