پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
پارک ملی قمیشلو
نوع منطقهپارک ملی
پناهگاه حیات وحش
کشورایران
استاناصفهان
اهمیتویژگی‌های با ارزش اکولوژیکی
تاریخ ثبت۱۳۸۶ (پارک ملی)
اقلیمعمده منطقه را سرزمین های خشک سرد و نیمه خشک سرد در بر گرفته است تشکیل می دهد.
مختصات۴۵کیلومتری شمال غرب اصفهان
صحرای قمیشلو

پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو در شمال غرب نجف‌آباد (۴۵ کیلومتری شمال غرب اصفهان، ۵ کیلومتری شمال تیران) واقع شده‌است. وسعت پارک ملی قمیشلو ۲۹۸۸۶ هکتار و وسعت پناهگاه حیات وحش قمیشلو ۸۳۸۸۸ هکتار می‌باشد. گفته می‌شود پارک ملی قمیشلو قدیمی منطقه حفاظت شده جهان است. ۱۵۰ سال قبل ظل السلطان پسر بزرگ ناصرالدین شاه و حاکم اصفهان، قمیشلو را به عنوان قرق و شکارگاه اختصاصی اعلام و حتی از چرای دام در این منطقه جلوگیری نمود. در سال ۱۳۴۳ کانون شکار ایران این منطقه را با وسعت ۳۷هزار هکتار به عنوان منطقه حفاظت شده در نظر گرفت. در سال ۱۳۵۰ منطقه سیاه کوه و عمر کوه در مجاور منطقه حفاظت شده به عنوان منطقه شکار ممنوع تصویب شد. در سال ۱۳۷۴ با الحاق دو منطقه حفاظت‌شده و شکار ممنوع، پناهگاه حیات وحش قمیشلو به تصویب رسید و در نهایت در سال ۱۳۸۶ با الحاق سه منطقه امن کرالیاس، کهوک و لاسمیان، محدوده‌ای با وسعت ۲۹۸۸۶ هکتار طی مصوبه شماره ۲۹۷ مورخ ۱۳۸۶/۱۱/۱۲ از این پناهگاه به پارک ملی ارتقاء سطح پیدا کرد.

تاریخچه[ویرایش]

  • شکارگاه سلطنتی در زمان قاجاریه و حکومت ظل السلطان بر اصفهان
  • سنگ نگاره های مربوط به ۳۰۰۰سال پیش
  • ۱۳۴۳: معرفی قمیشلو با وسعت ۳۷ هزار هکتار به عنوان منطقة حفاظت‌شده از سوی کانون شکار ایران
  • ۱۳۵۰: اعلام منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده از سوی شورای عالی شکاربانی و نظارت برصید
  • ۱۳۵۵: ارتقاء به پناهگاه حیات وحش
  • ۱۳۶۳: اعلام قسمتی در مجاورت منطقه به عنوان شکارممنوع چول
  • ۱۳۷۴: ارتقاء منطقه شکار ممنوع چول و پیوستن به پناهگاه. مساحت پناهگاه در این زمان ۸۶۶۸۵ هکتار می‌باشد.
  • ۱۳۸۶: ارتقاء ۳۰۰۶۹ هکتار از مساحت پناهگاه حیات وحش به پارک ملی
  • ۱۳۸۸: اعلام محدوده‌ای به وسعت حدود۲۷۰۰۰ در مجاورت مرز شرقی و جنوبی به عنوان شکار ممنوع قمیشلو
  • ۱۳۸۸: پیوستن محدوده شکار ممنوع به پناهگاه حیات وحش

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

موقعیت عمومی در ۲۰ کیلومتری شمال غرب شهر اصفهان، طول جغرافیایی E499537 تاE544370 عرض جغرافیایی N3655827 تا N3614918 است. این منطقه از شمال با شهرهای دهق و علویجه و روستاهای هسنیجه و حسین‌آباد و از غرب با روستای میر آباد، مبارکه، محمدیه، افجان، تندران، ورپشت، جاجا و از جنوب با شهرهای تیران، نجف آباد، ویلاشهر و خمینی شهر و از شرق با شهرهای اصفهان، شاهین شهر و روستای جهاد آباد ارتباط دارد.

