زبان خانتی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خانتی
хӑнты ясӑӈ khănty yasăņ
سخن‌گویان Flag of Russia.svg روسیه
منطقه Flag of Yugra.svg خانتی-مانسی
کل سخن‌گو 12,000
خانواده‌های زبانی
کدهای زبان
ISO 639-1 هیچکدام
ISO 639-2
ISO 639-3 kca

زبان خانتی از زبان‌های اورالی رایج در کشور روسیه است که در منطقه خانتی-مانسی و یامالو-ننتس، در حدود دوازده هزار نفر گویشور دارد.

دسته بندی زبانی[ویرایش]

زبان خانتی بهمراه زبان مانسی که نزدیکی زیادی با آن دارد و نیز زبان مجاری در یک دسته قرار دارد. این زبان از خانواده زبان‌های اورالی و در زیرگروه زبان‌های فین‌واوگری بوده و از دسته زبان‌های اوگری می‌باشد.

گویش‌ها[ویرایش]

زبان خانتی با وجود کمی گویشورانش، گویش ها و لهجه های نسبتاً فراوانی دارد. در تمام مناطق گوناگونی که این زبان گویشورانی دارد گویش ها هم متفاوت است. این تفاوت گویشی در سه بخش گویش های شمالی، غربی و شرقی تقسیم بندی می‌شود. بخش غربی شامل گویش های مناطق سالخارد، رود اب و ایرتیش بوده و گویش های شرقی این زبان در سورگوت رایج است. تمامی این گویش ها از دید آواشناسی و تک‌واژشناسی و واژگان با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند. گویش‌های شمالی با این دو دسته تفاوت فاحش تری داشته و تقریباً قابل فهم نیست.

نوشتار[ویرایش]

نوشتار زبان مانسی ابتدا به خط لاتین بوده و بعدها استفاده از خط لاتین برای این زبان منسوخ شده و خط سیریلیک جای آن را گرفته است. آغاز نوشتار به این زبان با خط لاتین در حدود 1931 میلادی بوده و بعدها در سال‌های 1958 به خط سیریلیک تغییر یافت و در نهایت در سال 2000 میلادی در آن گونه سیریلی اصلاحاتی پدید آمد که به خط کنونی زبان خانتی منجر شد.

خط سیریلیک نسخه 2000 میلادی

А а Ӓ ӓ Ӑ ӑ Б б В в Г г Д д Е е
Ё ё Ә ә Ӛ ӛ Ж ж З з И и Й й К к
Қ қ Л л Ӆ ӆ Ԓ ԓ М м Н н Ң ң Ӈ ӈ
О о Ӧ ӧ Ө ө Ӫ ӫ П п Р р С с Т т
У у Ӱ ӱ Ў ў Ф ф Х х Ҳ ҳ Ц ц Ч ч
Ҷ ҷ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Є є
Є̈ є̈ Ю ю Ю̆ ю̆ Я я Я̆ я̆

سیریلیک (نسخه 1958)

А а Ӓ ӓ Б б В в Г г Д д Е е Ё ё
Ә ә Ӛ ӛ Ж ж З з И и Й й К к Ӄ ӄ
Л л Л’ л’ М м Н н Ӈ ӈ О о Ӧ ӧ Ө ө
Ӫ ӫ П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ Ф ф
Х х Ц ц Ч ч Ч’ ч’ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы
Ь ь Э э Ю ю Я я

خط لاتین (1931–1937)

A a B в D d E e Ә ә F f H h Һ һ
I i J j K k L l Ļ ļ Ł ł M m N n
Ņ ņ Ŋ ŋ O o P p R r S s Ş ş S̷s
T t U u V v Z z Ƶ ƶ Ƅ ƅ

دستور زبان[ویرایش]

این زبان مانند سایر زبان های اورالی یک زبان پیوندی است و از نظر دستوری مشابهتی با زبان های هندواروپایی نداشته و وند ها مفاهیم جدید ایجاد می کنند و در نتیجه ستاک اصلی واژه ها صرف نمی‌شوند.

واژگان[ویرایش]

واژه در زبان خانتی دارای سه سطح مفرد، مثنی و جمع است، حالت های مفعولی معه، مفعولی له و مفعولی فیه نیز در این زبان وجود دارد. برای نمونه:

گاو من :məsem

دو گاو من:məsemən

گاوهای من:məsew

دوتا از گاوهای ما:məstatən

دو گاو ما:məsŋətuw

ضمائر[ویرایش]

ضمائر در زبان خانتی شامل ضمائر شخصی، ضمائر اشاره و ضمائر پرسشی می باشند. ضمیرها نیز دارای تثنیه هستند. برای نمونه:

ضمائر شخصی[ویرایش]

مفرد مثنی جمع
اول شخص ma min muŋ
دوم شخص naŋ nən naŋ
سوم شخص tuw tən təw

ضمائر اشاره[ویرایش]

tamə "این"

tomə "آن"

tam xot "آن خانه"

ضمائر پرسشی[ویرایش]

xoy : چه کسی؟

muy: چه چیز؟

شمارگان[ویرایش]

عددها در زبان خانتی و رابطه و همبستگی آنها با مجاری:

# خانتی فنلاندی مجاری
1 yit, yiy yksi egy
2 katn, kat kaksi kettő, két
3 xutəm kolme három
4 nyatə neljä négy
5 wet viisi öt
6 xut kuusi hat
7 tapət seitsemän hét
8 nəvət kahdeksan nyolc
9 yaryaŋ (short of ten?) yhdeksän kilenc
10 yaŋ kymmenen tíz
20 xus kaksikymmentä húsz
30 xutəmyaŋ (3 tens) kolmekymmentä harminc
40 nyatəyaŋ (4 tens) neljäkymmentä negyven
100 sot sata száz

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Khanty language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲ آوریل ۲۰۱۲).


پیوند به بیرون[ویرایش]