ایل شوهان

ایل شوهان یکی از ایلات ساکن استان ایلام است. دانشنامه ایرانیکا در مقالهٔ استان ایلام از ایل شوهان به عنوان یکی از ایلات اصلی استان ایلام نام برده است ایل شوهان از طوایف فلک، کلیوند، سادات، قیطول، صفرلکی، کاوری، بلوچ، شرف و کرهر تشکیل شده است.

سکونتگاه‌ها

محل اصلی این ایل دهستان شوهان در جنوب بخش مرکزی شهرستان ملکشاهی است و مسیر حرکت عشایر آن از مسیرهای میدان زیتون، چالاب، و چنگوله تا نزدیکی‌ها مرزهای عراق حرکت می‌کنند و در موسم پنجه به ارتفاعات کبیرکوه بازمی‌گردند. بر این اساس نواحی مرزی مهران و دهلران، گرمسیر و آبادی‌های شوهان، مناطق سردسیر ایل شوهان محسوب می‌شوند. ایل شوهان به صورت تقریبی دارای چهل هزار نفر جمعیت می‌باشد و منطقه مرکزی آن‌ها، بخش چالاب است و سپس در شهرهای مهران و چنگوله و روستاهاهای خوشادول، چشمه پهن، نادرآباد، بلوطستان، گنبد سید ناصرالدین و… سکونت دارند. شهر ایلام از چهارمنطقه و ۱۴ ناحیه تشکیل شده است که هر ناحیه شامل چند محله می‌باشد و محلات معمولاً به غالب به قوم خاصی تعلق دارد؛ مثلاً بانبور بیشتر ایل خزل و شوهان در آن مستقر است.در کتاب ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران آمده است: «ییلاق این ایل در بلوطستان و قشلاقشان پشتکوه است.»

گویش‌شناسی

لری در نواحی مرکزی شهرستان ملکشاهی (دهستان شوهان در بخش مرکزی) و شهرستان مهران، در شهر مهران و روستای چنگوله صحبت می‌شود. اطلس زبان‌های ایران گویش بخشی از مردم مهران و ساکنین روستاهای چنگوله، چالاب، منارعبدول کریم، توتخوشادول، دول کبود خوشادول، نادر آباد، چشمن پهن را شوهانی طبقه‌بندی کرده است. همچنین ایران اطلس گویش شوهانی را ذیل زبان‌های ایرانی جنوب غربی و جزء لری طبقه‌بندی کرده است. برخی نیز گویش شوهانی را جزء گویش‌های لری شمالی (مینجایی) طبقه‌بندی می‌کنند. گویش لری شوهانی با گویش‌های لری دهلرانی، لری آبدانانی، لری دره شهری استان ایلام و لری پلدختری، لری اندیمشکی، لری خرم‌آبادی و بخش‌هایی از شهرستان دورود در استان لرستان شباهت‌های بسیار زیادی دارد. هرکدام از این گویشها دارای لهجه‌های مختص به خود می‌باشد و می‌توان همه آنها را به پیکره زبانی استان لرستان منتسب کرد.

تبار

دانشنامه ایرانیکا در مقاله عشایر ایران، ایل شوهان را مانند ایل ارکوازی، ملکشاهی، گچی، خزل، بیژنوند، هندمینی، علیشیروان، میشخاص و… جزیی از ایلات کردی-لری می‌داند. همچنین در مقالهٔ طوایف کُرد آن را به عنوان یکی از ایل‌های کُرد منطقهٔ کرکوک عراق معرفی می‌کند. مردوخ کردستانی مردم شوهان را لر اعلام می‌کند و آنها را از مردمان شوان کرکوک عراق متمایز می‌داند. وی همچنین لُرها را کُرد می‌نامد. لایارد از ایل شوهان به عنوان لرهای پشتکوه یاد کرده است. در کتاب خاطرات شرقی آمده است: «سه زبان مردم لر پشتکوه امروزه عبارت اند از: لکی، ملکی و مینجایی. ملکی زبان اصلی مناطق شمالی پشتکوه بوده است، زبان لکی که اصل جمعیت آن در منطقه پیشکوه است در مناطق پشتکوه نیز نفوذ زیادی دارد. برخی گویش های رایج مینجایی در پشتکوه (مثل گویش شوهانی) نسبت به گویش های بالاگریوه و خرم‌آبادی، قرابت بیشتری با لکی و ملکی دارد.» راولینسون ایل شوهان (شوهون) را جزء طوایف لُر کوچک طبقه‌بندی کرده است. در کتاب تحولات تاریخی منطقه ایلام و پشتکوه آمده است: «ایل شوهان از دیگر ساکنین دو شهرستان مهران و ملکشاهی و قسمتی از زرین آباد دهلران می‌باشند، که به لحاظ جمعیت زیاد دارای چندین طایفه و تیره و خانواده می‌باشد، گرچه اصل نژاد ایل شوهان از چهارلنگ بختیاری و با طایفه کایدخورده برادر هستند که در زمان اتابکان لر بزرگ به مناطق آبدانان و سپس به دهلران و سرانجام به ارتفاعات و روستاهای فعلی محل سکونت آن‌ها مستقر شدند امان زبان و گویش آن‌ها لری و محکی می‌باشد.» جواد صفی‌نژاد لرها را به دوسته لر کوچک و لر بزرگ تقسیم‌بندی کرده است که شوهان جز لرهای پشتکوه و در دسته لرکوچک قرار می‌گیرد. در کتاب زبدهٔ تاریخ کرد و کردستان اثر محمد امین زکی بیگ و ترجمه یدالله روشن اردلان، ایلام و تمدن دیرینه آن و رساله لرستان و لرها به نقل از مینورسکی، شوهان‌های پشتکوه کرد عنوان شده‌اند و دربارهٔ گویش آنان آمده است که به کردی کرمانجی صحبت می‌کنند. کرم علیرضایی مردمان شوهان را لُر و گویش آنها لری شوهانی معرفی می‌کند که برخلاف کرمانجی جزء زبان‌های ایرانی جنوب غربی قرار می‌گیرد. در کتاب رحلة الحدود بین الدولة العثمانیة و إیران و منشتر شده در سال ۲۰۰۹، طایفه‌ای به نام شوهان جزء ایل کلهر نام برده شده است که ۵۰ منزل (خانوار) جمعیت دارد و جمعیت کل طوایف شهبازی و منصوری ۸۰۹۰ منزل گزارش شده است. به عقیدخ برخی، بعضی از طویف لر مانند دهلرانی، شوهانی و کایدخورده از زمان قدیم در پشتکوه اقامت داشته‌اند و از طوایف اصلی آنجا به‌شمار می‌آیند. طوایف لر بیشتر در مناطق جنوبی پشتکوه ساکن هستند.