سمفونی شماره ۹ (بتهوون)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سمفونی شماره ۹
کورال
لودویگ فان بتهوون
Ninth Symphony original.png
برگه‌ای از سمفونی شماره ۹ به خط بتهوون
مایه‌نما رِ مینور
شمارهٔ اثر اُپوس ۱۲۵
ژانر سمفونی کُرال
سبک کلاسیک متأخر
نگارش شاعر : فردریش شیلر (سرود شادی)
زبان آلمانی
آفرینش ۱۸۲۲ (۱۸۲۲)–۱۸۲۴: وین
اجرا ۷ مه ۱۸۲۴ (۱۸۲۴-05-۰۷): وین
مدت زمان ۷۰ دقیقه
موومان‌ها چهار
سازبندی ارکسترال، گروه کر (سوپرانو، آلتو، تنور، باس و سولیست ها)

سمفونی شماره ۹ در رِ مینور، اپوس ۱۲۵ آخرین سمفونی تکمیل‌شدهٔ لودویگ فان بتهوون است، اما تِم‌ها و نغمه‌های موسیقایی آن سال‌ها قبل از تصنیفِ این اثر در ذهن آهنگساز شکل گرفته بود. از این سمفونی گاهی به‌عنوان بهترین اثر بتهوون و یکی از بهترین‌های موسیقی کلاسیک یاد می‌کنند.
حتی برخی، به‌طور مطلق، این سمفونی را عظیم‌ترین و بهترین قطعهٔ موسیقی در دنیای غرب می‌دانند.[۱] این سمفونی از اولین سمفونی‌هایی است که در آن از صدای انسان استفاده شده‌است. اشعار استفاده‌شده در موومان آخرِ این سمفونی (به نام «کورال» یا «کُرال»)، توسط چهار تک‌خوان (سولیست) و گروه کر خوانده می‌شود. اشعار این سمفونی از شعر سرود شادی (چکامهٔ شادی) سرودهٔ فریدریش شیلر (۱۷۵۹–۱۸۰۵)، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس، و فیلسوف بزرگ آلمانی، اقتباس شده‌است.

تاریخچه[ویرایش]

تصنیف[ویرایش]

سفارش ساخت این سمفونی از سوی ارکستر فیلارمونیک لندن در سال ۱۸۱۷ صورت گرفت.[۲] تصنیف این اثر بین سال‌های ۱۸۲۲ و ۱۸۲۴ پایان یافت.[۳]

اولین اجرا[ویرایش]

با آنکه بتهوون اغلب کارهای بزرگ خود را در وین اجرا می‌کرد، اما بلافاصله بعد از اتمام این سمفونی، تصمیم به اجرای آن در برلین گرفت. دوستان و اطرافیان بتهوون با این امر مخالفت کردند[۴] و بتهوون، برخلاف میل باطنی‌اش، این سمفونی را در ۷ مهٔ ۱۸۲۴ در سالن تئاترِ کِرْنْتْنِرتور (Theater am Kärntnertor) وین برای اولین بار به اجرا درآورد.
این اولین حضور بتهوون در سالن اجرای موسیقی خود او از ۱۲ سال پیش تا آن زمان بود، که در آن، شخصیت‌ها و موسیقی‌دانان برجستهٔ وین نیز گرد هم آمده بودند.[۵] از لحاظ بزرگی ارکستر، این سمفونی در میان آثار بتهوون به بیشترین تعداد نوازندگان نیاز داشت.[۶] با آنکه فهرست جامعی از تعداد نوازندگان این سمفونی در دست نیست، اما اکثر نوازندگان به نام وین در اجرای این سمفونی مشارکت کردند.[۷]
قسمت سوپرانو و آلتو به دست دو خوانندهٔ مشهور جوان خوانده شد: هِنریِت زونتاگ (Henriette Sontag) و کارولینه اونگِر (Caroline Unger) (۱۸۷۷–۱۸۰۳). هنریت زونتاگ، سوپرانوی آلمانی (۱۸۰۶–۱۸۵۴)، هجده‌ساله بود که پیشنهاد مشارکت در اولین اجرای سمفونی نهم را ارائه کرد.[۸][۹]

سازها[ویرایش]

حداکثر سازهای لازم برای اجرای این سمفونی عبارتند از:

فرم و محتوا[ویرایش]