آب و هوا[ویرایش]

بیشتر اقلیم منطقه نیمه خشک بیابانی و قسمت‌های کوچکی در ارتفاعات نیمه مرطوب هستند. میانگین دمای سالانه ۱۱/۵، میانگین دمای سردترین ماه سال ۶/۱- و گرمترین ماه سال ۲۳/۹ درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

سنگ نگاره ها[ویرایش]

قسمت راست بالای عکس :سنگ نگاره مردی که یکدست به سردارد و دست دیگر به کمر ودور دستها را می نگرد و قسمت چپ عکس: تیرکمان و بزکوهی نمایان است و تصویر پایین عکس :حیوانات منطقه را به تصویر کشیده که سنگ نگاره هایی مربوط به۳۰۰۰سال پیش و روی کوه های قمیشلو است

سنگ نگاره های نجف آباد بیش از 3000 سال قدمت دارند تقریباوجود بیش از 100 سنگ نگاره منحصر به فرد در کوههای منطقه  حفاظت شده قمیشلوی این شهرستان تایید شده است . قدمت این آثار که شامل اشکالی از انسان، بز کوهی، علائم خطی و نمادهای حلقه قدرت و اعتدال پاییز است توسط محمد ناصری فرد به عنوان تنها محقق سنگواره های کشور بیش از 3000 سال تخمین زده شده است.» کارشناسان ایجاد این آثار را مربوط به حضور انسان های اولیه در این منطقه به منظور شکار حیواناتی مانند آهو و بز کوهی که در حال حاضر نیز در منطقه زندگی می کنند دانسته اند. اولین نمونه از سنگ نگاره های منطقه حفاظت شده قمیشلو که با  3000 سال قدمت به  عنوان یکی از قدیمی ترین شکارگاه های استان اصفهان به حساب می آید در سال 88 توسط علاقه مندان کشف و در سالهای بعد نیز با حضور کارشناسان  آثار تاریخی تعداد بیشتری از این آثار مورد شناسایی قرار گرفته اند. در بین آثاری که طی سالهای اخیر در بلمچه و معدن سورمه به فاصله 3 و 15 کیلومتری نجف آبادبه ثبت رسیده، علایم خطی دارای بیشترین فراوانی بوده که این ویژگی سنگ نگاره های نجف آباد را از دیگر نمونه های موجود در کشور متمایز ساخته است.  ناصری فرد یکی از کارشناسان برجسته این نوع آثار که یک سال قبل از سنگ نگاره های نجف آباد بازدید کرده مدعی است آثار موجود در منطقه قمیشلو نجف آباد مشابهت زیادی با  نمونه های تیمره گلپایگان و ایالت کالیفرنیا در آمریکا دارد. در حال حاضر تجمع نخاله های ساختمانی و ضایعات سنگبری ها در کنار هوازدگی بیشتر این آثار منحصر به فرد را که به احتمال زیاد پس از کشف آهن توسط بشر ایجادشده اند را مورد تهدید قرار داده اند. امید آن که به این آثار توجه بیشتری شود.[۱][۲]

جغرافیای طبیعی[ویرایش]

پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمیشلو شامل دو بخش اصلی ارتفاعات و دشت می‌باشد. ارتفاعات به صورت پراکنده در قسمت‌های مختلف دیده می‌شوند ولی در بخش جنوبی بیشتر هستند. حداقل ارتفاع از سطح دریا ۱۶۸۷ متر در بخش غربی و حداکثر ارتفاع ۲۷۶۷ متر در بخش جنوبی منطقه است. بخش غربی منطقه دشتی و کم ارتفاع است ولی مناطق دشتی نیز محدود به بخش غربی نبوده بلکه در سایر بخش‌های منطقه در قسمت‌های میانی بین ارتفاعات مختلف حوزه قرار دارد. شبکه زهکشی قمیشلو را تعدادی آبراهه‌های فصلی سرگردان تشکیل می‌دهند که در چهار جهت شمالی، جنوبی، شرقی و غربی، منطقه را زهکشی می‌کنند.

