زبان خانتی

خانتی
хӑнты ясӑӈ khănty yasăņ
سخن‌گویان	روسیه
منطقه	خانتی-مانسی
کل سخن‌گو	12,000
خانواده‌های زبانی	اوگری خانتی
کدهای زبان
ISO 639-1	هیچکدام
ISO 639-2	–
ISO 639-3	kca

زبان خانتی از زبان‌های اورالی رایج در کشور روسیه است که در منطقه خانتی-مانسی و یامالو-ننتس، در حدود دوازده هزار نفر گویشور دارد.

دسته بندی زبانی

زبان خانتی بهمراه زبان مانسی که نزدیکی زیادی با آن دارد و نیز زبان مجاری در یک دسته قرار دارد. این زبان از خانواده زبان‌های اورالی و در زیرگروه زبان‌های فین‌واوگری بوده و از دسته زبان‌های اوگری می‌باشد.

گویش‌ها

زبان خانتی با وجود کمی گویشورانش، گویش ها و لهجه های نسبتاً فراوانی دارد. در تمام مناطق گوناگونی که این زبان گویشورانی دارد گویش ها هم متفاوت است. این تفاوت گویشی در سه بخش گویش های شمالی، غربی و شرقی تقسیم بندی می‌شود. بخش غربی شامل گویش های مناطق سالخارد، رود اب و ایرتیش بوده و گویش های شرقی این زبان در سورگوت رایج است. تمامی این گویش ها از دید آواشناسی و تک‌واژشناسی و واژگان با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند. گویش‌های شمالی با این دو دسته تفاوت فاحش تری داشته و تقریباً قابل فهم نیست.

نوشتار

نوشتار زبان مانسی ابتدا به خط لاتین بوده و بعدها استفاده از خط لاتین برای این زبان منسوخ شده و خط سیریلیک جای آن را گرفته است. آغاز نوشتار به این زبان با خط لاتین در حدود 1931 میلادی بوده و بعدها در سال‌های 1958 به خط سیریلیک تغییر یافت و در نهایت در سال 2000 میلادی در آن گونه سیریلی اصلاحاتی پدید آمد که به خط کنونی زبان خانتی منجر شد.

خط سیریلیک نسخه 2000 میلادی

А а	Ӓ ӓ	Ӑ ӑ	Б б	В в	Г г	Д д	Е е
Ё ё	Ә ә	Ӛ ӛ	Ж ж	З з	И и	Й й	К к
Қ қ	Л л	Ӆ ӆ	Ԓ ԓ	М м	Н н	Ң ң	Ӈ ӈ
О о	Ӧ ӧ	Ө ө	Ӫ ӫ	П п	Р р	С с	Т т
У у	Ӱ ӱ	Ў ў	Ф ф	Х х	Ҳ ҳ	Ц ц	Ч ч
Ҷ ҷ	Ш ш	Щ щ	Ъ ъ	Ы ы	Ь ь	Э э	Є є
Є̈ є̈	Ю ю	Ю̆ ю̆	Я я	Я̆ я̆

سیریلیک (نسخه 1958)

А а	Ӓ ӓ	Б б	В в	Г г	Д д	Е е	Ё ё
Ә ә	Ӛ ӛ	Ж ж	З з	И и	Й й	К к	Ӄ ӄ
Л л	Л’ л’	М м	Н н	Ӈ ӈ	О о	Ӧ ӧ	Ө ө
Ӫ ӫ	П п	Р р	С с	Т т	У у	Ӱ ӱ	Ф ф
Х х	Ц ц	Ч ч	Ч’ ч’	Ш ш	Щ щ	Ъ ъ	Ы ы
Ь ь	Э э	Ю ю	Я я

خط لاتین (1931–1937)

A a	B в	D d	E e	Ә ә	F f	H h	Һ һ
I i	J j	K k	L l	Ļ ļ	Ł ł	M m	N n
Ņ ņ	Ŋ ŋ	O o	P p	R r	S s	Ş ş	S̷s
T t	U u	V v	Z z	Ƶ ƶ	Ƅ ƅ

دستور زبان

این زبان مانند سایر زبان های اورالی یک زبان پیوندی است و از نظر دستوری مشابهتی با زبان های هندواروپایی نداشته و وند ها مفاهیم جدید ایجاد می کنند و در نتیجه ستاک اصلی واژه ها صرف نمی‌شوند.

واژگان

واژه در زبان خانتی دارای سه سطح مفرد، مثنی و جمع است، حالت های مفعولی معه، مفعولی له و مفعولی فیه نیز در این زبان وجود دارد. برای نمونه:

گاو من :məsem

دو گاو من:məsemən

گاوهای من:məsew

دوتا از گاوهای ما:məstatən

دو گاو ما:məsŋətuw

ضمائر

ضمائر در زبان خانتی شامل ضمائر شخصی، ضمائر اشاره و ضمائر پرسشی می باشند. ضمیرها نیز دارای تثنیه هستند. برای نمونه:

ضمائر شخصی

	مفرد	مثنی	جمع
اول شخص	ma	min	muŋ
دوم شخص	naŋ	nən	naŋ
سوم شخص	tuw	tən	təw

ضمائر اشاره

tamə "این"

tomə "آن"

tam xot "آن خانه"

ضمائر پرسشی

xoy : چه کسی؟

muy: چه چیز؟

شمارگان

عددها در زبان خانتی و رابطه و همبستگی آنها با مجاری:

#	خانتی	فنلاندی	مجاری
1	yit, yiy	yksi	egy
2	katn, kat	kaksi	kettő, két
3	xutəm	kolme	három
4	nyatə	neljä	négy
5	wet	viisi	öt
6	xut	kuusi	hat
7	tapət	seitsemän	hét
8	nəvət	kahdeksan	nyolc
9	yaryaŋ (short of ten?)	yhdeksän	kilenc
10	yaŋ	kymmenen	tíz
20	xus	kaksikymmentä	húsz
30	xutəmyaŋ (3 tens)	kolmekymmentä	harminc
40	nyatəyaŋ (4 tens)	neljäkymmentä	negyven
100	sot	sata	száz

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Khanty language»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲ آوریل ۲۰۱۲).

پیوند به بیرون

• Khanty Language
• Omniglot
• Documentation of Eastern Khanty
• Ethnologue
• Khanty Language and People
• Brief Khanty Demography، History & Socioeconomy
• Khanty Bibliographical Guide