زبان تاتی قفقاز
| تاتی زوهون پارسی |
||
|---|---|---|
| گویشگاهها: | در جمهوری آذربایجان، داغستان روسیه، اسراییل، و تا حدودی آمریکا. | |
| شمار گویشوران: | — | |
| خانواده: | هندواروپایی زبانهای هند و ایرانی زبانهای ایرانی زبانهای ایرانی غربی زبانهای ایرانی جنوب غربی پارسیک تاتهای مسلمان تاتی |
|
| کد زبان | ||
| ISO 639-1: | هیچ | |
| ISO 639-2: | — (B) | ttt
lingua=58-AAC-g (T) |
| ISO 639-3: | – | |
|
||
| یادداشت: این صفحه ممکن است دارای کدهای یونیکد باشد. | ||
زبان تاتی قفقاز گویشی از زبانهای جنوب غربی ایرانی و فارسیتبار است. آن را گاه به عنوان گویشی از فارسی نیز به شمار آوردهاند. تاتهای قفقاز در شمال شرقی جمهوری آذربایجان و روسیه (به ویژه داغستان) به این زبان سخن میگویند. لهجه تاتی یهودی نیز از شاخههای گویش تاتی است و جوهوری نامیده میشود. بیشتر سخنوران این لهجه از تاتی از جمهوری آذربایجان به اسراییل مهاجرت کردهاند.
محتویات |
[ویرایش] پیشینه
زبان تاتی که زبان تاتهای قفقاز می باشد را زبان بازماندگان سپاهیان ساسانی دوران انوشیروان دانسته اند[۱].این زبان که از شاخه جنوب غربی و نزدیک به فارسی دانسته شده در احسن التقاسیم مقدسی نام آن بعنوان آرانی یادش ده و مقدسی خاطرنشان ساخته که زبانشان با دری خراسانیان یکی است و فقط در برخی حروف با یکدیگر اختلاف دارند[۲].بنظر می سد در گذشته محدوده زبان تاتی در منطقه قفقاز بسیار بزرگتر بوده باشد و باتوجه به حکومت طولانی مدت شروانشاهان که حامی زبان فارسی در قفقاز بودند و تا زمان صفویان بر منطقه استیلا داشتند احتمالا این زبان رشد و گشترش بیشتی داشته است.این زبان در سال ۱۹۰۱ بیش از ۱۳۵٫۰۰۰ نفر گویشور داشته است[۳].امروزه با وجود چندین برابر شدن جمعیت منطقه قفقاز زبان تاتی قفقازی تنها ۲۳٫۰۰۰ گویشور دارد[۴].این زبان که در آذربایجان به نفع ترکی آذربایجانی بشدت درحال عقب نشینی است از سوی یونسکو در فهرست زبانهای در خطر جای گرفت[۵].
[ویرایش] گویشوران
- این را نیز ببینید: تاتهای قفقاز
گویشوران زبان تاتی به سه دسته تقسیم می شوند که سه لهجه مجزا نیز برای خود داند:
-
- تات های مسلمان که در آبشوران، خيزين، دوهچي و برخی نواحی مجاور آن زندگی می کنند و مسلمان می باشند.
- تات های یهودی که که بیشتر آنان به اسرائیل مهاجرت نموده اند و به زبان تاتی سخن می گویند.این افراد خود را "داغ جودی" یا "یهودی کوهستان" می نامند و سرزمین اصلی شان داغستان روسیه است.
- تات های مسیحی: یا تات های ارمنی که در روستاهاي ماتراسه و بخش اسماعيللي و روستاي كيلوز و بخش دوهچي و ارتاشِن و قوبا و برخی نواحی دیگر بسر می برند.این دسته از تات ها مسیحی مذهب هستند و گاهی آنان را تات های ارمنی نیز می نامند.
[ویرایش] ویژگیهای دستوری
آواشناسی تاتی قفقاز همان سیستم آوایی فارسی معیار است و تنها یک مصوت "ü" در این زبان وجود دارد که اینهم در برخی لهجه ها و گویش های فارسی مانند گویش دزفولی, گویش شوشتری, لهجه قزوینی, گویش بروجردی وجود دارد.گویش تاتی قفقاز جنس دستوری ندارد و علامت جمع در پایان کلمه بصورت "ها" با تلفظ "ho" میآید(نمونه xune-ho که بمعنی خانه هاست) .ترکیب اضافه بگونه ای است که جای مضاف و مضاف الیه گاهی عوض می شود(xune'y bebe بعمنی خانه پدر).
[ویرایش] ضمائر و شناسه های فاعلی
| ضمیر شخصی | شناسه مضارع | شخص |
|---|---|---|
| men | üm | من |
| tü | i | تو |
| u | ü | او |
| imu | im | ما |
| išmu | it | شما |
| išu | ut | ایشان |
[ویرایش] نمونه های زبانی
نمونه ای از نحو و واژگان تاتی قفقاز و معادل فارسی آنان[۶]:
| تاتی قفقاز | فارسی |
|---|---|
| mi-bof-um | می بافم |
| boft-um | بافتم |
| bofte-bošum | بافته باشم |
| čoy ovurde zen | زنی که چای آورده |
| az diy'e mun migüraštani | از دِه ما که میگذشتی |
| ye | یک |
| xišten | خویشتن |
| xune-xube | خانه خوب |
| ču | چوب |
| kuf | بکوب |
[ویرایش] پیوند به بیرون
- ایرانی زبانان اران، گذشته و آینده، دکتر داریوش افروز اردبیلی
- Tat language، از اتنولوگ
- Language Map of Azerbaijan.
- نمونه ای آهنگ جوهورو (تاتی یهودیان قفقاز)
[ویرایش] منابع
- ↑ دکتر یحیی ذکا آراني خواهر زبان آذري پایگاه آدرپادگان
- ↑ تاریخچه زبان فارسی در آذربایجان
- ↑ V. Minorsky, "Tat" in M. Th. Houtsma et al., eds., The Encyclopædia of Islam: A Dictionary of the Geography, Ethnography and Biography of the Muhammadan Peoples, 4 vols. and Suppl., Leiden: Late E.J. Brill and London: Luzac, 1913–38. Excerpt: Like most Persian dialects, Tati is not very regular in its characteristic features"
- ↑ Tat, Muslim گزارش سایت اتنولوگ
- ↑ Do the Talysh and Tat Languages Have a Future in Azerbaijan?
- ↑ اشمیت, رودیگر.رضایی باغ بیدی, حسن.زبان های ایرانی.جلد دوم.تهران.نشر ققنوس.۱۳۸۷.چاپ دوم صفحات۴۹۰-۴۹۴
- Wikipedia contributors, «Tat language (Caucasus),» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tat_language_%28Caucasus%29&oldid=206136027
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||
