سمفونی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
بخشی از دست‌نویس سمفونی نهم لودویگ فان بتهوون به خط آهنگساز

سَمفونی (به فرانسوی: symphonie)، از کلمهٔ یونانیِ Συμφωνία‏ (symphonia) به‌معنی هم‌صدایی و هم‌آوایی گرفته شده‌است.

سمفونی در موسیقی کلاسیک به قطعه‌ای ارکسترال گفته می‌شود که از چند بخشِ مجزّا به نام موومان تشکیل شده باشد و موومان اول دارای فرم سونات است. فرم سمفونی درحقیقت همان فرم چهاربخشی یا چهارموومانه است و فرمی‌سازی است و به ندرت در فرم آوازی (مانند قسمت چهارم سمفونی نهم بتهوون) ساخته می‌شود.

قدمت سمفونی به سدهٔ هجدهم میلادی در اروپا بازمی‌گردد. یوزف هایدن، ولفگانگ آمادئوس موتسارت، و به‌ویژه لودویگ فان بتهوون در شکل‌گیری آن تأثیر به‌سزایی داشته‌اند.

تاریخچه[ویرایش]

امروزه سمفونی رایج‌ترین اجرای همنوازی در ارکستر سمفونیک است. این فرم از اوایل قرن هجدهم از اورتور‌های اپرا ریشه گرفته و حدود نیم قرن پس از آن به عنوان یک اثر مستقل تحول و گسترش یافته‌است. یک سمفونی قطعه‌ای بلند و دارای حجم زیاد برای ارکستر است و معمولاً چهار قسمت یا (موومان) مجزا دارد و در بین اجرا، ارکستر به خاطر تأکید بر جدایی هر یک از قسمت‌ها بازمی‌ایستد. قسمت اول یا بیش از یک قسمت، دارای فرم سونات است. فرم سونات چنان عمومیتی در موومان اول سمفونی‌ها و دیگر آثاریافته‌است که گاهی این فرم را «فرم موومان اول» می‌نامند.

ساختار[ویرایش]

چهار موومان سمفونی بیشتر فرمال هستند و بر روی طرح و نظم از پیش پرداخته‌ای ترکیب می‌شوند. سمفونی در طی دوره‌های موسیقی تغییر یافته و دارای فرمولی کامل و دقیق نیست و دارای دگرگونی‌های زیادی در سازبندی، محتوا و فرم شده‌است ولی فرم چهار قسمتی عمومیت بیشتری یافته‌است.[۱]

  1. موومان اول: تمپوی تند (فرم سونات)
  2. موومان دوم: تمپوی آهسته (فرم سونات یا «روندو» یا «تم و واریاسیون»)
  3. موومان سوم: تمپوی تند و سه ضربی (فرم منوئه یا سه قسمتی (ABA) یا اسکرتسو
  4. موومان چهارم: تمپوی تند (فرم «روندو» یا «تم و واریاسیون» و فرم‌های دیگر

موومان چهارم می‌تواند ترکیبی از سه قسمت قبلی باشد و به عنوان نقطه اوج سمفونی برای پایان در نظر گرفته شود.

نمونه آثار[ویرایش]

موومان دوم سمفونی شماره ۱۰۱ با تِمپوی آهسته، اثرِ یوزف هایدن
فرم «سونات»، موومان اول سمفونی شماره ۴۰ اثرِ موتسارت
فرم «اسکرتسو»، موومان سوم سمفونی شماره ۶ اثرِ بتهوون
اجرای کامل سمفونی شماره ۵ اثرِ چایکوفسکی

در اینجا نمونه‌های فرم سمفونی در آثار آهنگسازان دوره‌های مختلف مشاهده می‌شود.

  1. موومان اول (فرم سونات)
  2. موومان دوم (تِم و واریاسیون)
  3. موومان سوم (منوئه و تریو ABA)
  4. موومان چهارم (روندو)
  1. موومان اول (فرم سونات)
  2. موومان دوم (فرم سونات)
  3. موومان سوم (منوئه و تریو ABA)
  4. موومان چهارم (فرم سونات)
  1. موومان اول (فرم سونات)
  2. موومان دوم (فرم سونات) «مارش عزا»
  3. موومان سوم (اسکرتسو و تریو ABA)
  4. موومان چهارم (تم و واریاسیون)
  1. موومان اول (فرم سونات)
  2. موومان دوم (فرم سه قسمتی ABA)
  3. موومان سوم (فرم سه‌قسمتی والس)
  4. موومان چهارم (فرم سونات)

پانویس[ویرایش]

  1. ریچارد-ال-وینک، لوئیز-جی-ویلیامز، ترجمه پرویز منصوری. «چگونه خوب بشنویم». تهران: انتشارات زمان، ۱۳۶۶. ص ۲۸۵. 

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Symphony». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۱ مارس ۲۰۱۸.
  • کتاب موسیقی سمفونیک، ادوارد داونز، ترجمهٔ علی‌اصغر بهرام‌بیگی، انتشارات آگاه
  • کتاب فرهنگ بزرگ موسیقی، رولان دوکانده، شرکت تهران فاریاب