  • موومان اول :
قسمت اول در فرم سونات است و به عقیده واگنر مبارزه روح انسان را با غم و اندوه بیان می کند.[۱۱]
۱. آلگرو (24) در ر مینور (Allegro ma non troppo, un poco maestoso) تم اول :

    \relative c''' {
        \set Staff.midiInstrument = #"violin"
        \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 88
        \key d \minor
        \time 2/4
        \set Score.currentBarNumber = #17

        \partial 32 d32\ff^\markup "First theme"
        a4~ a8.. f32
        d8.. a32 f8. a32( f)
        d4~ d16 f'-. e-. d-.
        a'8-. g-. e-. a-.
        d,8.\sf
    }
  • موومان دوم :
موومان دوم دارای تم کوتاهی است که در سراسر قطعه بسط و گسترش می یابد. این قسمت اسکرتسو است ولی بتهوون تنها به ذکر تمپوی آن اکتفا کرده است. این موومان دارای روح شاد و مستانه است و به رقص های روسی شباهت دارد.
۲. آلگرو (34) در ر مینور (Molto vivace) تم اول :

    \relative c''' {
        \set Staff.midiInstrument = #"violin"
        \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 2. = 116
        \key d \minor
        \time 3/4
        \set Score.currentBarNumber = #9
        \bar ""

        a4.\pp^\markup "First theme" a,8 a4
        d4-. e-. f-.
        e-. f-. g-.
        f-. e-. d-.
        f e d
        c b a
        gis a b
        a gis a
    }
  • موومان سوم :
این قسمت با سرعت آهسته شروع می شود و بیانگر عشق، امید و احساس انسان است. در این موومان لحظاتی از غم و اندوه شنیده می شود اما هر چقدر به پایان قطعه نزدیکتر می شود نواهای غمگین دورتر می شوند.
۳. آداجیو (44) در سی بمل ماژور (Adagio molto e cantabile)
  • موومان چهارم :
موومان چهارم یک موسیقی آوازی است و در ابتدا از موسیقی سازی شروع شده و تم های اصلی موومان های قبلی در فواصل این قطعه به گوش می رسد. در شروع آواز ارکستر سکوت کرده و صدای خواننده باریتون به عنوان تک خوان شروع می شود که می خواند :
ای یاران و ای دوستان، این سروده‌ها را چاره ای کنید! و بگذارید نغمه و نوایی هر دم رساتر ساز کنیم

پس از آن ترانه شادی به وسیله گروه کر خوانده می شود. در ادامه ارکستر با همراهی سازهای فلوت پیکولو، فاگوت، طبل و سنج مارش با شکوهی را اجرا می کنند. پس از آن آواز مجددا شروع شده و سپس سرود شادی تکرار می شود. در انتها با شور و هیجان ارکستر و آواز، سمفونی به پایان می رسد.[۱۱]

۴. پرستو (24) در ر مینور (Presto) ملودی سرود شادی :

\new Score {
  \new Staff {
    \relative c {
      \set Staff.instrumentName = #"Vc."
      \set Staff.midiInstrument = #"cello"
      \set Score.currentBarNumber = #92
      \time 4/4
      \key d \major
      \clef bass
      \tempo 2 = 60
      \omit Score.MetronomeMark
      \bar ""
        fis2\p^\markup {  \halign #-0.5 \bold "Allegro assai"}( g4 a) | a4( g fis e) | d2( e4 fis) | fis4.( e8) e2 |
        fis2( g4 a) | a4( g fis e) | d2( e4 fis) | e4.( d8) d2 | \break
        e( fis4 d) | e( fis8 g fis4 d) | e( fis8 g fis4 e) | d( e a,) fis'~ |
        fis fis( g a) | a( g fis e) | d2( e4 fis) | e4.( d8) d2
    }
  }
}

رابطهٔ سمفونی نهم بتهوون با سیاست[ویرایش]

