سیلزی
سیلزی
| |
|---|---|
 نشان | |
  دوک‌نشین‌ها و استان سیلزی در نقشه اروپای مرکزی | |
| مختصات: ۵۱°۳۶′شمالی ۱۷°۱۲′شرقی / ۵۱٫۶°شمالی ۱۷٫۲°شرقی | |
| کشور | |
| بزرگ‌ترین شهر | وروتسواف |
| کرسی سابق | وروتسواف (سیلزی سفلی) اوپوله (سیلزی علیا) |
| مساحت | |
| • کل | ۴۰٬۴۰۰ کیلومتر مربع (۱۵۶۰۰ مایل مربع) |
| جمعیت | |
| • کل | حدود ۸۰۰۰۰۰۰ |
| • تراکم | ۲۰۰/کیلومتر مربع (۵۰۰/مایل مربع) |
| اهلیت‌نام | سیلزیایی |
| منطقهٔ زمانی | یوتی‌سی +۱ (CET) |
| • تابستانی (DST) | یوتی‌سی +۲ (CEST) |
سیلیزی (به لهستانی: Śląsk) (به آلمانی: Schlesien) منطقه‌ای تاریخی در اروپای مرکزی است که بیشترین قسمت آن در لهستان واقع است و بخش کوچکی از آن نیز در جمهوری چک و آلمان می‌باشد.
سیلیزیا از لحاظ مواد معدنی و منابع طبیعی بسیار غنی است و مناطق صنعتی مهمی در آن وجود دارد. پایتخت و باستانی‌ترین شهر سیلیزیا شهر وروتسلاو (برسلاو) است. شهرهای مهم دیگر آن عبارتند از: اوپوله و کاتوویتس در لهستان، اوستراوا و اوپاوا در جمهوری چک و گرلیتز در آلمان. رودخانهٔ اصلی این منطقه رود اودر است.
مرز سیلیزی و وابستگی آن در طول تاریخ و در زمان فئودالیسم و پس از آن در زمان ظهور دولت‌های مدرن با تغییرهایی اساسی روبرو بوده‌است. اولین دولت‌هایی که قدرت را در سیلیزی به‌دست گرفتند موراویای بزرگ در اواخر قرن نهم و بوهمی در قرن دهم بودند.
تاریخچه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]از دوران پیش از تاریخ تا مهاجرت بزرگ
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]این منطقه در دوران پیش از تاریخ، محل سکونت سکاها و سلت‌ها بود، اما مدت کوتاهی پیش از آغاز تقویم میلادی (چرخش زمان)، توسط وندال‌های ژرمنی فتح شد. نام کل این منطقه از شاخه‌ای از این قوم به نام «سیلینگی‌ها» (Silingen) گرفته شده است که در سمت چپ رودخانه اودر و در اطراف کوه زوبتن (Zobten) سکونت داشتند. با مهاجرت بخش بزرگی از وندال‌ها در دوران مهاجرت بزرگ اقوام، قبایل اسلاو جایگزین آن‌ها شدند[۱].
از قرن دهم تا یازدهم
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]سیلزی در قرن دهم میلادی تحت حاکمیت بوهم قرار داشت، اما از سال ۹۹۰ میلادی به تصاحب خاندان لهستانی «پیاست» (Piasten) درآمد؛ هرچند این مالکیت بارها از سوی دودمان بوهمیِ «پرمیسل» (Přemysliden) به چالش کشیده شد. در پی فرآیند مسیحی‌سازی این منطقه که احتمالاً از بوهم آغاز شده بود، در سال ۱۰۰۰ میلادی با همکاری امپراتور اتوی سوم، اسقف‌نشین سیلزی در برسلاو (وروتسواف) تأسیس و تحت نظارت اسقف‌نشین اعظم گنی‌یزنو (Gnesen) قرار گرفت[۱].
در سال ۱۱۳۸ میلادی، بر اثر تقسیم ارث، شاهزاده‌نشین چندگانه و پیاستیِ سیلزی با دوک مستقل خود شکل گرفت. این دوک در سال ۱۱۴۶ از منطقه اخراج شد، اما امپراتور فریدریش اول (بارباروسا) پسران او را دوباره به سیلزی بازگرداند. بارباروسا در سال ۱۱۶۳ میلادی موفق به تشکیل دو دوک‌نشین سیلزیایی شد: بولسواف (درگذشته ۱۲۰۱) تقریباً تمام سیلزی سفلی به همراه برسلاو را دریافت کرد، و میشکو (درگذشته ۱۲۱۱) صاحب سیلزی علیا به همراه مناطق راتيبور، بویتن و بعدها اوپلن گردید[۱].
حاکمیت خاندان پیاست
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پیشینه سیاسی سازمان‌یافته سیلزی در اواخر سده دهم میلادی با ادغام این سرزمین در قلمرو پادشاهی نخستین پیاست‌ها در لهستان تثبیت شد. در پی وصیت‌نامه بولسواف سوم کژیووستای در سال ۱۱۳۸ میلادی و آغاز دوران ملوک‌الطوایفی، این منطقه به دوک‌نشین‌های مستقلی تقسیم شد که توسط شاخه سیلزیایی خاندان پیاست اداره می‌شدند [۲] در طول سده‌های دوازدهم و سیزدهم، دوک‌های سیلزی، به‌ویژه هاینریش یکم ریش‌بلند، با ترغیب به مهاجرت گسترده آلمانی‌ها (پدیده استقرار شرقی)، ساختار اقتصادی، شهری و زبانی منطقه را به شدت دگرگون کردند. با افول قدرت پیاست‌های محلی در سده چهاردهم، اکثر این دوک‌نشین‌ها تحت تابعیت حقوقی تاج بوهم درآمدند و عملاً بخشی از امپراتوری مقدس روم شدند.