ویژگی و سیمای عمومی توپوگرافی پناهگاه حیات وحش قمیشلو توسط رشته کوه‌هایی که در امتداد شمال غربی، جنوب شرقی و به موازات یکدیگر کشیده شده‌اند به بخش‌های دشتی و کوهستانی تقسیم می‌شود. بخش اعظم قسمت غربی پناهگاه، کوهستانی است که در بین آن‌ها دشت‌های محدودی قرار دارد و کل محدوده توسط دشت‌هایی وسیع احاطه شده‌است. بررسی اجمالی توپوگرافی منطقه نشان می‌دهد که حدود ۵۷ درصد منطقه را دشت‌ها، فلاتها و واریزهای بادبزنی شکل که شیبی کمتر از ۵ درصد دارند تشکیل می‌دهد و ۴۳ درصد بقیه منطقه را کوه‌های مرتفع پرشیب و تپه ماهورهای کم ارتفاع تشکیل می‌دهند.

زیستگاه‌ها[ویرایش]

به علت میکروکلیمای حاکم بر بخش‌های مختلف و اختلاف ارتفاع موجود، منطقه قمیشلو را می‌توان به سه زیستگاه بزرگ تقسیم کرد.

زیستگاه کوهستانی و برفگیر[ویرایش]

این نوع زیستگاه شامل مناطق کوهستانی و مرتفع با شیب تند و برفگیر و آب و هوای ییلاقی که پوشش گیاهی آن شامل علفزارها، بوته زارها و تک درختان بنه و بادام می‌باشد. دارای زمستانی سرد و تابستانی معتدل و مناسب برای زیست کل و بز و در ارتفاع پاپین تر مناسب برای زیست قوچ و میش مخصوصاً در تابستان است.

زیستگاه تپه ماهوری[ویرایش]

این نوع زیستگاه به علت داشتن شیب و ارتفاع کم و آب و هوای معتدل و پوشش گیاهی مناسب، وجود آبشخورهای طبیعی و مصنوعی زیستگاه مناسبی برای قوچ و میش وحشی می‌باشد.

زیستگاه دشتی و استپی[ویرایش]

دشتهای کوچک و بزرگ مابین کوه‌ها قرار گرفته و به نظر جدا از هم هستند اما این دشت‌ها با هم مرتبطند. دشت‌ها از نظر تأمین امنیت و منابع تغذیه وحوش حائز اهمیت اند و شرایط اکولوژی مناسبی را برای زیست آهو به عنوان شاخص‌ترین حیوان دشتی در منطقه که در جمعیت‌های انبوه در محدوده این دشت‌ها یافت می‌شود را فراهم می‌آورند. به گفته کارشناسان محیط زیست یکی از دلایل وجود این آهوها وجود چشمه‌های کوچک و پوشش گیاهی مناسب برای تکثیر آنهاست.

پوشش گیاهی[ویرایش]

پوشش گیاهی پناهگاه حیات وحش قمیشلو در منطقه استپی از ناحیه بزرگ رویشی ایران و تورانی قرار داشته و بوته زارهای منطقه نشان دهنده سیمای کلی جامعه مناطق استپی یعنی Ar Temisia – Astragalus می‌باشد طبق آخرین طرح تحقیقاتی انجام شده در منطقه۳۷۱ گونه گیاهی متعلق به ۲۴۴ جنس و ۶۳ تیره گزارش شده‌است. بزرگترین تیره، تیره کاسنی با ۳۳ جنس و ۴۴ گونه می‌باشد.