این سمفونی یکی از آثاری است که در تاریخ سیاست از آن استفاده شده‌است و در میان هر دسته و هر ایدئولوژی‌ای طرفداران بسیاری دارد. فریدریش انگلس می‌گوید: «روزی که بشر سمفونی نهم را آیین رفتاریِ خود قرار دهد، آن روز بتهوون جایگاه حقیقی خود را یافته‌است.» و اتو فون بیسمارک اعتقاد داشت که: «اگر من سمفونی نهم را بیشتر گوش کرده بودم امروز بسیار شجاع‌تر بودم.» به گفتهٔ پاول فون هیندنبورگ: «امروز اشک‌های زیادی در خانواده‌های آلمانی می‌ریزد، ولی بتهوون به ما می‌آموزد که اگر کسی خود را در اختیار موسیقی او بگذارد نمی‌تواند نگون‌بخت بشود. او تسکین‌دهندهٔ رنج‌های ماست.» در زمان جنگ جهانی دوم آلمانی‌ها هر جا را اشغال می‌کردند، این سمفونی را می‌نواختند.[نیازمند منبع] این سمفونی برای سالگرد تولد آدولف هیتلر نیز نواخته شد. نخست‌وزیر زیمبابوه آن را به‌عنوان سرود ملی کشورش انتخاب کرد. واتیکان از این سمفونی دفاع کرد، و بالاخره سرود شادی (Ode to Joy)، موومان چهارم این سمفونی، به‌عنوان سرود رسمی اتحادیهٔ اروپا انتخاب شد.
بتهوون در این سمفونیِ باکلام، از اشعار جاودانه و بشردوستانهٔ یوهان فریدریش فون شیلر استفاده کرده‌است، که این اشعار به‌نوعی بازگویی مضمون شعر بلندِ سعدی، «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند» است.

ثبت سمفونی ۹ در برنامهٔ حافظهٔ جهانیِ یونسکو[ویرایش]

نسخهٔ دست‌نویس اصلیِ سمفونی ۹ بتهوون، که در کتابخانهٔ دولتیِ برلین نگهداری می‌شود، در سال ۲۰۰۱، در حافظهٔ جهانی یونسکو ثبت شد.

سرود شادی[ویرایش]

در ادامه توجه شما را به دو ترجمه از شعر سرود شادی Ode to Joy جلب می‌کنیم:

یاران من! این‌سان ــ غمین ــ نسرایید!

بگذارید تا نغمه‌ای دیگر ساز کنیم

نغمه‌ای شادی‌افزاتر

شادی… شادی

شادی‌ای زیبا اخگران خدایان

ای دختِ حریم قدسیان

مدهوش از آذر تو ره می‌یابیم

به بارگاه اهوراییِ تو ای بارقهٔ افلاکی

جادوی تو پیوند می‌دهد

آنچه را که روزگار از هم گسیخته‌است

آدمیان به برادری خواهند رسید

آنجا که شهپر لطیفت سایه می‌گسترانَد

آن‌که را به او موهبتی پیشکش شد

تا به یاری دستِ یاری دهد

یا دُختی از حریم عفاف را دلدار گشت

اوست شوریدهٔ ذوق و واصل به دیار شوق

نیز هرکس که خود را زنده‌جانی

در دایرهٔ گیتی می‌نامد

آن‌کس که این کمترین را نیارد

گریان گلیم خویش از این حلقه برکند

شادی را تمامی ساکنان مُلکِ وجود

از پستان طبیعت می‌نوشند

همگان، چه پاکان و چه ناپاکان

ردپای گل سرخ را می‌پوید

شادی به ما و دخترِ رَز بوسه‌ها فشاند

دوستی که تا پرتگاه مرگ نیز آزموده شده

هم اوست که شوق وصال از این سوی در حشره آفرید

و کرّوبیان را از آن سوی بر آستان پروردگار به‌پا داشت

سرخوش آن‌گونه که خورشیدها

در پهنهٔ شکوهمند آسمان شناورند

شما نیز، ای برادران، در مدار خویش ره پویید

شادان، آن‌سان که شاهد فتح در آغوش پیروزی می‌جهد

اینک ای آدمیان، گرد هم آیید

به خود و به اهل جهان کمال خویش را بوسه دهید

هان ای برادران، بر بام خیمهٔ اختران

پدری مهربان مأوی گزیده‌است

ای آدمیان، به سجده درمی‌آیید؟

ای جهانیان، آیا از پروردگار خود آگاهی ندارید؟

او را برفراز خیمهٔ ستارگان بجویید

که او بر بام اختران منزل گرفته‌است.

چکامه ای برای شادمانی

ای یاران و ای دوستان، این سروده‌ها را چاره ای کنید!

و بگذارید نغمه و نوایی هر دم رساتر ساز کنیم

نغمه و نوایی بس طرب انگیزتر و شادمانه تر.

شادمانی!

شادمانی!

