ارکستر سمفونیک تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ارکستر سمفونیک تهران
Sanjari menuhin.jpg
اجرای یهودی منوهین با ارکستر سمفونیک تهران به رهبری حشمت سنجری در سال ۱۹۶۷
اطلاعات پس‌زمینه
خاستگاه تهران، ایران
سال‌های فعالیت ۱۹۳۳ - اکنون

ارکستر سمفونیک تهران بزرگترین و قدیمی‌ترین ارکستر سمفونیک ایران است. این ارکستر در سال ۱۳۱۲ به وسیله غلامحسین مین باشیان و با نام ارکستر بلدیه آغاز به فعالیت نمود. فعالیت ارکستر سمفونیک تهران طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ با وقفه روبرو شد تا این‌که در اسفندماه ۱۳۹۳ مجدداً با رهبری علی رهبری آغاز به کار کرد. پس از استعفای علی رهبری در اردیبهشت سال ۱۳۹۵ و عدم دعوت دوباره ایشان، ارکستر سمفونیک تهران توسط شورای هنری با حضور شهرداد روحانی به عنوان رهبر، اداره می شود.در مرداد ۱۳۹۵، علی‌اکبر صفی‌پور، مدیرعامل بنیاد رودکی اعلام کرد که شهرداد روحانی به عنوان رهبر ثابت ارکستر سمفونیک تهران انتخاب شده است.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

تشکیل[ویرایش]

نخستین بار در ۱۳ آذر ۱۳۱۲ به رهبری غلامحسین مین باشیان و با نام ارکستر سمفونی بلدیه (شهرداری) فعالیت خود را آغاز نمود. این ارکستر که ۴۰ نوازنده داشت، نخستین کنسرت خود را در مهرماه ۱۳۱۳ در سالن سینما هما به مناسبت جشن هزاره فردوسی برگزار کرد. با اضافه شدن ۱۰ نوازنده اهل چکسلواک، ارکستر به اجرای برنامه ادامه داد. این وضعیت تا سال ۱۳۲۰ ادامه داشت، در آن سال به دلیل تبعات جنگ جهانی دوم، مین باشیان برکنار شد و نوازنده‌های خارجی نیز به کشورشان بازگشتند.[۲] این ارکستر در ۱۳۲۴ به وسیله پرویز محمود تجدید سازمان و به شکل کنونی‌اش درآمد. پرویز محمود در آن زمان رئیس هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) بود و چند تن از همکاران و دوستانش مانند غلامحسین غریب گرگانی (نوازنده کلارینت) و روبیک گریگوریان (نوازنده ویلن و رهبر آواز گروهی) در این کار با او همکاری داشتند.
در سال ۱۳۲۹ پرویز محمود به آمریکا مهاجرت کرد و در نتیجه گریگوریان به عنوان سرپرست هنرستان انتخاب شد اما این سرپرستی بیش از یک سال به طول نینجامید و وی نیز همیشه به آمریکا مهاجرت کرد و ارکستر سمفونیک تهران ثبات خود را از دست داد. افرادی چون روبن صفاریان، مرتضی حنانه و سرژ خوتسیف هر یک به شکل کوتاه مدت رهبری ارکستر را تقبل کردند، که در این میان طولانی‌ترین آنها رهبری حنانه است که به زحمت به یک سال می‌رسید.[۳]

دوران طلایی[ویرایش]

این ارکستر تا اوایل دهه ۵۰ از کمکهای دولتی به صورت محدود برخوردار بود و از این زمان دارای بودجهٔ مستقل و قابل توجه شد.[۴] با این وجود، در سال‌های اخیر کم بودن این بودجه باعث دستمزد پایین نوازندگان و در نتیجه افت کیفیت اجرا شده‌است.[۵] اما با احیای ارکستر سمفونیک تهران به دست علی رهبری دوباره این ارکستر اوج گرفت.