گونه‌های شاخص گیاهی Astragalus sp, Anabasis apylla, Artemisia siebri, Launaea acanthodes, Noaea mucrunatu ,Scariola orientalis

زندگی جانوری[ویرایش]

وضعیت عمومی حیات وحش طبق آخرین سرشماری در سال ۹۰، آمار سمداران منطقه به شرح زیر می‌باشد: کل وبز: ۱۱۵ قوچ و میش :۲۰۸۶ آهوی ایرانی:۲۵۶۴ گونه‌های شاخص: قوچ و میش اصفهان، آهوی ایرانی، کل وبز وحشی گرگ، کبک، تیهو، کفتار کریدورها: پناهگاه حیات وحش موته در شمال، منطقه شکار ممنوع پلنگ گالون و منطقه حفاظت شده دالانکوه در غرب

جاذبه‌های اکوتوریستی مشاهده جمعیت مطلوبی از آهوی ایرانی و قوچ و میش گونه‌های متنوع حیات وحش اعم از گیاهی و جانوری (عامل جذب پژوهشگران و دانشجویان) باغ قمیشلو در مجاورت قلعه تاریخی قمیشلو مزارع موجود در منطقه

قلعه قمیشلو[ویرایش]

قلعه قمیشلو مربوط به زمان سلطنت ناصرالدین شاه و بوسیله ی مسعود میرزا پسر ناصرالدین شاه بنا شد

قلعه زیبای قمیشلو در دوران قاجاریان و زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار ساخته شد. پسر او مسعود میرزا که حاکم اصفهان (ظل السلطان) بود این منطقه را به عنوان قرق خود انتخاب کرد و قلعه قمیشلو را احداث کرد.  ظل السلطان در کتاب خاطرات خود می نویسد:

«چون میل زیادی به شکار دارم در شمال غرب شهر اصفهان که یازده فرسنگ دور است… به مخارج صد هزار تومان که قریب به بیست هزار لیره می شود عمارت بسیار خوب، محیط از اندرونی و بیرونی و حمام و خلوت  های متعدد، تلگراف خانه و پارک بسیار قشنگ با عمارت ییلاقی و باغ عمومی و قلعه و انبارهای آذوقه و طویله ها و غیره ساختم. دراین جا تابستان ها بسیار خنک و ییلاق من است، آمده، دوسه ماه توقف می کنم.»

قلعه در کنار باتلاق های مملو از نیزار ساخته شد بنابر این نام آن را قلعه قمیشلو (قلعه قرار گرفته در حاشیه نیزارها) نامیدند و شکارگاه اطراف آن نیز قرق قمیشلو نامیده شد. علاوه بر قلعه قمیشلو آثار تاریخی دیگری از جمله قلعه شاه ماهور و قلعه یاور می باشند.

تعارضات و تهدیدات مهم[ویرایش]

  • عبورکنار گذر غرب اصفهان از منطقه و تقسیم آن به دو قسمت شرقی و غربی
  • شهرک صنعتی بزرگ اصفهان در شمال شرق منطقه
  • وجود میدان تیر و زاغه مهمات ارتش در قسمت شرقی و جنوب شرقی منطقه
  • وجود دام در محدوده پارک ملی به دلیل عدم تخصیص بودجه مورد نیاز برای خریداری حقوق عرفی از سوی سازمان
  • تعداد دام مازاد بر ظرفیت مراتع منطقه
  • چرا در خارج از فصل مجاز

منابع[ویرایش]

  1. «سنگ نگاره های نجف آباد هنوز ثبت ملی نشده اند!». انجمن دوستداران میراث فرهنگی و طبیعی شهرستان نجف آباد. ۲۰۱۴-۰۹-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۴-۰۴.
  2. «سنگ نگاره ی قربانگاه در کوههای شمالی نجف آباد». نجف آباد روی نت. ۱۳۹۵-۲-۱۹ ۱۴:۱۶:۳۶ +۰۴:۳۰. دریافت‌شده در 2020-04-04. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)