جنگ‌های سیلزی و عصر صنعتی‌شدن پروس
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]با مرگ آخرین حاکمان بومی و انتقال حاکمیت بوهم به خاندان هابسبورگ در سال ۱۵۲۶ میلادی، سیلزی تحت فرمانروایی امپراتوری اتریش قرار گرفت و نبردهای سختی را در جریان جنگ‌های سی‌ساله از سر گذراند. نقطه عطف نوین تاریخ این منطقه در سال ۱۷۴۰ میلادی رقم خورد؛ هنگامی که فریدریش دوم، پادشاه پروس در یک لشکرکشی ناگهانی، جنگ‌های سیلزی را آغاز کرد و موفق شد بر پایه پیمان برسلاو در سال ۱۷۴۲، بخش عمده این سرزمین را به پادشاهی پروس ضمیمه کند [۳] در دوران حاکمیت پروس و متعاقب آن امپراتوری آلمان، سیلزی به یکی از قدرتمندترین قطب‌های صنعتی اروپا در زمینه‌های معدن زغال‌سنگ، صنایع فولاد و بافت‌های نساجی تبدیل شد و نقشی کلیدی در جهش اقتصادی آلمان مدرن ایفا کرد.
تغییرات مداوم مرزی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]تاریخچه سیلزی (Schlesien) از قرون وسطی تا جنگ‌های جهانی، روایتگر تغییرات مداوم مرزی، تقسیمات ارضی متعدد و توسعه اقتصادی و فرهنگی تحت حاکمیت دودمان‌های مختلف است. در ابتدا، حاکمان این منطقه با جذب مهاجران آلمانی و تاسیس شهرها و صومعه‌ها به شکوفایی اقتصادی آن کمک کردند؛ اما به مرور زمان این سرزمین دچار ملوک‌الطوایفی و تقسیمات متعدد شد و در نهایت زیر سلطه پادشاهی بوهم و سپس هابسبورگ اتریش قرار گرفت. در این میان، دوران حکومت هابسبورگ‌ها با درگیری‌های مذهبی شدید و همچنین شکوفایی فرهنگی در معماری و ادبیات باروک همراه بود. در سال ۱۷۴۲ و در پی جنگ‌های سیلزی، بخش عمده این منطقه به تصرف پروس درآمد و ساختار اداری جدیدی بر آن حاکم شد، در حالی که بخش‌های جنوبی آن همچنان در دست اتریش باقی ماند[۱].
جنگ‌های جهانی، دگرگونی مرزها و وضعیت کنونی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری].png)
در پی شکست آلمان در جنگ جهانی اول و بر پایه پیمان ورسای، بخش‌هایی از سیلزی علیا پس از شورش‌های محلی و همه‌پرسی به لهستان و چکسلواکی واگذار شد. با این حال، بزرگ‌ترین دگرگونی ژئوپلیتیک منطقه در پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ میلادی رخ داد. بر اساس توافق‌های کنفرانس پوتسدام، کل منطقه سیلزی تا خط مرزی اودر-نایسه از آلمان جدا و به خاک لهستان ضمیمه گردید [۴] در پی این رویداد، میلیون‌ها آلمانی ساکن منطقه به اجبار اخراج شدند و لهستانی‌های آواره از مرزهای شرقی جایگزین آنان گشتند. در نهایت، با امضای معاهدات بین‌المللی در سال ۱۹۹۰، آلمان رسماً مرزهای جدید را پذیرفت و الحاق سیلزی به خاک لهستان به عنوان یک واقعیت حقوقی و بین‌المللی تثبیت شد[۱]. امروزه سیلزی با جمعیتی نزدیک به هشت میلیون تن، یکی از پویاترین و بزرگ‌ترین مناطق فرهنگی و صنعتی در اروپای مرکزی به شمار می‌رود که بافت‌های تاریخی آن مانند بخش قدیمی وروتسواف و جاذبه‌های معماری آن چون قلعه کشانژ بازسازی شده‌اند.
نگارخانه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
.jpeg)
یادداشتها
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- 1 2 3 4 5 «Enzyklopädie - Brockhaus.de». brockhaus.de. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۹-۱۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Zientara, Benedykt (1997). Henryk Brodaty i jego czasy (in Polish). Wydawnictwo TRIO. p. 210. ISBN 978-8385660460.
- ↑ Petry, Ludwig (2000). Geschichte Schlesiens: Von der Urzeit bis zum Jahre 1526 (in German). Sigmaringen. p. 345. ISBN 978-3799563413.
- ↑ Fukala, Radek (2007). Slezsko - neznámá země Koruny české (in Czech). Veduta. p. 198. ISBN 978-8086829234.
- Długajczyk, Edward (1993). Tajny front na granicy cieszyńskiej. Wywiad i dywersja w latach 1919-1939. Katowice: Śląsk. ISBN 83-85831-03-7.
- Zahradnik, Stanisław (1992). Korzenie Zaolzia. Warszawa - Praga - Trzyniec: PAI-press. OCLC 177389723.
- Weczerka, Hugo (2003). Handbuch der historischen Stätten: Schlesien. Stuttgart: Alfred Kröner Verlag. p. 738. ISBN 3-520-31602-1.
- This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (in English) (11th ed.). Cambridge University Press.
{{cite encyclopedia}}: پارامتر|عنوان= یا |title=ناموجود یا خالی (کمک)