پس از انقلاب[ویرایش]

ارکستر سمفونیک تهران در تالار وحدت
ارکستر سمفونیک تهران در تالار وحدت همراه با الکساندر رودین، پس از اجرای کنسرتو چلو هایدن

پس از انقلاب سنجری دوباره رهبری ارکستر را به عهده گرفت و ده سال در این سمت به کارش ادامه داد. اگر چه ارکستر به دلایلی چون شرایط جامعه پس از انقلاب و درگیر بودن با جنگ، در طول این سال‌ها فعالیت و برنامه چندانی نداشت، اما سنجری در حفظ و تداوم کار آن کوشید. علیرغم آن‌که شمار زیادی از نوازندگان ارکستر پس از انقلاب به خارج از کشور مهاجرت کرده بودند ارکستر را حفظ کرد و برنامه‌هایی با نوازندگان باقیمانده و چند نوازنده جایگزین ادامه داد. وی سرانجام در پاییز ۱۳۶۸ پس از اجرای کنسرتی به مناسبت چهلمین روز درگذشت مرتضی حنانه با ارکستر سمفونیک تهران برای همیشه خداحافظی کرد.[۶]
در سال ۱۳۶۹ فریدون ناصری (نوازنده سازهای کوبه‌ای) رهبر ارکستر شد. پس از کناره‌گیری و سپس درگذشت وی، ثبات رهبری در ارکستر سمفونیک کاهش قابل ملاحظه‌ای نشان داد،[۷] چنان‌که پس از او نادر مشایخی، ایرج صهبایی و علی رهبری هر یک به مدت حدود یک سال رهبری ارکستر را در دست داشتند. رهبری این ارکستر در حال حاضر بر عهده شهرداد روحانی است.[۱][۸]

اوج و افول[ویرایش]

ارکستر سمفونیک تهران در طول سال‌های فعالیت خود بارها اوج و افول را تجربه کرده است. به گمان بعضی، دوران طلایی این ارکستر به پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و زمانی بر می‌گردد که نوازندگان بزرگی همچون یهودی منوهین با این ارکستر همکاری می‌کرده‌اند. [نیازمند منبع] همچنین دوره‌هایی که مرتضی حنانه و حشمت سنجری پیش از انقلاب اسلامی رهبری ارکستر سمفونیک تهران را بر عهده داشتند به عنوان دورهٔ باروری این ارکستر یاد می‌شود.

بازگشایی[ویرایش]

در اسفند ۱۳۹۳ علی رهبری به‌عنوان رهبر ارکستر سمفونیک تهران و مدیر هنری آن منصوب شد و ارکسترسمفونیک تهران با رهبر جدید در روز ۲۴ اسفندماه در تالار وحدت، با سمفونی شماره ۹ بتهوون، آغاز به کار کرد.
علی رهبری در اولین گام برنامه اجرای هفتگی ارکستر سمفونیک تهران را مطرح و عملی ساخت. درخرداد و تیر ۱۳۹۴ به ترنیب ماریان لاپشانسکی و دالیبور کاروای هر دو از کشور اسلواکی همراه با ارکستر سمفونیک تهران به اجرای برنامه پرداختند. در مرداد ۱۳۹۴ ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر فیلارمونیک چین کنسرتی مشترک برگزار کردند. در این برنامه ارکستر فیلارمونیک چین قطعه پرنس ایگور از الکساندر برودین و قطعه پروانه‌های عاشق اثر ژن هاوو و چن گانگ اجرا کرد. در بخش دوم ارکستر فلارمونیک چین به رهبری علی رهبری سمفونی شماره ۵ چایکوفسکی را اجرا نمود. در قطعه آخراین کنسرت اثری از میخائیل گلینکا آهنگساز روسی به صورت مشترک توسط نوازندگان ایرانی و چینی اجرا شد.
برای اولین بار ضبط استودیویی حرفه‌ای ارکستر سمفونیک تهران با سمفونی ۹ دورژاک در تالار رودکی توسط رامین مظاهری شروع شد. ارکستر سمفونیک تهران به مدت سه روز سمفونی شماره ۹ دورژاک را ضبط و به شرکت «ناکسوس» (یک شرکت پخش موسیقی در آلمان) ارسال کرد. در ادامه نیز آثاری چون سرناد برای ارکستر زهی اثر چایکوفسکی و سمفونی نهم بتهوون نیز برای اولین بار ضبط شد. ارکستر سمفونیک تهران در طی یکسال با رهبری و مدیریت هنری علی رهبری توانست دارای برنامه منظم سالانه شود و رهبران و وسولیستهای مطرح جهانی را به ارکستر دعوت کند. علی رهبری در اردیبهشت ۱۳۹۵ پس از حدود یک سال و نیم استعفا کردو دلیل کناره‌گیری‌اش از این ارکستر را رفتار بنیاد رودکی با نوازندگان آن اعلام نمود. او گفت که بنیاد رودکی که ارکستر سمفونیک تهران زیر نظر آن اداره می‌شود، به دلیل عدم آشنایی با مقوله ارکستر، رفتارش با نوازندگان این ارکستر مانند «کارگران روزمزد» بوده است.[۱]