شادمانی ای بارقهٔ زیبای الهی

ای دُخت پاکیزهٔ عالم قدس و خُرم بهشت

ما آتش سوزان شوق تو در دل داریم

و مسرور و پرشور

به بارگاه آسمانی تو ورود می‌کنیم

و تو با افسونت

اتحاد این جمع جدا داشته با آداب و آیین‌ها هستی

و چندان که بال های لطیفت را بگشایی

برادری و مهر بگستری.

آن را که دوستی صادق یافت

و رضای دوست نگاه داشت،

آن را که همسری درخور یافت

و کام و ناز داشت،

و آن که جانش را

در این جهان مرده زنده و جاودان شمرد

آری آنان را بگذار تا از سرِ جان و شادمانه

با ما زبان به ثنا و ستایش بگشایند

و آنان که دل و لب، پر از آه سرد یافتند

و کمترین شادمانی را نیارستند

بگذار تا از این جمع و اشک شوقش کناره گیرند.

شادمانی و سرور را مخلوقات عالم وجود

از سینهٔ مام طبیعت نوشند

و آنان که دل از طمع پاک داشته‌اند

و آنان که ناپاکند و بی وفا بوده‌اند

در گذرگاهی از گل های سرخ

در پی شادمانی راه پویند.

شادمانی بساط بوسه را شکرریز کند

و دختر رز را به نزد ما نشاند.

شادمانی یکی دوست مهربان

و یار و همراه ما تا دم مرگ است

و هم او است که در نهاد کرم خاکی

شوق وصال را نهاده است

و کروبیان عالم قدس را

به درگاه پروردگار به سجده برده‌است.

پس شاد و شادمان

از آن گونه که خورشیدها و آفتاب‌ها سامان خود را

در پهنهٔ پر شکوه آسمان شتاب گرفته‌اند

شما نیز، ای دوستان، باشد که از این پس

خرم و خوش نغمه سرایید

و در مسیر و مدار خویش

بسان فاتحان دلیر راه پویید.

پس شما ای میلیون ها و ای بی‌شماران

که در یگانگی چون شما نیافتم، گرد هم آیید

یکدیگر را در آغوش پر خواهش خود احساس کنید

و این بوسه که جانم را میان آن نهان ساخته‌ام

ای یاران جهانی، برای تمامی شما گسیل می‌دارم

ای دوستان! در آن سوی آبی بی‌انتها و ظلماتِ شب

آن خالق یگانه و دوستدار شما حضور دارد.

و شما ای میلیون ها و ای بی‌شماران

آیا پیش او زانو بر زمین نهاده‌اید؟

ای ساکنان این جهان شگرف

مگر خالق خود را باز نمی‌شناسید؟

باشد که او را به شادی و شادمانی طلب کنید

و اندوه از دست بگذارید

که او در آنسوی آبی بی‌انتها و ظلماتِ شب

به لطف و مهر

قدم بر سر آفتاب و ستاره‌های بی‌شمار دارد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Beethoven: Symphony No. 9 (Cambridge Music Handbooks), Nicholas Cook, Cambridge University Press (24 June 1993), product description (blurb). ISBN: 978-0-521-39924-1. "Beethoven's Ninth Symphony is acknowledged as one of the supreme masterpieces of the Western tradition. More than any other musical work it has become an international symbol of unity and affirmation."
  2. Solomon, Maynard. Beethoven. New York: Schirmer Books, 1997, p. 251.
  3. Breitkopf Urtext, Beethoven: Symphonie Nr. 9 d-moll, op. 125, pbl. : Hauschild, Peter, p. VIII
  4. Sachs, Harvey (2010), The Ninth: Beethoven and the World in 1824, Faber
  5. Levy, David Benjamin. Beethoven: The Ninth Symphony. Yale University Press 2003
  6. Levy, David Benjamin. Beethoven: The Ninth Symphony. Yale University Press 2003.
  7. Kelly, Thomas Forrest (2000). First Nights: Five Musical Premiers (Chapter 3). Yale University Press, 2001.
  8. Elson, Louis, Chief Editor. University Musical Encyclopedia of Vocal Music. University Society, New York, 1912
  9. Life of Henriette Sontag, Countess de Rossi. (Various Authors) Stringer & Townsend, publishers. New York, 1852.
  10. Life of Henriette Sontag, Countess de Rossi. (Various Authors) Stringer & Townsend, publishers. New York, 1852
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ حسنی، سعدی. تفسیر موسیقی. ج. ۱و۲. تهران: انتشارات صفی علیشاه. ص ۱۷۰. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]