رهبران[ویرایش]

ارکستر سمفونیک تهران تا کنون توسط رهبرهای سرشناس ایرانی و غیر ایرانی رهبری شده‌است. پس از انقلاب اسلامی ایران، تا سال ۱۳۸۹ این ارکستر هرگز رهبر اروپایی نداشت. در سال ۱۳۸۹ ماتیاس سباستین کروگر آلمانی، اولین رهبر غیر ایرانی این ارکستر پس از انقلاب شد[۹]

فهرست رهبرهای ثابت و مهمان ارکستر سمفونیک تهران به شرح زیر است:

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ http://www.bbc.com/persian/arts/2016/08/160802_l51_shahrdad_rouhani_symphonic_orchestra
  2. «از ارکستر بلدیه تا ارکستر سمفونیک تهران (نگاهی به سیر ارکستر سمفونیک در ایران)». مجله: آینه خیال- شماره ۷، خرداد ۱۳۸۷. 
  3. محمود خوشنام. «فراز و فرودهای ارکستر سمفونیک تهران». بی‌بی‌سی فارسی، ۸ آذر ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۶ مرداد ۱۳۹۴. 
  4. «مصاحبه با منوچهر صهبایی»(فارسی)‎. جام جم آنلاین. بازبینی‌شده در اسفند ۱۳۸۸. 
  5. «نوای موسیقی بزرگان در تهران». خبر آنلاین، ۱۰ آبان ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۰. 
  6. «زندگینامه حشمت سنجری». وبگاه خانه موسیقی ایران، ۳ اردیبهشت ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۶ مرداد ۱۳۹۴. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «ماتیاس کروگر رهبر ارکستر سمفونیک تهران شد». همشهری، ۱۳ مهر ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۰. 
  8. «ادامه فعالیت ارکستر سنفونیک تهران و ملی زیر نظر شورای هنری ارکسترها». شبکه خبر، 4 مرداد 1395. 
  9. «امتیاز برای ارکستر سمفونیک تهران یا رهبر جوان آلمانی‌اش؟». همشهری، ۳۰ مهر ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۰. 
  10. «زندگی نامه استاد مرتضی حنانه». ۲۴ مهر ۱۳۸۲. بازبینی‌شده در ا۱۹ دسامبر ۲۰۱۰. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ «زندگی‌نامه حشمت سنجری». خانه موسیقی، ۲۴ دی ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۰. 
  12. روزنامه اعتماد: http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2656992
  13. «منوچهر صهبایی رهبر ارکستر سمفونیک تهران شد». همشهری، ۶ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۰. 

منابع[ویرایش]

  • صفایی، ابراهیم. «تایخچه هنرستان عالی موسیقی و هنرستان موسیقی ملی». انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، تهران، ۱۳۵۵.
  • درویشی، محمدرضا. «نگاه به غرب». مؤسسه فرهنگی هنری ماهور، تهران، ۱۳۷۱.
  • اکبرزاده، پژمان «موسیقی‌دانان ایرانی» (جلد یکم). انتشارات نوید، شیراز - تهران، ۱۳۷۹.

پیوند به بیرون[ویرایش]